چند مدیر، یک حریم؛ کمربند شهری حیاط خلوت تخلف
حریم پایتخت امروز نه تحت مدیریت واحد، بلکه درگیر تصمیمات متناقض نهادهای مختلف است؛ وضعیتی که برخلاف قانون، شهرداری را از اختیاراتش دور و حریم تهران را به حیاط خلوت تخلفات، رانت و بینظمی شهری تبدیل میکند.
خلاصه خبر
گروه فارس پلاس: حریم تهران طی سالهای اخیر به یکی از پیچیدهترین چالشهای مدیریت شهری تبدیل شده است؛ محدودهای که بهجای آنکه سپر حفاظتی توسعه پایتخت باشد، به عرصهای برای تداخل مأموریتها، صدور مجوزهای متناقض و گسترش ساختوسازهای غیرمجاز بدل شده است. ریشه اصلی این بحران را باید در پدیده «چندمدیریتی» جستوجو کرد؛ وضعیتی که برخلاف نص صریح قانون، حریم شهر را به میدان رقابت و تعارض میان نهادهای مختلف تبدیل کرده است.
بر اساس «قانون تعاریف محدوده و حریم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین آنها» مصوب ۱۳۸۴، مدیریت، نظارت و کنترل ساختوساز در حریم شهرها بهطور شفاف بر عهده شهرداریها گذاشته شده است. این قانون، شهرداری را متولی مستقیم حفاظت از حریم، جلوگیری از تخلفات و اجرای ضوابط طرحهای جامع و هادی معرفی میکند و صراحتاً هرگونه صدور مجوز مستقل از سوی نهادهای دیگر را مردود میداند.با این حال، در عمل فرمانداریها، بخشداریها و حتی برخی دستگاههای اجرایی، با تفسیرهای موسع یا خارج از قانون، وارد این حوزه شدهاند.پیامد این چندمدیریتی، شکلگیری چرخهای از بینظمی و تخلف است. در بسیاری از نقاط حریم تهران، مجوزهایی صادر میشود که یا با طرحهای مصوب شهری همخوانی ندارد یا اساساً از سوی نهادی فاقد اختیار قانونی صادر شده است. نتیجه چنین روندی، رشد ساختوسازهای غیرمجاز، تغییر کاربری اراضی کشاورزی، تخریب محیطزیست و تضییع حقوق عمومی است؛ مسائلی که هزینههای سنگینی را در بلندمدت به شهر و شهروندان تحمیل میکند.کارشناسان مدیریت شهری معتقدند حریم تهران عملاً بدون مدیریت واحد به «حیاط خلوت تصمیمات متناقض» تبدیل میشود. در حالی که شهرداری مسئول پاسخگویی در برابر افکار عمومی است، عملا بعضی دستگاهها با تفاسیر مختلف به این محدوده ورود پیدا کردهاند. این عدم توازن، هم کارآمدی مدیریت شهری را تضعیف کرده و هم زمینه شکلگیری رانت و فساد را فراهم آورده است.در این میان، نقش وزارت کشور و استانداری تهران، طبق قانون، نظارت عالیه و هماهنگی است، نه تصدیگری. با این حال، ورود مستقیم به فرآیندهای اجرایی حریم، نهتنها مشکل را حل نکرده بلکه بر پیچیدگی آن افزوده است.
برخی اعضای شورای شهر تهران تذکر دادهاند که نگاه حاکمیتی و تمرکزگرایانه به حریم، با اصول شوراها و مدیریت محلی در تعارض است و میتواند به عقبگرد در حکمرانی شهری منجر شود.به باور صاحبنظران، راه برونرفت از این وضعیت بازگشت بیقیدوشرط به قانون و تمرکز کامل مدیریت حریم تهران در شهرداری است. شفافسازی وظایف، حذف مجوزهای موازی، تقویت نظارت و پاسخگویی و پرهیز از مداخلات فراقانونی میتواند حریم پایتخت را از یک بحران مزمن به ابزاری برای توسعه پایدار شهری تبدیل کند؛ در غیر این صورت، چندمدیریتی همچنان بهعنوان گره اصلی معضل حریم تهران باقی خواهد ماند.از لحاظ مدیریتی با توجه به قوانین و تجربه کاری و همچنین امکانات و نیروهای نظارتی و عملیاتی، شهرداری تهران نهادی است که در این بخش صلاحیت لازم برای مدیریت حریم پایتخت را داراست. ضوابط شهری نیز اقتضا میکند شهرداریها نسبت به اختیارات مدیریتی حریم شهری با فراغ بال و مدیریت یکپارچه و واحد عمل کنند.
عدم مدیریت یکپارچه دست برخی افراد سودجو را برای ایجاد ناهمواری و گسست شهری باز گذاشته و سبب برهم زدن نظم شهری میشود. نمیتوان انتظار داشت از شهرداریها در خصوص مدیریت حریم شهرهای خود سلب اختیار شوند اما مدیریت شهر با معضلات روبرو نشود. حریم مدخل شهرها محسوب شده و قطعا چه معضلات و چه نظم و انضباط آن بر مدیریت درون شهر اثرگذاری جدی دارد.شهرداریها از لحاظ تخصصی نیز باید بر حریم های شهری مدیریت کنند. عدم توازن حریم شهری باعث ایجاد گره در شهرها و کلانشهرها میشود. رشد حریم شهری باید متوازن و همگرا و همراستا با نیازهای شهری باشد؛ وگرنه باعث ایجاد سری بزرگ بر تنه ای کوچک و لاغر میشود که نمیتواند تعادل را میان اعضای داخلی و بیرونی ایجاد کند.
رشد رو به بیرون شهرها همواره موضوعی بوده است که توجه مطالعات شهری، از جمله جامعهشناسی شهری، اقتصاد شهری و برنامهریزی شهری را به خود جلب کرده است. از این رو تغییر حریم و کمربند شهرها همواره از جمله تاثیرگذارترین عوامل مدیریت شهرها در حوزههای مختلف بوده و تنها به کالبد آن محصور نمیشود.شهرداریها نمیتوانند شاهد الحاق کالبدی به شهر بدون الحاق قانونی و ضوابط شهری باشند و در این صورت طی طول سالیان شاهد یک بافت فشرده اما فاقد نظم شهری خواهیم بود که کلانشهرها خصوصا تهران را با انواع مشکلات به هم پیچیده مواجه میکنند و از لحاظ مرفولوژی یا همان ریخت شناسی در حوزه شهری یک ساختار متلاشی با رشد انگل وار و بیهویت بوجود میآورد که معضلات آن گریبانگیر شهر است.
با دنبال کردن صفحه فارس پلاس، از بهروزترین تحلیلها در حوزه سیاست داخلی و خارجی باخبر شوید.
10:29 - 11 دی 1404
نظرات کاربران
