خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، فاطمه نعمتی: به نظر شما میشود درباره شهید سلیمانی صحبت کرد و از ویژگیهای شاخص سردار گفت و به سلامت جسم و روحشان اشاره نکرد؟ میشود درباره ویژگیهای اخلاقیشان نوشت و درباره روح مقاوم و جسم قویشان ننوشت؟ به نظر من که نمیشود.
سردار سلیمانی بهعنوان یک فرمانده بهتر از همه ما میدانست که باید به این دو امر توجه ویژه داشت؛ وگرنه نمیتوان در میدان نبرد و جریان زندگی بهخوبی برای مقابله با مشکلات تلاش کرد و با دشمنان جنگید. البته حاجقاسم نه در زمان فرماندهی، بلکه پیشتر متوجه این مسئله شده بود؛ وقتی که نوجوان بود و فهمیده بود زندگی سختیهای خودش را دارد و باید برای مواجهشدن با آنها قوی بود و تاب جسم را بالا برد و روح را هم با ایمان به خداوند محکم کرد.
در گفتوگوی پیشِ رو با سمانه خاکبازان درباره این ویژگی سردار سلیمانی صحبت کردهایم: جسم قوی و روح مقاوم این شهید.
خاکبازان، نویسنده کتابهای بزرگسالی همچون «بیست سال و سه روز» و «شاهرگی برای حریم» و ادبیات کودک و نوجوانی مانند «آسنا و راز کنیسه» و «یرحا» است. این گفتوگو را در ادامه میتوانید بخوانید:
زمان شنیدن خبر شهادت حاجقاسم را به یاد دارید؟ از آنچه که در درون شما و اطرافتان میگذشت برایمان بگویید.
بهخوبی آن زمان را به یاد دارم. صبح بود و اول از همه دستم به کنترل تلویزیون رفت. طبق معمول گوشم پی اخبار بود اما با دیدن صفحه تلویزیون بیاختیار نشستم. چندباری خبر را خواندم؛ گفتم اشتباه است. باورم نشد. با التهاب بلند شدم و همسرم را بیدار کردم. گفتم میگویند سردار شهید شده. بُهت بود و ناباوری، همراه اشکی که بند نمیآمد. با تمام وجود میخواستم که خبر کذب باشد اما نبود.
سردار سلیمانی ویژگیهای متنوعی داشتند که جمع آنها، ایشان را به سردار دلیر ایرانزمین تبدیل کرد. یکی از این ویژگیها قویبودن شهید بود. حاجقاسم را از نظر جسمی و روحی فردی قوی و مقاوم میدیدیم و وقتی اسمی از ایشان میشنیدم دلمان قرص میشد. به نظر شما قویبودن روحی سردار از چه چیزهایی نشئت میگرفت؟
اعتقاد دارم روح قوی سردار از ایمان و باور محکم ایشان بود؛ همچون سایر شهیدانی که برایشان قلم زدم. در وجود هر کدام از این بزرگواران آنجا که عرصه تنگ می شد، بحرانها به یکباره هجوم میآوردند یا مشکلات بر سرشان آوار میشد، تنها راهگشایشان ایمان و باورشان بود. ایمانی که برایم عجیب یا دور از انتظار بود. فرقی نمیکرد حمیدرضا اسداللهی باشد یا سیدمصطفی موسوی یا سیدمهدی جودی ثانی. ایمان و باور به خدا برایشان تنها واژه نبود؛ این بزرگواران سربازان حاجقاسم بودند. قطعا فرمانده، باور و ایمانی فراتر از سربازانش دارد تا در شرایط بحرانی آرامشان کند یا راه نجات نشان دهد.
سردار در زمان شهادت در سنین میانسالی به سر میبرد؛ اما از نظر جسمی هم قوی و ورزیده بود و فرماندهای در میدان جنگ بود. این مسئله، چه نکتهای در خود دارد که برای نوجوانان و جوانان امروز مفید؟
نکتهاش این است: توجه به سبک زندگی سالم که از سالهای نوجوانی و جوانی آغاز میشود. در این سالهاست که هدفگذاری برای آینده شکل میگیرد. برای رسیدن به این هدف هم باید جسم ورزیده باشد هم روح. نباید از سلامت جسم غافل شد.
