بانوی کرمانشاهی که با کتابهایش در ژاپن و جهان زبانزد شد
بانوی کرمانشاهی، نویسنده و پژوهسگر برتر، با بیش از ۴۰۰ اثر علمی شامل ۴۴ کتاب داخلی و ۴ کتاب بینالمللی، بهویژه آثاری که در ژاپن و کتابخانههای جهانی معرفی شدهاند، نماد پشتکار و نوآوری ایرانی در عرصه پژوهش و ادبیات است.
خلاصه خبر
به گزارش خبرگزاری فارس از کرمانشاه، در روزگاری که سرعت فناوری، مسیر تولید علم را دگرگون کرده و ابزارهایی چون هوش مصنوعی به بخشی جداییناپذیر از پژوهش علمی تبدیل شدهاند، آنچه اهمیت دارد حفظ اصالت اندیشه، اخلاق پژوهش و جایگاه نویسنده در کنار بهرهگیری آگاهانه از فناوری است.در این میان، چهرههایی که با تکیه بر دانش عمیق، تلاش مستمر و نگاه مسئولانه، پیوندی متوازن میان علم، فناوری و خلاقیت انسانی برقرار کردهاند، نقش مهمی در پیشرفت علمی کشور ایفا میکنند.پرستو پرژک، استاد دانشگاه، نویسنده و پژوهشگر برتر حوزه زبان و ادبیات فارسی، از جمله این چهرههاست؛ پژوهشگری که با ثبت دهها کتاب علمی داخلی و بینالمللی، انتشار صدها مقاله معتبر و سالها فعالیت آموزشی و پژوهشی، کارنامهای پرحجم و اثرگذار از خود بهجا گذاشته است. وی در این گفتوگو از تجربههای شخصی خود در مسیر تألیف، چالشهای نشر، استفاده قانونمند از هوش مصنوعی، دغدغه کاهش سرانه مطالعه و ضرورت حمایت از پژوهشگران، بهویژه بانوان نویسنده، سخن میگوید.
پرژک در توضیح روند فعالیت علمی خود، میگوید: از دوران دانشجوی کارشناسی به جمعآوری و تدوین مطالب علمی پرداختم و تا پیش از سال ۱۴۰۰ حدود ۲۴ تا ۲۵ عنوان کتاب آماده داشتم که به دلایل مختلف چاپ نشده بودند. اما در دو تا سه سال اخیر، با رشد فناوری و صدور مجوزهای رسمی از سوی بنیاد ملی نخبگان در ۲۶ مهر ۱۴۰۰ و همچنین وزارت علوم، امکان استفاده محدود و قانونمند از هوش مصنوعی در پژوهش علمی (حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد) فراهم شد.این پژوهشگر برتر دانشگاه با تأکید بر نقش هوش مصنوعی بهعنوان دستیار پژوهشی و نه جایگزین نویسنده، افزود: هوش مصنوعی آمده است تا سرعت علم را افزایش دهد، نه اینکه جایگزین اندیشه انسانی شود. نویسنده همچنان تصمیمگیرنده اصلی است. ما از هوش مصنوعی برای پیشنهاد عنوانهای بهروز، گردآوری اولیه مطالب، پیشینه تحقیق یا خلاصهسازی استفاده میکنیم، اما تحلیل، بررسی منابع، صحتسنجی و نگارش نهایی کاملاً بر عهده پژوهشگر است.
