به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایبنا - عمران دسترس: کتاب «با تروتسکی در تبعید: از پرینکیپو تا کویوآکان» روزنوشتهای ژان وان هایهنور نه یک تحلیل صرف از آراء و عقاید لئون تروتسکی، بلکه یک سندِ دستاول از زندگی روزمره، مبارزات امنیتی و پایداری فکری یکی از پرنفوذترین و درعینحال تنهاترین چهرههای قرن بیستم است. برای درک اهمیت این روایت، نخست باید بازیگران اصلی این درام تاریخی را شناخت. لئون تروتسکی (۱۹۴۰-۱۸۷۹)، در کنار لنین، یکی از معماران اصلی انقلاب اکتبر روسیه، بنیانگذار ارتش سرخ، و نظریهپرداز انقلاب دائم بود. او پس از مرگ لنین، در کوران مبارزه قدرت با ژوزف استالین، بازنده نهایی شد. تروتسکی ابتدا در سال ۱۹۲۸ به قزاقستان تبعید داخلی شد و در سال ۱۹۲۹ رسماً از اتحاد جماهیر شوروی اخراج گشت. از این پس، زندگی تروتسکی به دورهای از آوارگی، انزوا و تلاش مذبوحانه برای هدایت جنبش جهانی ضداستالینیستی تبدیل شد؛ دورانی که همزمان با وحشت پاکسازیهای بزرگ در شوروی و ترور یارانش در سراسر جهان بود.
در این شرایط، ژان وان هایهنور (۲۰۰۵-۱۹۱۲)، یک جوان فرانسوی بیستساله و از اعضای فعال گروههای کوچک تروتسکیستی در پاریس، وارد صحنه میشود. در سال ۱۹۳۲، هایهنور دعوت شد تا به تیم محدود اطرافیان تروتسکی در تبعید بپیوندد. نقش او در زندگی تروتسکی حیاتی و چندوجهی بود: او به مدت هفت سال، تا نوامبر ۱۹۳۹، به عنوان منشی، مترجم (بهویژه از روسی به فرانسه و انگلیسی)، و محافظ شخصی، نزدیکترین شاهد به تروتسکی بود. هایهنور در این هفت سال، سایه وفادار تروتسکی بود و در هر چهار ایستگاه تبعید (پرینکیپو، فرانسه، نروژ و مکزیک) همراه او ماند. این نقش بینظیر، به هایهنور اجازه داد تا نهتنها شاهد جلسات و نگارشهای مهم تروتسکی باشد، بلکه جزییترین تلاشهای او برای بقا در برابر تهدیدات روزافزون مأموران استالین را نیز ثبت کند.
کتاب «تروتسکی در تبعید» با وجود حجم اندکش (۱۹۸ صفحه)، از پرینکیپو در ترکیه آغاز میشود، جاییکه تروتسکی و همسرش ناتالیا سدووا، پس از اخراج، اولین پناهگاه خود را در جزیرهای آرام پیدا کردند. هایهنور به زیبایی تضاد میان کار فکری شدید تروتسکی (ازجمله نگارش «تاریخ انقلاب روسیه») و فقدان امنیت اولیه در این جزیره را ترسیم میکند. این بخش، خواننده را به عمق انزوای فکری تروتسکی میبرد، جایی که او در تلاش برای بازسازی ارتباطات بینالمللی با وجود نظارت شدید پلیس ترکیه است.
در ادامه، رمان به بخش فرانسه میرسد. در اینجا، لحن کتاب از انزوای جزیرهای به تلاش برای پنهان شدن در جامعهای ظاهراً آزاد اما عمیقاً بیرحم تغییر میکند. این فصل نشان میدهد که چگونه بزرگترین تئوریسین انقلاب، مجبور بود برای چند روز اقامت، دائماً مکان خود را تغییر دهد و تحت تدابیر شدید امنیتی زندگی کند. وان هایهنور جزئیات مربوط به استتار محل سکونت، دیدارهای مخفیانه با یاران و تلاشهای بیوقفه برای کسب ویزا را با دقت یک مورخ ثبت میکند. این روایت بهخوبی نشان میدهد که چگونه فشارهای استالین و کمینترن، عملاً دولتهای اروپایی را از اعطای پناهندگی واقعی به تروتسکی بازمیداشت.
بخش نروژ شاید کوتاهترین، اما یکی از دراماتیکترین فصول کتاب باشد. در این کشور، تروتسکی عملاً به زندان خانگی فرستاده شد. دولت نروژ تحت فشار شوروی، تروتسکی را مجبور به سکوت و عدم ارتباط با جهان خارج کرد. هایهنور تصحیح میکند که این دوره، یک دوران تبعید واقعی و سلب آزادی بیان بود که نشاندهنده نفوذ جهانی استالینیسم در سرکوب مخالفانش بود. او در این بخش، تلاشهای نافرجام تروتسکی برای دفاع از خود و مبارزه برای آزادیهای مدنیاش را به تصویر میکشد، پیش از آنکه نروژ او را تحت تدابیر امنیتی به مکزیک بفرستد.
بخش پایانی، کویوآکان در مکزیک، واپسین پناهگاه تروتسکی است. این فصل شامل روایاتی است که از جنبههای انسانی و تاریخی اهمیت فراوانی دارند؛ ازجمله تعاملات تروتسکی با نقاشان مشهور مکزیکی، دیگو ریورا و فریدا کالو، و سازماندهی محیط زندگی او به یک دژ مستحکم در برابر تروریسم استالینیستی. هایهنور که خود نُه ماه پیش از ترور تروتسکی در اوت ۱۹۴۰ از او جدا شد، وقایع منتهی به آن فاجعه را شرح میدهد. او به عنوان شاهد دست اول، بسیاری از خطاهای تاریخی رایج در مورد زندگی شخصی تروتسکی، مسائل مالی و ارتباطات او را تصحیح میکند. از طریق چشمهای هایهنور، ما شاهد خستگیناپذیربودن تروتسکی در نگارش، علاقه شدید او به همسرش ناتالیا، و درعینحال، تنهایی محض او در مواجهه با جهان میشویم.
در مجموع، کتاب «تروتسکی در تبعید» که با ترجمه عباس زندباف از سوی نشر آگه به فارسی منتشر شده است، بیش از یک شرححال است؛ این اثر، آلبوم عکسهای لحظهای یک دوره پرتلاطم از تاریخ است که توسط یکی از محدود افرادی که در اتاق انتظار تاریخ ایستاده بود، ثبت شده است. این کتاب برای تمام کسانی که به دنبال درک عمیقتر از سرنوشت غمانگیز تبعیدیان سیاسی، ماهیت خشن قدرت استالین و پشتکار شگفتانگیز لئون تروتسکی در حفظ کار فکری خود تا آخرین نفس هستند، یک مرجع ضروری و خواندنی است.
۲۵۹
