وقتی ضایعات میوه به پروتئین ارزآور تبدیل میشود
در شرایطی که حجم بالایی از ضایعات میوه و پسماندهای غذایی هر روز راهی سطل زباله میشود، یک رویکرد دانشبنیان در کشور نشان میدهد این دورریزها میتوانند به منبعی برای تولید پروتئین پایدار و ارزآور تبدیل شوند؛ مسیری نو که هم به کاهش هدررفت منابع کمک میکند و هم افق تازهای برای صادرات محصولات فناورانه میگشاید.
خلاصه خبر
به گزارش خبرگزاری فارس از زنجان، در سالهای اخیر، پرورش حشرات بهویژه میلورم (لارو سوسک آرد) در جهان بهعنوان یکی از راهحلهای نوین برای تأمین پروتئین پایدار و دوستدار محیطزیست مطرح شده است.بازار جهانی پروتئین حشرات تا سالهای آینده رشد قابل توجهی خواهد داشت و این منابع جایگزین در بخش خوراک آبزیان و دامپروری به عنوان گزینهای با مصرف آب و زمین کمتر نسبت به منابع سنتی شناخته میشوند.همچنین اتحادیه اروپا اخیراً استفاده از پودر میلورم در صنایع غذایی را بهعنوان یک «غذای نو» تأیید کرده است که میتواند در محصولات متنوعی مانند نان و پاستا بهکار رود و افقهای جدیدی در بازار غذاهای سالم و پایدار گشوده است.پرورش کرم میلورم در کشورمان نیز چند سالی است رونق گرفته و اساتید و دانشجویان ایرانی نیز به صورت آکادمیک وارد این عرصه شدهاند.
میلورم؛ محصول فناورانه دانشگاه زنجان برای خوراک پایدار
واحد فناور «راهبران خوراک پایدار» مستقر در مرکز رشد و فناوری دانشگاه زنجان با رویکردی علمی و آکادمیک، زمینه تولید و فرآوری لارو میلورم را بهعنوان خوراک زیستی پایدار و محصول فناورانه در کشور فراهم کرده است؛ طرحی که میتواند علاوه بر تأمین نیاز بازار داخلی، مسیرهای تازهای برای عرضه محصولات دانشبنیان در بازارهای بینالمللی فراهم کند.این پروژه که با همکاری میان رشتهای اساتید دانشگاه و دانشجویان دکتری در دانشگاه زنجان اجرا میشود، بهصورت سیستماتیک چرخه کامل پرورش میلورم را از مرحله تخمگیری سوسکهای مولد تا عرضه لاروها به بازار و فرآوری محصولات مشتق مدیریت میکند. دکتر علی سلیمانی، عضو هیئت علمی و مدیرعامل این واحد فناور، در تشریح این فعالیتها گفت که تیم پژوهشی متشکل از اعضای هیئت علمی گروه علوم باغبانی، دامپزشکی و شیمی دانشگاه روی جنبههای فنی، زیستی و فرآوری تمرکز دارد.
تمرکز بر کیفیت، پایداری و کنترل محیط
سلیمانی با توضیح درباره شرایط پرورش گفت که کنترل دقیق دما و رطوبت با استفاده از سنسورها و سیستمهای هوشمند در سالنهای پرورش موجب کاهش تلفات و بهبود بازده تولید شده است. بهگفته وی، به دلیل حساسیت بالای لارو و سوسکها به شرایط محیطی، کنترل دقیق این پارامترها از اصول اساسی مدیریت پرورش است.وی افزود که این مجموعه برای نخستین بار در ایران قصد دارد لارو میلورم را بهصورت کنسرو و زنده برای مصارف غیرخوراکی انسان مانند تغذیه پرندگان زینتی و آبزیان آکواریومی عرضه کند، زیرا تحقیقات بازار نشان میدهد استقبال از لارو زنده نسبت به خشکشده بیشتر است.
نگرش اخلاقی و روشهای فرآوری
مدیرعامل پروژه تأکید کرد که رعایت اصول اخلاقی در فرآیند برداشت و آمادهسازی محصول برای بازار از اولویتهای تیم است. پیش از خشکسازی یا کنسروسازی، لاروها در دمای پایین قرار داده میشوند تا وارد حالت بیحرکتی شوند و کمترین تنش و درد را تجربه کنند. این رویکرد هم از نظر کیفیت محصول و هم از نظر اخلاقی مورد توجه قرار دارد.
همهچیز ارزش افزوده است
یکی از ویژگیهای برجسته این طرح، بهرهبرداری کامل از تمام مراحل تولید است. سلیمانی با بیان اینکه در این سیستم هیچ دورریزی وجود ندارد گفت: حتی سوسکهای مرده نیز بهعنوان منبع اولیه استخراج کیتین و کیتوسان استفاده میشوند.» این ترکیبات، که در صنایع بستهبندی، تصفیه آب و تولید نانوکیتوسان کاربرد دارند، از جمله محصولات با ارزش افزوده بالای این پروژه محسوب میشوند.تولید کود ارگانیک غنیشدهوی همچنین از توسعه بخشی دیگر از زنجیره تولید خبر داد: تولید کود ارگانیک غنیشده از فضولات و پسماندهای حاصل از پرورش میلورم. این کود که پس از فرآوری و غنیسازی در بستهبندیهای مختلف عرضه میشود، ضمن دارا بودن عناصر غذایی، میتواند در تقویت سیستم ایمنی گیاهان در برابر تنشهای محیطی موثر باشد و در گلخانهها، گلدانها و نهالستانها کاربردی باشد.