وی همچنین به برگزاری حدود ۱۰ وبینار سراسری در زمینه مقالهنویسی و تألیف کتابهای تخصصی با کمک هوش مصنوعی و ۷ تا ۸ کارگاه و سمینار آموزشی در جهاد دانشگاهی اشاره کرد که با استقبال گسترده پژوهشگران و دانشجویان همراه بوده است.این استاد دانشگاه با تأکید بر الزامات اخلاق پژوهش تصریح کرد: بر اساس بخشنامه بنیاد ملی نخبگان، اگر خطا، کپیبرداری یا سرقت ادبی رخ دهد، مسئولیت کامل بر عهده نویسنده است. حتی در صورت استفاده از هوش مصنوعی، باید نام ابزار، منبع و میزان استفاده بهطور شفاف ذکر شود. هوش مصنوعی فقط سرعت تولید علم را بالا میبرد، نه اعتبار علمی را.پرژک گفت: امروزه دیگر مانند ۲۰ سال پیش نیست که تألیف یک کتاب یک سال زمان ببرد. ابزارهای نوین، از جمله هوش مصنوعی، امکان تبدیل گفتار به متن و ساماندهی سریع دادهها را فراهم کردهاند، اما همچنان اندیشه انسانی، دقت علمی و مسئولیت اخلاقی، اساس تولید علم است.
هوش مصنوعی نویسنده نیست بلکه برای نویسنده دستیار پژوهشی است
این پژوهشگر برتر کرمانشاهی ادامه داد: هر کتاب یا اثری که تألیف میشود، پیش از انتشار به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ارسال میشود و ارشاد از ابزارها و سامانههای دقیقی برای تشخیص همانندجویی، سرقت ادبی و میزان استفاده از هوش مصنوعی برخوردار است. بهطور مشخص، حدود دو ماه پیش کتاب «ادبیات کودکان» من با یک انتشارات دانشگاهی معتبر به چاپ رسید؛ در تألیف این اثر از هوش مصنوعی صرفاً بهعنوان ابزار کمکی استفاده شد، اما نتیجه همانندجویی صفر درصد بود و کتاب بدون هیچگونه ایرادی مجوز چاپ گرفت. تأکید میکنم این کتاب با انتشارات دانشگاهی منتشر شد، نه ناشران غیررسمی.وی با تأکید بر جایگاه واقعی فناوریهای نوین در پژوهش، اظهار کرد: هوش مصنوعی برای نویسنده دستیار پژوهشی است، نه نویسنده. این ابزار نباید جایگزین انسان شود و نهتنها نباید خلاقیت را از بین ببرد، بلکه اگر درست استفاده نشود، میتواند به افت کیفیت علمی منجر شود. اگر قرار باشد همه چیز را به هوش مصنوعی بسپاریم، عملاً نقش اندیشه انسانی حذف میشود؛ در حالی که هوش مصنوعی بهطور ذاتی دارای خطاهای فراوان است. تجربه نشان داده از هر ۱۰ منبعی که ارائه میدهد، ممکن است تنها ۴ یا ۵ منبع معتبر باشد و باقی نیازمند بررسی یا حتی کاملاً نادرست باشد.
این استاد دانشگاه افزود: نقش اصلی هوش مصنوعی، افزایش سرعت تولید علم است. در گذشته یک نویسنده برای تألیف یک کتاب، شاید یک سال زمان صرف نوشتن و تایپ میکرد؛ اما امروز با کمک ابزارهای نوین، میتوان در بازه دو تا سه ماهه، کتاب یا مقالهای با کیفیت بالا تهیه کرد؛ البته به شرط آنکه نویسنده حرف اول و آخر را بزند. این موضوع محدود به علوم انسانی نیست و در پزشکی، مهندسی و سایر حوزههای پژوهشی نیز از هوش مصنوعی بهعنوان دستیار استفاده میشود.پرژک با اشاره به تجربه شخصی خود تصریح کرد: خوشبختانه در طول یک سال گذشته که برخی کتابها و مقالاتم با کمک هوش مصنوعی تهیه شدهاند، هیچگونه مشکلی برای من پیش نیامده است؛ چرا که از صفر تا صد کار، نظارت، کنترل، بررسی منابع و صحتسنجی مطالب را شخصاً انجام دادهام.وی یادآور شد: من از هوش مصنوعی برای یافتن رفرنسهای مؤثر، پیشینه پژوهش یا بخش روششناسی استفاده میکنم، اما تمامی منابع را مجدداً در پایگاههای معتبر علمی مانند Scopus، Google Scholar و سایر پایگاههای مرجع جستوجو و اعتبارسنجی میکنم. در یک مقاله علمی، رفرنس معتبر حرف اول را میزند و بدون منابع موثق، مقاله اساساً ارزش داوری ندارد.
