از سوی دیگر، کارشناسان عنوان کردهاند که با وجود روند صعودی، بازار نمایشگر رفتار محتاطانه نیز هست و به سیگنالهای تقویتکننده برای تثبیت حرکت نیاز دارد. در این میان، انتشار گزارشهای مثبت از عملکرد شرکتها و بهبود شاخصهای بنیادی میتواند موجب شکست مقاومتهای تکنیکال و تقویت تقاضا در گروههای دلاریمحور و کامودیتیمحور شود.
با این حال، تحلیلها تاکید دارند که حجم و ارزش معاملات خرد هنوز در سطوحی است که بازار را در تعادل نگه میدارد و در صورت افزایش نقدینگی حقیقی و ورود آن به بازار، شانس تداوم روند صعودی بیشتر خواهد شد. در مجموع، چشمانداز هفته پیشرو برای بازار سرمایه افزایشی و کمریسکتر از گذشته ارزیابی میشود، هرچند ادامهدار بودن این مسیر مشروط به حمایت متغیرهای بنیادی و تقویت اطمینان معاملهگران است.
در هفته دوم دی چه گذشت؟
بورس تهران در حالی در معاملات آخرین روز هفته گذشته نشانههایی روشن از تغییر فاز را به نمایش گذاشت که پیش از آن دو روز منفی و نسبتا سنگین را تجربه کرده بود. حمایتی که از سهام پرتراکنش و نمادهای شاخصساز صورت گرفت، بهتدریج از شدت فشار فروش کاست و باعث شد تابلوی معاملات از فضای هیجانی منفی فاصله بگیرد. این چرخش رفتاری بیش از هر چیز از فروکشکردن هیجان فروش و بازگشت نسبی خریداران حکایت دارد؛ موضوعی که میتواند نشانهای از پایان اصلاح کوتاهمدت اخیر تلقی شود.
تجربه معاملات هفته گذشته بار دیگر نشان داد که صندوقهای حمایتی همچنان در روزهای منفی نقش فعالی در کنترل هیجانات بازار ایفا میکنند. حضور این بازیگران سبب شده اصلاحهای اخیر، برخلاف دورههای گذشته، نه عمق قابلتوجهی پیدا کند و نه به فاز فرسایشی وارد شود. حتی در مواجهه با فروشهای هیجانی، نظیر آنچه در معاملات روز چهارشنبه مشاهده شد، بازار توانست در مدتزمانی کوتاه به تعادل بازگردد. در کنار این حمایتها، تغییر فاز جریان اخبار نیز بر بهبود فضای معاملات بیتاثیر نبود. پس از واکنش اولیه و سنگین بازار به اظهارات دونالد ترامپ، به نظر میرسد حساسیت معاملهگران نسبت به اینگونه اخبار کاهش یافته و تمرکز فعالان بازار بار دیگر به سمت متغیرهای درونزا و عوامل بنیادی معطوف شده است.
در این میان، همچنان مهمترین محرک روزانه بورس، روند صعودی نرخ دلار در تالار دوم مرکز مبادله است. افزایش مستمر این نرخ، انگیزه خرید سهام دلاری و شرکتهای صادراتمحور را تقویت کرده و عملا به موتور اصلی تقاضا در بازار سهام بدل شده است. بورس تهران از شهریورماه و همزمان با رشد دلار رسمی وارد مسیر صعودی شد و با راهاندازی تالار دوم و افزایش نرخ در این بازار، این روند شتاب بیشتری به خود گرفت. در شرایط کنونی، تا زمانی که نرخ دلار در تالار دوم بالاتر از محدوده ۱۲۰هزار تومان قرار دارد، همچنان توجیه بنیادی برای تداوم رشد بازار سهام وجود خواهد داشت. با این حال، افت احتمالی این نرخ از سطوح فعلی حوالی ۱۲۶هزار تومان میتواند موجب افزایش احتیاط در سمت تقاضا و کاهش سرعت رشد بازار شود.
نقش حمایتهای هدفمند در پایداری این روند صعودی نیز قابل چشمپوشی نیست. این حمایتها اجازه ندادهاند اصلاحهای قیمتی به شکل عمیق و طولانیمدت بروز پیدا کند و همین موضوع، اعتمادبهنفس سرمایهگذاران ریسکپذیر را افزایش داده است. مقایسه رفتار فعلی بازار با دورههای مشابه در سالهای گذشته نشان میدهد که ترکیب متغیر بنیادی دلار و حمایتهای حسابشده، الگوی رفتاری بورس را تا حدی تغییر داده است. با این حال، نادیده گرفتن نقش دلار تالار دوم در زمانبندی و نحوه حمایتها میتواند ریسک خطای سیاستی را افزایش دهد و تعادل شکننده فعلی بازار را بر هم بزند.
در کنار این عوامل، انتصاب رسمی عبدالناصر همتی بهعنوان رئیسکل بانک مرکزی نیز بهعنوان متغیری اثرگذار در افق میانمدت بازار مطرح است. تحلیلگران انتظار دارند نخستین اولویت او ساماندهی بازار ارز رسمی و حرکت به سمت همگرایی نرخها در تالار اول و دوم باشد؛ مسیری که میتواند به رشد نرخ دلار در تالار اول و نزدیکتر شدن آن به نرخهای تالار دوم منجر شود. چنین تحولی برای بخشی از صنایع بورسی فرصتساز و برای بخشی دیگر چالشبرانگیز خواهد بود. در عین حال، برنامههای احتمالی همتی در حوزه شبکه بانکی، کنترل اضافهبرداشتها و واقعیتر شدن نرخ بهره، متغیرهایی هستند که آثار آنها بهتدریج در بازار سرمایه نمایان خواهد شد و میتواند بر جریان نقدینگی اثرگذار باشد.