شما در رمان «یرحا»، نوجوانی را به مخاطب خود نشان دادید که بهدنبال تقویت مهارتهای فردیاش بود و دوست داشت مسئله و بحرانی را که با آن مواجه شده حل کند. اگر این نوجوان از نظر ذهنی، روحی و جسمی در وضعیت مناسبی نباشد امکان انجام این کارها و بهاصطلاح قهرمانشدن را نخواهد داشت. به نظر شما نوجوانان امروز در کدام یک از این ابعاد (روحی و جسمی)، ضعف بیشتری دارند و در کدام یک وضعیتی بهتر؟
امروزه متأسفانه توجه والدین بیشتر بر جسم کودک و نوجوان است. سلامت جسم و تغذیه برای خانوادهها تعریف معینی دارد؛ اما سلامت روح و روان معنای چندانی ندارد. از این منظر، نگاه دقیقی به روح کودک و نوجوان نمیشود. برای مثال در بسیاری از خانوادهها، کودک از سخنگفتن با غریبهها در خیابان پرهیز داده میشود اما در دنیای مجازی رها میشود.
از سوی دیگر، نوجوان پر از سؤال است و تشنه شنیدن و دانستن؛ اما حرفهایش گاه شنیده نمیشود، دستکم گرفته میشود و تمام این موارد باعث ضربه به روح او میشود. به این دلیل، نوجوان را بیشتر از لحاظ روحی ضعیف میدانم تا جسمی.
با توجه به جنگ ۱۲ روزهای که داشتیم، مسئله قویبودن روحی و جسمی انسان بیش از پیش مهم جلوه میکند؛ چراکه همه افراد بهخصوص نوجوانان و جوانان با داشتن جسمی قوی و روحی مقاوم میتوانند در دوره جنگ، هم به خود و هم به دیگران کمک کنند. اگر بخواهید در اینباره توصیهای به نوجوانان داشته باشید تا در زندگی روزمره خود به کار بگیرند، آن توصیه چیست؟
نوجوانان عزیز بهتر از من میدانند جسم چگونه قوی و سالم میشود؛ اما درخصوص روح مقاوم که ناشی از یک بینش و باور محکم است، توصیهام به نوجوانان، خواندن و مطالعهکردن است. قطعا بینش ما با مطالعه در مبحث تاریخ کشور، دشمنشناسی و ادبیات دینی و ملی، شکل و بنای ساختاری میگیرد؛ پس تا میتوانند کتاب بخوانند.
از زمان شهادت سردار تا این لحظه، پیش آمده که احساس کنید شما هم میتوانید درباره حاجقاسم کتابی بنویسید؟
بله. هر چند کتابهای متعددی از ایشان به چاپ رسیده است؛ اما ابعاد وجودی ایشان آنقدر زیاد است که میتوان از هر زاویه به روایت شخصیت و زندگیشان پرداخت.
درباره شخصیت و زندگی حاجقاسم، کتابهای بسیاری در حوزه بزرگسال و کودک و نوجوان تألیف شده است که آثار متعددی از اینها از مسیر اصلی خارج شده و ارزش افزودهای برای مخاطب ندارند. بهعنوان یک نویسنده به نظر شما چه باید کرد تا اثر درخور توجه و قابل بحث و نظر درباره شهید سلیمانی تولید شود؟
در اغلب آثار نگاشته شده، توجه بیشتر بر روایت یک رخداد یا وقایعی در یک برهه زمانی است. این امر وقتی کثرت پیدا کند همانطور که گفتید، ارزش افزودهای برای مخاطب ندارد. ارزش آن تنها به تاریخ شفاهی بودن و ثبت واقعه است؛ همان حرفهاست اما با تنوع قلم.
ولیکن شهید بزرگوار دارای سجایای اخلاقی، روحی و مدیریتی خاص بودند. میتوان از هر کدام از نقطهنظرات ایشان، بحث اعتقادی یا نوع مدیریت بحران شهید سلیمانی در مقاطع مختلف زندگیشان استفاده کرد و داستان نوشت. نه اینکه لزوما سردار شخصیت اصلی باشند؛ بلکه رفتارها و نوع نگاهها برگرفته از ایشان باشد. پرداخت درونمتنی یک رفتار یا خصلت بیشتر از روایت صرف، کمککننده به نهادینهشدن و باورپذیرشدن این شخصیت ارزشمند است؛ هرچند که پایه و مبنای این نوشتارها قطعا برگرفته از همان تاریخ شفاهیها خواهد بود.