وی در ادامه با اشاره به فعالیت گسترده خود در حوزه مقالات علمی، گفت: ما در اینجا حتی از سطح کتاب هم فراتر میرویم و به مقالات تخصصی میرسیم. مقالات ISC از مقالات پرامتیاز در جهان اسلام هستند و در نظام دانشگاهی ایران جایگاه بسیار بالایی دارند. شخصاً بیش از ۱۰۰ مقاله ISC با عناوین متنوع دارم که برخی از آنها حتی خارج از حوزه تخصصی زبان و ادبیات فارسی و بهصورت مشارکتی با دانشجویان ثبت شدهاند. بخشی از این مقالات در سالهای گذشته و بخشی نیز در یک سال اخیر با بهرهگیری از هوش مصنوعی بهعنوان دستیار پژوهشی تهیه شدهاند.این پژوهشگر برتر دانشگاه تأکید کرد: اگر کسی مقاله را مستقیماً از هوش مصنوعی بگیرد و بدون بررسی ارسال کند، مطمئن باشد که با خطاهای متعدد و منابع غیرموثق مواجه خواهد شد. در مجلات معتبر، از همان مرحله اولیه سابمیت، سردبیر تطابق عنوان با محور مجله را بررسی میکند و سپس مقاله وارد داوری میشود. در این مرحله، با استفاده از ابزارهای تخصصی، مشخص میشود که مقاله تا چه میزان از هوش مصنوعی استفاده کرده یا آیا بهطور کامل توسط آن تولید شده است. در صورت تشخیص استفاده نادرست، مقاله فوراً رد (Reject) میشود و حتی میتواند به سابقه پژوهشی نویسنده لطمه وارد کند.پرژک خاطرنشان کرد: خوشبختانه در تمام این سالها، نه در حوزه کتاب و نه در زمینه مقالات علمی، با مشکلی مواجه نشدهام و تمامی آثارم با موفقیت ثبت و منتشر شدهاند. این نتیجه رعایت اصول اخلاق پژوهش، نظارت دقیق علمی و استفاده صحیح از هوش مصنوعی بهعنوان یک ابزار کمکی، نه جایگزین انسان است.
این نویسنده برتر کرمانشاهی ادامه داد: تمام هزینههای چاپ کتابهایم را شخصاً پرداخت کردهام. با وجود اینکه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای برخی عناوین تسهیلات و حمایتهایی در نظر میگیرد، تاکنون از این کمکها استفاده نکردهام، هزینهها را بهصورت شخصی و گاه اقساطی پرداخت کردهام. این مسیر را از سر علاقه عمیق به پژوهش، تقویت رزومه علمی و مسئولیتی که بهعنوان استاد دانشگاه با شش سال سابقه تدریس و سه سال عنوان پژوهشگر برتر دانشگاه بر عهده دارم، انتخاب کردهام.وی افزود: البته اخیراً از سوی ارشاد به من پیشنهاد شده است که از تسهیلات و وامهای حمایتی حوزه نشر استفاده کنم و قطعاً از این پس از این ظرفیتها بهره خواهم برد؛ چرا که فرآیند چاپ کتاب، مسیر سادهای نیست و مراحل اداری، علمی و مالی متعددی دارد.این استاد دانشگاه در تشریح مراحل قانونی انتشار کتاب، توضیح داد: ابتدا عنوان کتاب انتخاب میشود و همان عنوان باید به تأیید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برسد. پس از آن، کتاب تألیف شده و برای بررسی به ارشاد ارسال میشود. در این مرحله، محتوا خط به خط و بند به بند بررسی میشود تا هیچگونه مشکل محتوایی، علمی یا حقوقی نداشته باشد. پس از صدور مجوز نهایی، کتاب در کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران ثبت میشود.
