عصر آخرین روز پایانی سال ۲۰۲۵ میلادی، جمعی از ایرانیان فعال در زمینه‌ فرهنگ و هنر در استکهلم، پایتخت سوئد در مراسم یادبودی از بهرام بیضایی، نویسنده و کارگردان تجلیل کردند. دو دختر بهرام بیضایی، نیلوفر و نگار بیضایی، و مادرشان منیر رامینفر در این برنامه حضور داشتند.

بهرام بیضایی روز پنجم دیماه در ۸۷ سالگی در آمریکا درگذشت و به گفته مژده شمسایی، بازیگر تئاتر و سینما و همسر آقای بیضایی مراسم خاکسپاری او روز شنبه ۱۳ دی/۳ ژانویه در آمریکا برگزار می‌شود.

شب گذشته نیلوفر بیضایی، نمایش‌نامه نویس و کارگردان تئاتر و دختر ارشد آقای بیضایی به حس پدرش در زمان جنبش «زن، زندگی، آزادی» اشاره کرد و گفت که با به‌وجود آمدن این جنبش، «حس زندگی دوباره در پدرم پیدا شد و این امید را من هم دارم.»

خانم بیضایی افزود: «انگار شعار این جنبش از دل آثار بیضایی برآمده‌اند. تارا، خانم جان و همه شخصیت‌های زن او، همان دختران جوانی بودند که شجاعت تغییر را پیدا کردند و به خیابان‌ها رفتند.»

مراسم یادبود بهرام بیضایی در استکهلم، به همت هلن همتی،‌ کارگردان و مدرس تئاتر و یعقوب کشاورز، کارگردان ایرانی ساکن استکهلم، و همراهی گروه «تئاتر کاروان» برگزار شد.

علیرضا مجلل بازیگری که در سوئد زندگی می‌کند، ضمن برشمردن اهمیت آثار بهرام بیضایی و عمقِ شناخت او نسبت به ادبیات، تاریخ و اسطوره‌های ایران، از خاطرات و نخستین دیدارهای خود با آقای بیضایی گفت و اینکه جذبه فوق‌العاده نمایش «سلطان مار»، او را به «تئاتر کشاند.»

سوسن تسلیمی، بازیگر تئاتر و سینما هم ازجمله به خاطرات خود از فشارهای حکومت به هنرمندان مستقل در دهه ۶۰، تدریس بهرام بیضایی در رشته ادبیات نمایشی شرق در دانشگاه هنر و سیر همکاری خود با وی پرداخت.

مسعود مافان، ناشر، در سخنانی کوتاه بر این نکته تاکید کرد که «بیضایی با گفتن نه به سانسور، در تاریخ و خاطره ایرانیان خواهد ماند.»

ناهید پرشون، فیلمساز نیز در عین حال از هزینه‌های این انتخاب و اندوه و دشواری مرگ هنرمندان و نویسندگان در تبعید سخن گفت؛ نویسندگانی که تن به سانسور نمی‌دهند.

کانون مستقل فیلمسازان ایران به مناسبت مرگ بهرام بیضایی بیانه‌ای صادر کرد که شب گذشته نیما سروستانی، فیلمساز به نمایندگی اعضای کانون، آن را قرائت کرد..

در فرازی از این بیانیه تاکید شده است: «سانسور در نگاه بیضایی صرفاً حذف جمله یا تصویر نیست، بلکه اختلال در زبان، گسست در روایت و آسیب زدن به حافظه‌ای است که قرار است منتقل شود.»

بازیگرانی چون بهزاد فراهانی، کتایون ریاحی از ایران، دیدار رزاقی از لندن، شیرین نشاط، عکاس و فیلمساز و محمد عبدی، منتقد فیلم در ویدیوهایی ارسالی خود به این برنامه، درباره نقش بهرام بیضایی در فرهنگ و هنر ایران سخن گفتند.

بهزاد فراهانی او را آموزگار بزرگی خواند که از انتقال آموخته‌هایش به شاگردانش دریغ نمی‌کرد.

کتایون ریاحی در ادامه گفت: «چه بیچاره فرهنگ و ارشاد فرومایه و زمانه‌ای که نتوانست درخشش گوهر وجود بهرام بیضایی را روشنای راهش کند؛ همچنان که نتوانست سد راهش شود و آثارش بزرگترین استاد برای عاشقان ادبیات و سینما شد.»

به عقیده شیرین نشاط سینما و تئاتر برای بهرام بیضایی، نه پناهگاه، بلکه میدان مواجهه بود.

بر همین اساس، محمد عبدی نیز در میان سخنان خود به این نکته پرداخت که بیضایی بیشترین آزار را از سوی حکومت اسلامی دید؛ به طوری که هیچ فیلمساز دیگری را نمی‌توان با او در این زمینه مقایسه کرد.

نیلوفر بیضایی در پایان گفت: «همه می‌دانیم که بهرام بیضایی فقط متعلق به ما به عنوان خانوادهاش نبود و متعلق به سرزمین ایران بود.»

خانم بیضایی می‌گوید: «همانطور که پدرم گفت، ایرانی بودن بار سنگینی بر دوش همه ماست. و اگر هرکس در هر کاری که انجام می‌دهد و در هر شغلی، نه فقط در هنر، به آن وفادار باشد فکر می‌کنم که می‌توانیم دنیای قشنگ‌تری بسازیم. ایران قشنگ‌تری بسازیم؛ ایرانی که پدرم آرزو داشت.»

علاوه بر این پیام‌های ویدیویی، نغمه ثمینی، نویسنده و منتقد، محمدرضا شمس، فیلمساز و مدرس مطالعات سینمایی از استرالیا و افشین هاشمی، بازیگر و دستیار بهرام بیضایی از کالیفرنیا، از طریق تماس تلفنی با این مراسم یادبود همراه بودند.

نغمه ثمینی با اشاره به واکنش‌ متعدد شخصیت‌ها و گروه‌های مختلف هنری به مرگ بهرام بیضایی، از تعدد و گستردگی این سوگواری‌ها به عنوان نوعی سوگواری سراسری و ملی یاد کرد.

افشین هاشمی، بازیگر و دستیار بهرام بیضایی نیز با اشاره به سخت‌کوشی و عشق آقای بیضایی به فرهنگ و هنر، تاکید کرد که او حتی تا آخرین شب حیات خود، دست از نوشتن برنداشت.

در پایان پری عیسی‌زاده ترانه‌ای براساس شعری از فریدون مشیری به یاد بهرام بیضایی و با همراهی میلادآزادپور، نوازنده گیتار خواند.

در این برنامه همچنین شماری از دوستان و همکاران سالیان دور بهرام بیضایی ازجمله امیر برغشی شاعر و بازیگر و ملیحه مینوخرد، بازیگر تئاتر و سینما حضور داشتند.

رضا باقر، فیلمساز، افشین خائف،‌ پیانیست و رهبر ارکستر، سهیلا کریمی،‌ بازیگر، مهسا پوررمضان، رقصنده، آذر محلوجیان، نویسنده و مترجم و فهیمه حکمت‌اندیش، عکاس از دیگر هنرمندان و نویسندگان حاضر در برنامه بودند.