گویان؛ حلقه گمشده بحرانسازی آمریکا در ونزوئلا
گویان با منابع عظیم انرژی و موقعیت استراتژیک خود، به بخشی کلیدی از راهبرد واشنگتن برای مهار ونزوئلا تبدیل شده است. آنچه اغلب در تحلیلهای رسمی مغفول مانده، نقش این کشور کوچک در تضمین سلطه شرکتهای آمریکایی و ایجاد یک قطب جدید انرژی در نیمکره غربی است.
خلاصه خبر
گروه تحلیل بینالملل: درحالیکه واشنگتن تنشهای خود با کاراکاس را عمدتاً در قالب مفاهیمی چون «مبارزه با موادمخدر» و «حقوقبشر» برجسته میکند، واقعیتهای میدانی در مرزهای شرقی ونزوئلا حکایت از روندی گستردهتر دارد؛ روندی که گویان و منابع عظیم انرژی آن را به محور اصلی راهبردهای کلان آمریکا تبدیل کرده است.یکی از اهداف بنیادین و کمتر مورد توجه تحلیلهای رسمی در بحران ونزوئلا، فراهم کردن زمینه برای تسلط بر منابع بکر انرژی گویان و تبدیل آن به «قطب جدید» انرژی است که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم تحت نفوذ شرکتهای آمریکایی قرار گیرد.ریشههای تاریخی و میراث استعمار؛ بستری برای نفوذ نوتاریخ گویان با استعمار گره خورده و الگوهای وابستگی اقتصادی آن بخش مهمی از زمینه تحولات امروز را تشکیل میدهد. از قرن شانزدهم که هلندیها و سپس بریتانیاییها این سرزمین را به زنجیرهای از مستعمرات کشاورزی تبدیل کردند، اقتصاد گویان بر پایهٔ وابستگی به بازارهای خارجی و ساختارهای تکمحصولی شکل گرفت. پساز استقلال در سال ۱۹۶۶، این ساختار وابسته تا دههها ادامه یافت و کشور در توسعه اقتصادی پایدار دچار دشواری شد.این الگو در دههٔ ۲۰۱۰ تغییر کرد، اما نه به نفع مردم، بلکه به نفع بازیگران فراملیتی. با کشف میدان عظیم نفتی «استابروک» توسط شرکت آمریکایی اکسونموبیل و شرکایش در سال ۲۰۱۵، گویانا وارد عرصهٔ جدیدی شد؛ عرصهای که اقتصاد، سیاست و رقابتهای ژئوپلیتیکی را بهطور همزمان به هم پیوند داد.
اکسونموبیل؛ بازیگر کلیدی در رابطه با منابع انرژینقش شرکت اکسونموبیل در گویان فراتر از فعالیتهای تجاری معمول است. این شرکت از زمان کشف میدان استابروک، سرمایهگذاریهای عظیمی در توسعهٔ زیرساختهای نفتی انجام دادهاست، بهطوری که ارزش سرمایهگذاریهای تأییدشده بیش از ۵۵ میلیارد دلار تخمین زده میشود. قرارداد مشارکت تولید (PSA) بین دولت گویان و کنسرسیوم نفتی، چارچوب تقسیم درآمد نفت را تعیین میکند. براساس این قرارداد، ۷۵٪ درآمدها ابتدا به شرکتها برای بازیابی هزینهها میرسد و از ۲۵٪ باقیمانده یا «سود نفت» نیز نیمی به دولت و نیمی به شرکتها تعلق میگیرد؛ ضمن اینکه دولت ۲٪ درآمد را به شکل حق امتیاز (royalty) دریافت میکند. اگرچه آمار رسمی میگوید گویان از قرارداد سود اقتصادی دریافت میکند، اما تحلیلها تأکید دارند ساختار قرارداد و معافیتهای مالیاتی عملاً نقش شرکتها را تقویت کرده و سهم واقعی دولت برای سرمایهگذاریهای اجتماعی و توسعهٔ پایدار را محدود کرده است. واشنگتن، نفت و مهار ونزوئلادر این چارچوب، نباید از نقش سیاست خارجی آمریکا در بحران ونزوئلا غافل شد. تحریمهای گسترده علیه صنعت نفت ونزوئلا، ظرفیت تولید نفت آن را کاهش داده و این امر، همزمان، باعث افزایش اهمیت منابع نفتی دیگر کشورها در منطقه شده است.از منظر تحلیلهای ژئوپلیتیکی، تمرکز بر گویان برای واشنگتن بهمعنای تضمین منابع انرژی قابلاعتماد و همسو با سیاستهای آمریکاست؛ منابعی که میتواند تا حدی خلأ ناشی از کاهش نفت ونزوئلا را جبران کند و در عینحال نفوذ آمریکا را در منطقه تقویت نماید. این نگاه بهویژه در زمانی اهمیت مییابد که مناقشه مرزی اسیکویبو نیز در دستور کار منطقه قرار گرفته است.