دانایی، ثروتی که زوال ندارد
پرژک با اشاره به ثبت رسمی آثار خود، گفت: اگر امروز نام «پرستو پرژک» در سامانه کتابخانه ملی کشور جستوجو شود، ۴۴ عنوان کتاب داخلی ثبتشده مشاهده خواهد شد که خوشبختانه هیچیک دچار سرقت ادبی یا کپیبرداری نبودهاند. این موضوع نشان میدهد که حتی کتابهایی که در سالهای اخیر با کمک محدود هوش مصنوعی تهیه شدهاند، کاملاً در چارچوب ضوابط قانونی و با همانندجویی صفر درصد منتشر شدهاند. ما مجاز هستیم طبق دستورالعملهای رسمی، تا ۱۰ الی ۱۵ درصد از هوش مصنوعی بهعنوان ابزار کمکی استفاده کنیم و این موضوع کاملاً شفاف و قانونی است.این پژوهشگر برتر در پاسخ به پرسشی درباره کاهش سرانه مطالعه و توصیه به نسل جوان، این پژوهشگر حوزه ادبیات، اظهار کرد:حکیم عمر خیام میگوید: «هرگز دل من ز علم محروم نشد/ کم ماند ز اسرار که معلوم نشد»، خیام نمونه کامل یک دانشمند جامعالاطراف بود؛ شاعر، فیلسوف، منجم، ریاضیدان و پزشک. علم جایگاهی به انسان میدهد که با پول قابل خریدن نیست. درست است که در دنیای امروز، اقتصاد نقش پررنگی دارد و حتی برای چاپ کتاب هم به سرمایه نیاز است، اما شخصیت، هویت و منزلتی که علم به انسان میدهد، با هیچ ثروتی قابل جایگزینی نیست.وی افزود: مطالعه دید انسان را باز میکند. من همیشه به این افتخار کردهام که مادری کتابخوان و تحصیلکرده هستم و فرزندم میتواند از من الگو بگیرد. این موضوع فقط به فضای علمی محدود نمیشود، بلکه به تربیت اجتماعی و فرهنگی نسل آینده بازمیگردد.
پرژک با اشاره به مشکلات اقتصادی دانشجویان، گفت: هزینه کتاب برای دانشجویان بسیار سنگین است. بارها پیش آمده کتابی را که برای کلاس معرفی کردهام، شخصاً از انتشارات تهیه کردهام تا هزینه کمتری به دانشجو تحمیل شود. تخفیفهای ۲۰ درصدی نمایشگاه کتاب، برای کتابی که ۴۰۰ هزار تومان قیمت دارد، تأثیر چندانی ندارد. لازم است فضاهایی فراهم شود که دانشجویان بتوانند رایگان یا با هزینه بسیار کم به منابع علمی دسترسی داشته باشند. متأسفانه بسیاری از دانشگاهها هنوز دسترسی آزاد به پایگاههایی مانند اسکوپوس ندارند و این مسئله پژوهش را دشوار کرده است.این استاد دانشگاه تأکید کرد: دنیای مجازی جوانان را از مطالعه کتاب دور کرده است. استفاده بیش از حد از تلفن همراه، قدرت تحلیل و تمرکز را کاهش میدهد؛ در حالی که مطالعه کتاب، مغز را فعال نگه میدارد. حتی در سنین بالا توصیه میشود برای پیشگیری از آلزایمر کتاب خوانده شود. زمانی که مغز استفاده نشود، تحلیل میرود، اما کتابخوانی آن را پویا و زنده نگه میدارد.وی با اشاره به تفاوت کتابخوانی و کتاب صوتی، گفت: کتابهای صوتی مفید هستند، اما هیچچیز جای خواندن کتاب را نمیگیرد. هنگام مطالعه، تمرکز ذهنی، دقت نگارشی و حتی توانایی املایی تقویت میشود. وقتی کلمهای را میشنویم، شکل نوشتاری آن در ذهن ثبت نمیشود، اما با خواندن، مهارت نوشتن نیز ارتقا مییابد.
