به گزارش ایسنا، در سالهای اخیر، کشاورزی با چالشهای جدی و فزایندهای روبهرو شده است. کمبود منابع آب، تغییرات اقلیمی، افزایش هزینههای تولید، کاهش بهرهوری و فشار برای تأمین امنیت غذایی، همگی نشان میدهد که ادامه روشهای سنتی دیگر پاسخگوی نیازهای امروز و آینده نیست. در چنین شرایطی، فناوریهای نوین بهویژه اینترنت اشیاء بهعنوان ابزاری برای مدیریت دقیقتر منابع و فرایندها مورد توجه قرار گرفتهاند. اینترنت اشیاء به زبان ساده به معنای اتصال تجهیزات، ابزارها و حسگرها به اینترنت است، بهگونهای که اطلاعات بهصورت لحظهای جمعآوری و تحلیل شوند و تصمیمگیریها با دقت بیشتری انجام گیرد. این فناوری میتواند به کشاورزان کمک کند تا وضعیت خاک، آب، گیاه و حتی دام را بهتر رصد کنند و بر اساس دادههای واقعی، اقدامهای لازم را انجام دهند.
اهمیت پرداختن به اینترنت اشیاء در کشاورزی تنها به افزایش تولید محدود نمیشود. این فناوری میتواند نقش مهمی در کاهش ضایعات، استفاده بهینه از آب و نهادهها و حرکت به سمت کشاورزی پایدار داشته باشد. کشاورزی پایدار به معنای تولید محصول بهگونهای است که هم نیازهای امروز را برآورده کند و هم منابع طبیعی برای نسلهای آینده حفظ شوند. با این حال، تجربه نشان داده است که صرف وجود فناوری کافی نیست. بسیاری از فناوریهای تولیدشده در مراکز علمی و تحقیقاتی، به دلایل مختلف از جمله ناهماهنگی با شرایط اقتصادی و اجتماعی کشاورزان، ضعف نظام آموزش و ترویج، کمبود زیرساختها و نبود سیاستهای روشن، بهدرستی در میدان عمل به کار گرفته نمیشوند. همین فاصله میان دانش و اجرا، ضرورت انجام پژوهشهایی را نشان میدهد که علاوه بر جنبه فنی، به ابعاد مدیریتی و حکمرانی فناوری نیز بپردازند.
احمدرضا کسرایی از گروه مدیریت صنعتی، فناوری اطلاعات و تکنولوژی واحد تهران مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی، بههمراه یکی از همکاران خود از دانشگاه آزاد اسلامی ساری، در همین خصوص تحقیقی را درباره چگونگی هدایت و مدیریت توسعه اینترنت اشیاء در کشاورزی انجام دادهاند. این پژوهش با تمرکز بر ارائه یک مدل حکمرانی، تلاش کرده است نشان دهد که چه عوامل و مؤلفههایی میتوانند مسیر استفاده مؤثر از این فناوری را در کشاورزی ایران هموار کنند.
برای انجام این تحقیق، پژوهشگران از مشارکت ۳۱۴ نفر از فعالان حوزه فناوریهای کشاورزی در سراسر کشور بهره بردهاند. دادههای مورد نیاز به کمک پرسشنامه از این افراد جمعآوری شد و سپس با استفاده از روشهای آماری، تجزیه و تحلیل شد.
یافتههای پژوهش نشان میدهند که اینترنت اشیاء میتواند نقش مؤثری در بهبود کیفیت محصولات کشاورزی و استفاده بهینه از منابع تولید ایفا کند و از این طریق به تحقق کشاورزی پایدار کمک کند. در مدل حکمرانی طراحیشده، عواملی مانند پایداری تولید، شفافیت برنامهها، آیندهنگری راهبردی، قانونمداری و توسعه امور زیربنایی، بیشترین تأثیر را داشتند.
به بیان ساده، نتایج این مطالعه که در فصلنامه «مدیریت توسعه فناوری» وابسته به سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران و انجمن مدیریت فناوری ایران منتشر شدهاند، نشان میدهند که موفقیت اینترنت اشیاء در کشاورزی تنها به خرید تجهیزات هوشمند وابسته نیست، بلکه به وجود قوانین روشن، برنامهریزی شفاف و نگاه بلندمدت نیز نیاز دارد.
پژوهشگران تأکید کردهاند که مدل ارائهشده از برازش مناسبی برخوردار است و میتواند بهعنوان راهنمایی برای سیاستگذاران و مدیران مورد استفاده قرار گیرد. شاخصهای آماری بهکاررفته نشان میدهند که ساختار کلی مدل قابل قبول است و روابط میان عوامل مختلف بهخوبی تبیین شدهاند. این موضوع نشانگر آن است که میتوان با تکیه بر چنین مدلی، مسیر توسعه اینترنت اشیاء در کشاورزی ایران را هدفمندتر و منسجمتر دنبال کرد.
اطلاعات ارائهشده این پژوهش بر اهمیت توسعه زیرساختها تأکید ویژهای دارند. زیرساختهایی مانند شبکه اینترنت پایدار، تأمین برق و آب، جاده و حملونقل مناسب و همچنین خدمات فنی و پشتیبانی پس از عرضه فناوری، از پیششرطهای اصلی موفقیت کشاورزی فناورانه هستند. علاوه بر این، توسعه فرهنگ فناوریگرایی در میان کشاورزان و فعالان بخش کشاورزی و پویایی ساختارهای سازمانی دولتی، از دیگر عوامل کلیدی معرفی شدهاند.
از دیگر نکات قابل توجه این تحقیق، بررسی تفاوت دیدگاهها میان گروههای مختلف پاسخدهندگان است. نتایج نشان دادند که سودمندی اینترنت اشیاء از نظر افراد با تحصیلات و فعالیتهای شغلی متفاوت، تفاوت قابل توجهی ندارد؛ اما میان زنان و مردان تفاوتی مشاهده شده است. بر اساس یافتهها، زنان سودمندی این فناوری را بیشتر ارزیابی کردهاند که احتمالاً به دلیل آشنایی قبلی آنان با کاربردهای اینترنت اشیاء در برخی وسایل خانگی است.
در مجموع، پژوهشگران معتقدند که زمینه و شرایط لازم برای توسعه اینترنت اشیاء در کشاورزی ایران وجود دارد و منافع اقتصادی آن میتواند انگیزه مهمی برای سرمایهگذاران باشد.
انتهای پیام