چشمانداز بازار و اهداف توسعه
سلیمانی تأکید کرد که با وجود فعالیت در حدود ۵۰۰ سبد پرورش، هدف اولیه این پروژه تأمین نیازهای بازار داخلی و تضمین ثبات اقتصادی واحد فناور است. در مرحله بعد، توسعه محصولات با ارزش افزوده بالاتر مانند استخراج روغن میلورم برای صنایع آرایشی، بهداشتی و پروتئین خالص برای بازارهای صادراتی در دستور کار قرار دارد.وی در پایان با قدردانی از حمایت دانشگاه زنجان و مرکز رشد و فناوری گفت: آرزوی ما این است که با تکیه بر علم و فناوری، گامی مهم در مسیر پایداری غذایی، اشتغالزایی و توسعه دانشبنیان در کشور برداریم.
در دنیایی که چالشهایی مانند افزایش جمعیت، بحران آب، تغییرات اقلیمی و محدودیت منابع غذایی هر روز پررنگتر میشوند، نگاه جهانی به سمت منابع نوین و پایدار تولید پروتئین تغییر کرده است. پرورش حشرات، بهویژه سوسک آردی یا همان میلورم، امروز دیگر یک ایده حاشیهای یا آزمایشگاهی نیست، بلکه بهعنوان یکی از گزینههای جدی تأمین خوراک در زنجیره غذایی آینده مطرح است؛ مسیری که بسیاری از کشورهای پیشرو سالهاست وارد آن شدهاند و حالا ایران نیز بهتدریج در حال تجربه آن است.پرورش سوسک آردی به دلیل بهرهوری بالای تبدیل خوراک به پروتئین، مصرف بسیار پایین آب و امکان استفاده از ضایعات کشاورزی و غذایی، مزیتی استراتژیک برای کشورهایی با اقلیم خشک و نیمهخشک محسوب میشود.این ویژگیها، میلورم را به گزینهای مناسب برای تولید خوراک پایدار در بخشهایی مانند پرندگان زینتی، آبزیان آکواریومی، دام، طیور و حتی صنایع آرایشی و دارویی تبدیل کرده است؛ صنایعی که بهطور سنتی وابستگی بالایی به واردات مواد اولیه دارند.آینده این صنعت، صرفاً به فروش لارو زنده یا خشک محدود نمیشود. آنچه پرورش سوسک آردی را به یک فعالیت دانشبنیان و راهبردی تبدیل میکند، توسعه زنجیره ارزش و حرکت به سمت فرآوریهای پیشرفته است؛ از استخراج روغن با ارزش زیستی بالا گرفته تا تولید پروتئین خالص، کیتین، کیتوسان و حتی نانوکیتوسان. این محصولات، بهویژه در حوزههای بستهبندی هوشمند، تصفیه آب، افزایش مقاومت گیاهان و صنایع دارویی، بازارهای روبهرشدی در سطح جهان دارند و میتوانند ارزآوری قابل توجهی برای کشور ایجاد کنند.
نکته مهم دیگر، همافزایی پرورش میلورم با مدیریت پسماند و اقتصاد چرخشی است. تبدیل دورریز سبزیجات، تفالههای صنایع غذایی و ضایعات کشاورزی به پروتئین و کود ارگانیک، نهتنها هزینه تولید را کاهش میدهد، بلکه به کاهش زباله و آلودگی محیط زیست نیز کمک میکند. این مدل تولید، الگویی از کشاورزی نوین است که همزمان به امنیت غذایی، محیط زیست و اشتغال پایدار توجه دارد.در ایران، عبور از نگاه سنتی و بعضاً ذهنیتهای منفی نسبت به پرورش حشرات، نیازمند کار علمی، اطلاعرسانی دقیق و ورود دانشگاهها و مراکز پژوهشی به این حوزه است. تجربه واحدهای فناور دانشگاهی نشان میدهد که وقتی این فعالیت با چارچوب علمی، استانداردهای بهداشتی و هدفگذاری صادراتی همراه شود، میتواند از یک فعالیت محدود و تجربی، به یک صنعت نوظهور و قابل اتکا تبدیل شود.در نهایت، پرورش سوسک آردی اگر با سیاستگذاری هوشمند، حمایت از شرکتهای دانشبنیان و توسعه بازارهای هدف همراه شود، میتواند در آینده نهچندان دور به یکی از پایههای تولید خوراک پایدار و فناوریمحور کشور بدل شود؛ مسیری که هم پاسخگوی نیازهای امروز و هم سرمایهای برای امنیت غذایی نسلهای آینده است.
10:57 - 11 دی 1404
نظرات کاربران