وقتی باور یک معلم، نویسنده میسازد
پرژک با ابراز نگرانی از وضعیت سواد نوشتاری برخی دانشجویان، گفت: متأسفانه برخی از دانشجویان حتی در سطح ابتدایی دچار ضعف املایی هستند و در روخوانی متون ادبی مشکل دارند. این نشان میدهد که ما از پایه دچار چالش هستیم. استاد دانشگاه نمیتواند آموزش الفبا بدهد؛ وظیفه ما آموزش تخصصی است. به همین دلیل، تمرکز بر پرورش مهارت خواندن و نوشتن از کودکی اهمیت حیاتی دارد.وی با اشاره به تجربه شخصی خود، افزود: من از ۱۳سالگی نوشتن را آغاز کردم. معلم ادبیاتم هر هفته از من میخواست داستان یا متن تخیلی بنویسم و یکبار در پایان برگهام نوشت: «مطمئنم تو در آینده نویسنده بزرگی خواهی شد.» این جمله مسیر زندگی مرا ساخت. امروز چهار کتاب بینالمللی دارم که یکی از آنها با عنوان «رئالیسم انتقادی در ایران و جهان» در مدرسه نقد ادبی ژاپن تدریس و نقد شده و بهعنوان منبع پایه مورد استفاده قرار گرفته است.پرژک تأکید کرد: اگر کودکان و نوجوانان به نوشتن، نگارش و پژوهش تشویق شوند، خلاق میشوند و پیشرفت میکنند.وی گفت: یکی از کتابهای من با عنوان «رئالیسم انتقادی در ایران و جهان» در مدرسه نقد ادبی ژاپن مورد نقد و بررسی قرار گرفته و در شمار منابع پایه آموزشی قرار گرفته است؛ بهگونهای که بر اساس آن، آثار و پژوهشهای متعددی نوشته شده است. این تجربه نشان میدهد که تشویق کودکان و نوجوانان به نوشتن و تقویت مهارت نگارش تا چه اندازه تأثیرگذار است. من همواره بر اهمیت نوشتن تأکید میکنم، زیرا نگارش تنها مختص نویسندگان نیست؛ حتی یک پزشک برای نگارش مقاله علمی و یک مهندس برای تدوین گزارشها و پژوهشهای تخصصی، به مهارت نوشتن نیاز دارد.
این استاد دانشگاه ادامه داد: در حال حاضر، طی حدود دو تا سه سال اخیر، نزدیک به ۳۸۶ تا حدود ۴۰۰ اثر علمی شامل مقاله و کتاب در کارنامه پژوهشی من وجود دارد که بخشی از آنها هنوز در مرحله چاپ یا ثبت نهایی قرار دارند. اگر تمامی این آثار لحاظ شود، میتوان گفت حدود ۴۰۰ اثر علمی در حوزههای مختلف به نام من ثبت یا در حال ثبت است.وی گفت: همچنین طی سه سال متوالی بهعنوان پژوهشگر برتر دانشگاهها با بالاترین آمار مقالات پژوهشی انتخاب شدهام و در این مدت، کارگاهها و دورههای آموزشی متعددی برگزار کردهام. مقالات من در شبکه علمی ایران و بسیاری از پایگاههای معتبر مقالهنویسی و پژوهشی ثبت شدهاند و با یک جستوجوی ساده نامم در فضای مجازی، آثار علمی و پژوهشیام قابل مشاهده است.پرژک افزود: در این سالها، تجلیلها و گواهیهای تقدیر متعددی از سوی دانشگاهها، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و نهادهای علمی مختلف دریافت کردهام. در یکی از رویدادهای مرتبط با نمایشگاه کتاب و جشنواره تجلیل از نویسندگان برتر استان نیز از من تقدیر شد. در آن مراسم، در حالی که یکی از نویسندگان (محمدرضا مقدسی) با ۴۴ عنوان کتاب داخلی معرفی شده بودند، من با ۴۴ کتاب داخلی و ۴ کتاب بینالمللی ثبتشده در سطح جهانی بهعنوان نویسنده برتر انتخاب شدم و در فهرست ۲۵ بانوی برتر استان قرار گرفتم.
