ممنوعیت فرانسه برای «مواد شیمیایی همیشگی» از امروز (۱ ژانویه ۲۰۲۶) لازمالاجرا میشود؛ اقدامی که پس از افزایش نگرانیها درباره پیامدهای زیانبار این آلایندههای پایدار بر سلامت اتخاذ شده است.
این قانون تاریخی در ۲۰ فوریه ۲۰۲۵ به تصویب رسید و بیش از ۱۴۰ هزار شهروند از نمایندگان مجلس خواستند از ممنوعیت حمایت کنند. این اقدام در حالی صورت گرفت که فشارها بر اتحادیه اروپا برای کنار گذاشتن استفاده از این مواد «هرچه زودتر» رو به افزایش است.
در حالی که این ممنوعیت بهعنوان حفاظتی برای سلامت شهروندان فرانسه ستایش شده، فعالان محیط زیست هشدار میدهند حذف برخی اقلام از پیشنویس نخست، اهمیت آن را تضعیف کرده است.
مواد شیمیایی «همیشگی» چیست؟
مواد پرفلوروآلکیل و پلیفلوروآلکیل (PFAS) گروهی شامل بیش از ۱۰ هزار ماده شیمیایی مصنوعیاند که هزاران سال طول میکشد بهطور طبیعی تجزیه شوند. این مواد از دهه ۱۹۴۰ استفاده شدهاند و تقریباً در سراسر زمین یافت شدهاند؛ از قله اورست تا بافت دلفینهای اعماق دریا و نهنگها در سواحل نیوزیلند.
قرار گرفتن طولانیمدت در معرض این مواد ساخته دست انسان با افزایش برخی سرطانها، کاهش باروری و اختلال در سیستم ایمنی مرتبط دانسته شده است.
دانشمندان هشدار میدهند این مواد سمی میتوانند از راه تنفس یا خوردن وارد بدن شوند و پژوهشهای تازه نشان میدهد حتی از طریق جذب از پوست وارد خون هم میشوند. در اروپا برآورد میشود ۱۲.۵ میلیون نفر در جوامعی زندگی کنند که آب آشامیدنیشان به PFAS آلوده است.
ممنوعیت PFAS در فرانسه شامل چه مواردی میشود؟
این ممنوعیت فروش، تولید یا واردات هر محصولی را که جایگزین PFAS برای آن وجود دارد منع میکند. این فهرست شامل لوازم آرایشی، پوشاک و اقلامی مانند واکس اسکی است.
این قانون همچنین مقامات فرانسوی را موظف میکند آب آشامیدنی را بهطور منظم برای همه انواع PFAS آزمایش کنند و برای جریمه کردن آلایندگانی که این مواد را وارد محیط میکنند اقدام کنند.
با این حال، استثناهای قابل توجهی برای غشاهای با کارایی بالا که در فرایندهای فیلتراسیون یا جداسازی استفاده میشود و برای منسوجاتی که «برای کاربردهای ضروری» یا اهداف حاکمیت ملی لازم تشخیص داده شوند وجود دارد.
در پیشنویس نخست قانون، ممنوعیت قابلمههای نچسب هم گنجانده شده بود اما بهدنبال گزارشهایی از «لابی شدید» شرکت فرانسوی تفال، این بند حذف شد.
تفال در وبسایت خود تایید میکند هیچ PFASی را که از نظر نهادهای بهداشتی سرطانزا تلقی شود بهکار نمیبرد و از سال ۲۰۱۲ از مواد حاوی PFOA (نوعی از مواد همیشگی که به مقاومت در برابر حرارت معروف است) استفاده نکرده است. بهجای آن از پوششهای PTFE برای قابلمهها و ماهیتابههای خود استفاده میکند و میگوید این پوششها «هیچ خطری برای سلامت انسان ندارند و برای تماس با غذا ایمن هستند».
اما چندین مطالعههشدار میدهند ظروف آشپزی با پوشش PTFE هنگام پختوپز ممکن است ریز و نانوپلاستیک وارد غذا کنند.
«فرانسه باید قاطعانه از محدودیت سراسری اتحادیه اروپا بر PFAS حمایت کند»
ساندرا بل از CHEM Trust، سازمانی که به حفاظت از انسانها و حیاتوحش در برابر مواد شیمیایی مضر اختصاص دارد، گفت: «این ممنوعیت PFAS در محصولاتی مانند پوشاک و لوازم آرایشی خبر بسیار خوبی برای شهروندان فرانسویِ نگران از مواجهه با این مواد زیانبار است.»
او افزود: «خبر نهچندان خوب این است که برخی محصولات کلیدی مانند ظروف پختوپز معاف شدهاند. اکنون فرانسه باید قاطعانه از محدودیت سراسری در کل اتحادیه اروپا بر PFAS حمایت کند تا محصولات بیشتری مشمول شوند و از شهروندان همه کشورهای عضو حفاظت شود.»
اتحادیه اروپا میگوید در یکی دو سال گذشته روی برنامهای برای کنار گذاشتن تدریجی PFAS کار کرده است. هنوز چنین مقرراتی ارائه یا اجرا نشده است.