منطقه اسیکویبو؛ مناقشهای که به منابع نفت پیوند خوردمنطقه «اسیکویبو» که بیشاز دو سوم خاک گویان را در برمیگیرد، بیشاز یک قرن است که محل اختلاف میان گویان و ونزوئلا است. این مناقشه تاریخی پساز کشف ذخایر عظیم نفتی در آبهای ساحلی منطقه وارد مرحلهای حساس شد. از دید کاراکاس، فعالیت شرکتهای نفتی خارجی در این منطقه، بهویژه در مناطقی که مورد مناقشه است، میتواند بهعنوان تحمیل واقعیت اقتصادی مورد استفاده قرار گیرد و نفوذ خارجی را تقویت کند. این مناقشه در چندسال اخیر با حضور واقعی شرکتهای بزرگ انرژی و افزایش تولید نفت گویان تشدید شده و تنشهایی در روابط دو کشور ایجاد کرده است. «نفرین منابع» و تناقض میان سود نفت و رفاه عمومییکی از چالشهای اصلی گویان، همان پدیدهای است که به «نفرین منابع» معروف است: وفور منابع طبیعی، بهجای آنکه منجر به توسعهٔ پایدار شود، وابستگی، نابرابری و نفوذ خارجی را تشدید میکند. اگرچه گویان در سالهای اخیر تولید نفت خود را افزایش داده و حتی توانسته به میلیاردها بشکه نفت در صندوق منابع طبیعیاش دست یابد، اقشار وسیعی از جمعیت محلی همچنان از فقر و نابرابری اقتصادی رنج میبرند. این تضاد نشان میدهد منابع نفتی حتی در زمانیکه سهم قابلتوجهی از درآمد حاصل از آنها به دولت میرسد، میتواند به ابزاری برای تقویت نفوذ خارجی و افزایش وابستگی تبدیل شود، بهویژه اگر چارچوبهای اقتصادی و حقوقی بهطور مؤثر قدرت چانهزنی ملی را تقویت نکنند.
گویان؛ مهره کلیدی در پازل انرژی آمریکاآنچه امروز در شمال شرقی آمریکای جنوبی درحال وقوع است، فراتر از یک جابجایی سیاسی یا اقتصادی ساده است؛ این یک نقشهراه کلان برای تثبیت تسلط بر منابع انرژی نیمکره غربی است. درحالیکه ونزوئلا با حدود ۳۰۳ میلیارد بشکه نفت، بزرگترین ذخایر جهان را در اختیار دارد، گویان با ذخایر کشفشده فعلی حدود ۱۱.۶ میلیارد بشکه، کمحجمتر بهنظر میرسد. اما این اعداد خام تصویر کامل واقعیت را نشان نمیدهند.ذخایر گویان تازه کشف شده و بهطور نسبی کمهزینهتر و سریعتر قابل استخراج هستند، زیرساختهای تولید توسط شرکتهای فراملیتی قدرتمندی مانند اکسونموبیل هدایت میشود و چارچوب قراردادها، سهم گستردهای برای شرکتهای خارجی فراهم میکند. در مقابل، نفت ونزوئلا با موانع تحریمها، مشکلات سیاسی داخلی و کاهش سرمایهگذاری مواجه است که بهرهوری و دسترسی سریع به بازارهای جهانی را محدود میکند.علاوهبر این، موقعیت جغرافیایی گویان، همسایگی با مرزهای شرقی ونزوئلا و نزدیکی به مسیرهای کلیدی کارائیب، آن را به نقطهای حیاتی برای ایجاد «قطب انرژی جایگزین» تبدیل میکند؛ قطبی که همزمان منابع ونزوئلا را تکمیل میکند و امکان نفوذ مستقیم آمریکا و شرکتهایش را تقویت مینماید.
این ترکیب از منابع قابل استخراج سریع، موقعیت استراتژیک و کنترل اقتصادی، گویان را به یک «مهره کلیدی» در سیاستهای انرژی و ژئوپلیتیک واشنگتن بدل کرده است. حمله به ونزوئلا و کاهش توان نفتی آن، تنها بخش آشکار این سناریوست؛ بخش پنهان، تثبیت نفوذ کامل بر گویان و اطمینان از جریان پایدار انرژی تحت کنترل شرکتهای آمریکایی است.به این ترتیب، ونزوئلا و گویان با هم یک «قطب بیرقیب انرژی» در نیمکره غربی ایجاد میکنند: ونزوئلا مخزن عظیم ذخایر تاریخی و گویان پایگاه تولید سریع، کمهزینه و قابل کنترل. ایالاتمتحده با تمرکز بر این دو کشور، تلاش دارد تا نهتنها بازار نفت منطقه را تحت سلطه خود درآورد، بلکه مانع از شکلگیری هرگونه بلوک انرژی مستقل در آمریکای جنوبی شود.در نهایت، گویان بهعنوان «پمپبنزین امن» و ونزوئلا بهعنوان «مخزن اصلی»، هر دو تحت سلطه واشنگتن قرار میگیرند. موفقیت این استراتژی، به معنای تثبیت سلطه آمریکا بر منابع حیاتی نیمکره غربی است و ناکامی آن، کل سیاست انرژی و ژئوپلیتیک منطقه را دچار بازتعریف جدی کند.
13:45 - 14 دی 1404
نظرات کاربران
