دولت در میانه تصمیم حذف تدریجی یا دفعتی ارز ترجیحی
پس از اعلام رسمی رئیسجمهور درباره کنار گذاشتن ارز ترجیحی، دولت اکنون در میانه یک تصمیم حساس قرار دارد؛ تصمیمی که باید میان حذف تدریجی برای مدیریت تبعات تورمی یا حذف دفعتی برای پایان دادن به رانت یکی را برگزیند.
خلاصه خبر
گروه اقتصادی خبرگزاری فارس؛ رئیس جمهور امروز اعلام کرد که دولت تصمیم گرفته است ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی برای واردکنندگان نهادههای کشاورزی و کالاهای اساسی پرداخت نکند.به گفته پزشکیان امروز و فردا نیز دولت رسما این سیاست را اعلام خواهد کرد. او میگوید هر کسی دلار ۲۸ هزار و ۵۰۰ یا ۷۰ هزار تومانی میگیرد، در حال گرفتن رانت است. به همین خاطر قصد دارند که به جای ابتدای زنجیره یارانه را به انتهای زنجیره و مصرفکننده نهایی بدهند.پیش از این نیز محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهور، دلایل دولت برای حذف ارز ترجیحی را تشریح کرده و گفته بود که تجربه سالهای گذشته نشان داده است که پرداخت یارانه از مسیر ارز ترجیحی، بهجای بهبود معیشت مردم، باعث شکلگیری رانت و افزایش قیمتها شده است. دولت ارز ۲۸ هزار تومانی پرداخت کرده، اما در عمل گوشت، برنج و سایر اقلام اساسی با قیمتهای بالا به دست مردم رسیده است.
دلایل دولت برای حذف ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی
به گفته قائمپناه مشکل اصلی این است که یارانه به جای مردم، به برخی شبکهها و افراد خاص رسیده و بخشی از نهادهها از مسیر صحیح توزیع خارج و در بازار آزاد فروخته شده است. در نتیجه تولیدکننده نیز نهادهها را با قیمت بالاتر تهیه میکند. سیاست دولت چهاردهم این است که یارانه مستقیماً به مصرفکننده واقعی برسد و دست مافیاهای ارز ترجیحی قطع شود.برخی از کارشناسان اقتصادی نیز معتقدند تخصیص ارز ارزان باعث نشده قیمتها در بازار کاهش یابد، بلکه کالاها با نرخ آزاد فروخته شده یا حتی به خارج قاچاق شدهاند.همچنین گفته شده که به خاطر ارزان بودن ارز، اظهار نیاز واقعی برای واردات دقیق نبوده و اغلب مبالغ تخصیصی بیش از مصرف واقعی بوده است. این خطاها منابع ارزی کشور را هدر داده و کالاهایی وارد شدهاند که مصرف ضروری نداشته یا با نرخ آزاد فروخته شدهاند.
ارز ارزان؛ مشوق واردات و تضعیف تولید داخلی
برخی کارشناسان نیز معتقدند ارز ارزان واردات را تشویق کرده و تولید داخلی را تضعیف کرده است؛ نرخ پایین ارز دولتی باعث شده واردات مقرونبهصرفهتر از تولید داخل باشد و رقابتپذیری داخلی کاهش یابد.این مشکلات باعث شده در خصوص مضر بودن پرداخت ارز ترجیحی تقریبا بین کارشناسان اجماع وجود داشته باشد با این حال شرایط فعلی کشور و تاثیر حذف ارز ترجیحی بر روی قیمت کالا و ارز آزاد باعث شده بین کارشناسان برای حذف تدریجی یا دفعتی آن اجماع وجود نداشته باشد.تجربه حذف ناگهانی ارز ۴۲۰۰ تومانی نیز نشان میدهد حذف ارز ترجیحی مستقیما بر روی تورم تاثیرگذار است و باعث شوک قیمت در بازار کالاهای اساسی خواهد شد.در حال حاضر دولت با دو گزینه اصلی روبهروست: حذف شتابزده و دفعتی ارز ترجیحی یا حذف تدریجی آن که هر کدام هزینههای خاص خود را دارد.
حذف ناگهانی و خطر شوک قیمتی در بازار کالاهای اساسی
در سناریوی حذف ناگهانی، نخستین و ملموسترین پیامد، شوک قیمتی در بازار کالاهای اساسی است. نهادههای دامی، روغن، برنج و سایر اقلامی که تاکنون با ارز ترجیحی وارد میشدند بهیکباره با نرخهای بالاتر تأمین میشوند و این افزایش هزینه، با وقفهای کوتاه به مصرفکننده نهایی منتقل میشود.علاوه بر شوک قیمتی، حذف دفعتی ارز ترجیحی ریسک بیثباتی انتظارات تورمی را نیز به همراه دارد. تجربه اصلاحات قیمتی گذشته نشان داده است که بازار پیش از آنکه اثر واقعی سیاست را ببیند به برداشت خود از آینده واکنش نشان میدهد. در نتیجه آزادسازی ناگهانی میتواند موجی از افزایش قیمتهای پیشدستانه، احتکار و رفتارهای هیجانی را در زنجیره توزیع ایجاد کند؛ رفتاری که مهار آن حتی با ابزارهای نظارتی نیز دشوار است.
حذف تدریجی؛ کاهش شوک اما تداوم رانت پنهان
در مقابل، سناریوی حذف تدریجی ارز ترجیحی، اگرچه از شدت شوک اولیه میکاهد اما هزینههای پنهان خاص خود را دارد. در این مسیر دولت ناچار است برای مدتی همزمان دو نظام قیمتی را مدیریت کند. علاوه بر این اگر این وضعیت بدون زمانبندی شفاف و سقف مشخص اجرا شود، میتواند خود به بازتولید رانت و سوءاستفاده منجر شود.به نظر میرسد هزینه حذف ارز ترجیحی اجتنابناپذیر است؛ اما آنچه قابل مدیریت است، نحوه توزیع این هزینه میان دولت، تولیدکننده و مصرفکننده است که با حذف یکباره آن بر روی دوش مصرفکننده به تنهایی خواهد افتاد که خارج از تحمل مردم است. همچنان که عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، گفته بود اگر قرار است ارز ترجیحی برداشته شود باید مابهالتفاوت آن برای مردم یا از طریق کالابرگ یا از روش دیگر جبران شود اما در هر صورت نمیتوان بیمحابا ارز ترجیحی را برداشت.#ارز_ترجیحی#حذف_ارز_ترجیحی
19:22 - 11 دی 1404
نظرات کاربران
