در بسیاری از کشورها، رمزارزها هنوز بهعنوان پول شناخته نمیشوند، اما بهعنوان دارایی دیجیتال یا کالای تحت نظارت، با آنها رفتار میشود. در اتحادیه اروپا، با تصویب مقررات جامع (Markets in Crypto-Assets)، رمزارزها در چارچوب یک قانون واحد تعریف و شامل مقررات صدور، خدمات، نگهداری و تبادل شدهاند که از سال ۲۰۲۵ لازمالاجرا شده است و بهطور شفاف چارچوب قانونی را برای فعالان تعیین میکند. در ایالات متحده، اگرچه رمزارزها بهصورت واحد تعریف نشدهاند، نهادهایی مانند SEC و CFTC بر آنها نظارت دارند و داراییها را مطابق با قوانین اوراق بهادار یا کالایی دستهبندی میکنند. کارگزاریها و فعالان باید الزامات احراز هویت، مبارزه با پولشویی و افشای اطلاعات را رعایت کنند. در ایران، رمزارزها تا چند سال پیش فاقد چارچوب قانونی مشخص بودند و حتی فعالیتهای رمزارزی تا حدی ممنوعیت یا محدودیت داشتند، اما اخیرا بانک مرکزی تلاش کرده است با معرفی سیاستها و چارچوبهای نظارتی جدید، فعالیتهای رمزارزی را در بستر کارگزاریهای رمزپول قرار دهد.
تجربه ایالات متحده، اتحادیه اروپا و سایر کشورها میتواند به درک بهتر راهکار مناسب برای ایران کمک کند. در ایالات متحده، تصویب و پذیرش ETFهای رمزارزی (بهویژه بیتکوین و اتریوم) با مراحل پیچیده در نهادهایی مانند SEC پیگیری شده است. اخیرا قواعد جدیدی تدوین شده تا حدود دوازده رمزارز بزرگ بتوانند وارد چرخه ETF شوند. SEC و CFTC نیز تلاش میکنند چارچوبی را ایجاد کنند که سرمایهگذاران نهادی و خرد بتوانند با اطمینان بیشتری در این محصولات مالی جدید مشارکت کنند.
این تجربه نشان میدهد که پذیرش رسمی و قانونی رمزارزها، پیششرط ایجاد یک بازار منظم و قابل اعتماد برای صندوقهای رمزارزی است. مسیر کشورهای توسعهیافته از به رسمیت شناختن شروع شده و سپس اجازه راهاندازی صندوقهای رمزارزی رسیده است. در اتحادیه اروپا با اجرای قانون جدید، رمزارزها بهطور روشن در قالب قانونی قرار گرفته و خدمات مرتبط از صدور تا نگهداری تحت نظارت قرار دارند. این چارچوب به فعالان بازار و سرمایهگذاران کمک میکند تا با اطمینان فعالیت کنند.
در کشورهای پیشرو مثل امارات متحده عربی، سوئیس، سنگاپور و برخی حوزههای آسیایی، رمزارزها به رسمیت شناخته شده و ابزارهای سرمایهگذاری منطبق با قوانین مالی سنتی طراحی شدهاند، که نتیجه آن جذب سرمایهگذاران بینالمللی و رشد بخش مالی رمزارزها بوده است. در اکثر کشورها، ابتدا رمزارزها در یک چارچوب قانونی یا تنظیمی مشخص تعریف شده و سپس ابزارهای سرمایهگذاری مانند ETFها شکل گرفتند. این مسیر منطقی کمک میکند تا بازار به صورت سالم رشد کند و ریسکهای سیستماتیک کاهش یابد.
صندوق رمزارز، ابزاری مشابه سایر صندوقهای سرمایهگذاری است که امکان سرمایهگذاری غیرمستقیم در داراییهای دیجیتال را بدون خرید مستقیم رمزارزها فراهم میکند. در آمریکا و اروپا، صندوقهای ETF مبتنی بر بیتکوین، اتریوم و سایر رمزارزها مورد تایید نهادهای ناظر قرار گرفتهاند و به سرمایهگذاران سنتی اجازه میدهند بدون درگیری با مسائل فنی و مدیریت کلیدهای خصوصی، در بازار رمزارزها سرمایهگذاری کنند.
با وجود اینکه تصور میشود رمزارزها هنوز در ایران بهطور قانونی پذیرفته نشدهاند، اما براساس نظامنامه رمزارز مصوب ۱۴۰۳، رمزارزها به عنوان ابزار اوراق بهادار، سرمایهگذاری و حتی پول شناخته شدهاند، و بانک مرکزی و سازمان بورس و اوراق بهادار متولی حقوقی آن تعیین شدهاند. همچنین رمزارز در قالب توکن و ابزارهای تامین مالی به رسمیت شناخته شده است که در صورت توسعه میتواند به ابزاری مهم در بازارهای مالی تبدیل شود. با این حال توسعه ابزارهای فوق نیازمند تدوین دستورالعمل از سوی نهاد متولی آن است. لذا شاهد جنبوجوش در سازمان بورس برای شناخت ابزارهای رمزارزها هستیم. پس از تعیین چارچوب قانونی و حقوقی در خصوص رمزارزها و بهخصوص رمزپولها از سوی بانک مرکزی و رمزداراییها از سوی سازمان بورس، این داراییها باید براساس قانون توسعه ابزارها به عنوان ابزارهای مالی شورای عالی بورس پذیرفته شوند. این موضوع مهمترین گام در قانونیسازی معاملات و ایجاد ابزارهایی مانند صندوقهای سرمایهگذاری براساس رمزارزها در بورس است.
رمزارزها بدون شک یکی از ابزارهای نوآورانه مالی هستند که میتوانند اقتصاد دیجیتال را متحول کنند. اما توسعه این ابزار در بستر قانونی میتواند به رشد بازار و جذب سرمایهگذاران نهادی و خرد کمک کند و از کلاهبرداریها و تقلبها جلوگیری کند. با توجه به حجم قابلتوجه رمزارز در سرمایهگذاریهای جدید افراد و حجم معاملات بالای رمزارزها در صرافیهای رمزارز در کشور، و گذشت بیش از یک سال از تصویب نظامنامه رمزارز در کشور، ضرورت ایجاد بستر قانونی و نظام بخشی به آنها توسط بانک مرکزی و سازمان بورس و ارائه ابزارهای متنوع به سرمایهگذاران از جمله صندوقهای رمزارز بیش از پیش احساس میشود.
* کارشناس بازار سرمایه