نامی که با نوشتن زنده میماند
این پژوهشگر حوزه زبان و ادبیات فارسی با تأکید بر نقش رسانهها، تصریح کرد: رسانهها در کنار پژوهش، نقش بسیار مهمی در دیدهشدن نویسندگان دارند. اگر رسانه نباشد، حتی یک نویسنده پرکار هم ممکن است در حد یک نویسنده گمنام باقی بماند. حضور صرف در فضای مجازی کافی نیست؛ این رسانهها هستند که میتوانند پژوهشگران، بهویژه نویسندگان زن در غرب کشور را به جامعه معرفی کنند. متأسفانه بانوان پژوهشگر و نویسنده در این منطقه کمتر دیده شدهاند و بسیاری از آنها با وجود توان علمی بالا، ناشناخته ماندهاند.پرژک ادامه داد: ما در غرب کشور نویسندگان توانمند زیادی داریم، اما اغلب آنها مرد هستند و بانوان نویسنده کمتر شناخته شدهاند. حتی شاعران برجسته کردزبان نیز با وجود ظرفیتهای ارزشمند ادبی، غالباً گمنام باقی ماندهاند. انتظار من از رسانهها این است که این چهرههای علمی و فرهنگی پنهان را شناسایی کنند، با آنها گفتوگو داشته باشند و زمینه معرفیشان به جامعه را فراهم کنند. تاریخ نشان داده اگر پروین اعتصامی یا فروغ فرخزاد ماندگار شدند، بهواسطه آثارشان بود؛ اگر اثری نبود، نامی هم باقی نمیماند.وی افزود: افتخار من بهعنوان یک نویسنده این است که حتی اگر روزی در این دنیا نباشم، کتابهایم نام و هویتم را زنده نگه میدارند و نسلهای بعدی میتوانند به وجود پژوهشگری افتخار کنند که در مسیر علم و آگاهی گام برداشته است.
این استاد دانشگاه با اشاره به رسالت پژوهش، گفت: کار اصلی پژوهشگر، رفع ابهامات و پاسخ به پرسشهای علمی است. من همواره تلاش کردهام خلأها و ابهاماتی را که در کتابها و مقالات پیشین وجود داشته شناسایی کنم و با پژوهش دقیق، به شفافسازی آنها بپردازم. هدف من این است که سهمی هرچند کوچک در پیشرفت علمی کشور داشته باشم. ایران کشوری در حال توسعه است و برای رسیدن به جایگاه شایسته، نیازمند حمایت جدی از علم، پژوهش و نخبگان است.پرژک در پایان، خاطرنشان کرد: بزرگترین دانشمندان و نخبگان تاریخ، برخاسته از این سرزمین بودهاند. امروز نیز اگر مسئولان از جوانان، دانشجویان و پژوهشگران حمایت کنند، بدون تردید نسل جدیدی از اندیشمندان میتوانند گامهای نو و مؤثری برای آینده کشور بردارند.
برای دسترسی سریع به خبر استان کرمانشاه، اخبار خود را از اینجا بخوانید.#علم_و_پژوهش #پژوهشگر_برتر #نویسنده_ایرانی #ادبیات_فارسی #استاد_دانشگاه #دانشجو #آموزش_عالی #کتاب_و_کتابخوانی #فرهنگ_مطالعه #سرانه_مطالعه #هوش_مصنوعی #هوش_مصنوعی_در_پژوهش #اخلاق_پژوهش #تولید_علم #فناوری_و_علم #بانوان_پژوهشگر #نخبگان_ایرانی #غرب_کشور #کرمانشاه #خبرگزاری_فارس #گزارش_خبری
08:37 - 11 دی 1404
نظرات کاربران