بورس در سایه بودجه
مریم محبی، تحلیلگر ارشد بازار سرمایه، با اشاره به تحولات هفته گذشته بورس گفت: «هفته گذشته از منظر بازار سرمایه، هفتهای متفاوت و در عین حال پرابهام بود. پس از چند سال طرح و پیگیری، سرانجام شاهد تغییر رئیسکل بانک مرکزی بودیم؛ تغییری که اینبار نه در قالب جابهجاییهای معمول مدیریتی، بلکه به دلیل مشکلات عملکردی و در نهایت استعفا رخ داد. همین موضوع، از منظر فعالان بازار، اهمیت ویژهای داشت.» او ادامه داد: «جایگزینی رئیس پیشین بانک مرکزی با آقای همتی، در شرایطی اتفاق افتاد که وی پیشتر تجربه وزارت و حتی استیضاح را نیز در کارنامه خود داشت.
این تغییرات بهطور طبیعی اثر مستقیمی بر بازارهای مالی میگذارد و بازارهای حساستر، از جمله بازار سرمایه، واکنش سریعتری نشان میدهند.» محبی با اشاره به انتظارات اولیه بازار نسبت به این انتصاب توضیح داد: «با وجود آنکه آقای همتی از افرادی است که سازوکار بازار اوراق و بازار سرمایه را بهخوبی میشناسد، انتظار میرفت خبر ریاست وی بر بانک مرکزی بتواند بخشی از نگرانیهای بازار سرمایه را کاهش دهد و فضای مثبتی ایجاد کند. موضوع آن است که بازار به این جمعبندی رسیده که باید برنامه مشخص و منسجمی برای اصلاحات ساختاری داشته باشد و بیشتر از شوک درمانی یا خبر درمانی، اصلاحات بنیادین لازم است.»
این تحلیلگر ارشد بازار سرمایه تاکید کرد: «آقای همتی در حوزه مدیریت شوکهای اقتصادی و سیاستهای کوتاهمدت سابقه و عملکرد قابل قبولی داشته، با این حال، حضور وی لزوما به معنای اصلاحات عمیق و پایدار در اقتصاد نخواهد بود. از همین رو، باید دید بازار سرمایه در ادامه چه واکنشی نسبت به این موضوع نشان خواهد داد. »
او در ادامه به تحولات بازارهای جهانی اشاره کرده و گفت: «در کنار مسائل داخلی، تلاشهای جدید جامعه جهانی برای پیشبرد صلح میان روسیه و اوکراین، موجب کاهش نسبی قیمت طلای جهانی شد. این اتفاق در بازار داخلی نیز بازتاب داشت و شاهد کاهش قیمت طلا و سکه در بازار ایران بودیم. همچنین کاهش تقاضای مصرفی در بازارهای جهانی، به دلیل تعطیلات سال نوی میلادی، در افت کوتاهمدت قیمت کامودیتیها بیتاثیر نبود.»
محبی معتقد است: «بسیاری از تحلیلگران این کاهش قیمتها را موقتی ارزیابی میکنند و افت طلای جهانی را بهویژه برای بازار ایران، فرصت خرید میدانند. این موضوع در شرایطی رخ داد که همزمان شاهد افت ناگهانی نرخ دلار، تحت تاثیر اخبار مربوط به حضور آقای همتی، بودیم که آن هم از نگاه برخی فعالان بازار بهعنوان یک فرصت تلقی شد.»
او در بخش دیگری از صحبتهای خود به بودجه و سیاستهای حمایتی اشاره کرد: «عدم حذف ارز ترجیحی برای گروه دارویی در لایحه بودجه، یکی از نکات مثبتی بود که بازار آن را مطلوب ارزیابی کرد و آثار آن نیز در معاملات این گروه مشاهده شد. با این حال، عدم موافقت مجلس با کلیات لایحه بودجه پیشنهادی دولت برای سال ۱۴۰۵، فضای عدم قطعیت را تشدید کرد.»
به گفته محبی «مجموع این اتفاقها باعث شد نوسانات شدیدی در بازارهای مختلف شکل بگیرد. بازار سرمایه به دلیل عمق محدودتر، سریعتر و شدیدتر از سایر بازارها واکنش نشان داد و ما شاهد شرایط منفی قابلتوجهی، بهویژه در معاملات روز سهشنبه بودیم. اعتراض به مسائل اقتصادی پیام روشنی از وضعیت پیچیده اقتصادی مخابره کرد و این موضوع در تصمیمگیری های اقتصادی سرمایه گذاران تاثیر گذاشت.»
او در پایان با اشاره به چشمانداز هفته جاری گفت: «با توجه به تعطیلی اولین روز هفته و تجربه خروج نقدینگی در روزهای پایانی هفته، بهویژه از سوی سرمایهگذاران حقیقی و حرکت به سمت صندوقهای درآمد ثابت، به نظر میرسد شرایط مشابهی در هفته جاری نیز تکرار شود؛ مگر آنکه شاهد آغاز مذاکرات جدید و بهبود فضای سیاسی باشیم. در غیر این صورت، انتظار رشد معنادار برای بازار سرمایه وجود ندارد و محتملترین سناریو، تداوم رفتار هفته گذشته با شدت کمتر و حرکت تدریجی بازار به سمت تعادل است. البته هرگونه خبر منفی جدید میتواند بار دیگر روند نزولی را تشدید کند.»
