وقتی نیکلاس مادورو در سال ۲۰۱۳ جانشین هوگو چاوز شد و ریاست‌جمهوری را بر عهده گرفت، مردم ونزوئلا کاملا آماده بودند: او «برگزیده» بود، کسی که رهبر کاریزماتیک قبلی برای گرفتن سکان قدرت انتخابش کرده بود.

در اواخر سال ۲۰۱۲، سفرهای چاوز میان پایتخت ونزوئلا، کاراکاس و پایتخت کوبا، هاوانا، بیشتر شد. او در حال درمان سرطانی بود که نهایتا جانش را گرفت. اما پیش از آن، در تلویزیون ملی ظاهر شد تا جانشینش را معرفی کند.

آقای چاوز جلوی دوربین اعلام کرد که اگر نتواند در سمتش ادامه دهد، نیکلاس مادورو، معاون وقت ریاست‌جمهوری، نه‌ تنها باید دوره قانونی را به پایان برساند، بلکه باید در انتخابات جدید به ریاست‌جمهوری انتخاب شود.

آقای چاوز، نیکلاس مادورو را کسی می‌دید که باید پروژه سیاسی‌اش یعنی انقلاب بولیواری را ادامه دهد. چهره‌ای عمل‌گرا و نه رادیکال، که هم در تجمعات خیابانی با لباس غیر رسمی راحت بود و هم در جلسات رسمی با کت و شلوار.

این نتیجه‌ای قابل توجه برای آقای مادورو بود، کسی که مسیر سیاسی‌اش را در حالی ساخته بود که دست‌کم گرفته می‌شد. اغلب او را فردی زمخت و کم‌ سواد می‌دانستند. در واقع، او تا سال‌ها پس از به قدرت رسیدن از این نگاه تغذیه می‌کرد.

و این نیکلاس مادورو بود که در ماه مارس سال ۲۰۱۳ مرگ هوگو چاوز را اعلام کرد، درست زمانی که اقتصادی که تقریبا به طور کامل بر درآمدهای نفتی متکی بود، به طرز خطرناکی شروع به لرزیدن کرده بود.

آنچه در پی آمد، بیش از یک دهه آشوب سیاسی و اجتماعی بود، همراه با بحران‌های پی ‌در پی، انتقادهای داخلی و بین‌المللی از حکومت اقتدارگرای آقای مادورو و قدرتی که هر لحظه متزلزل‌تر می‌شد.

رئیس‌جمهور در بحران

چالش پیش روی آقای مادورو از همان ابتدا عظیم بود. نه‌ تنها باید به‌جای هوگو چاوز کاریزماتیک می‌آمد و وفاداری عمیقی که او برانگیخته بود را تکرار می‌کرد، بلکه باید با چشم‌انداز اقتصادی رو به زوال هم مقابله می‌کرد.

در سال‌های پایانی آقای چاوز، اصلاحات کلان اقتصادی به بحث گذاشته شده بود، چراکه قیمت نفت کاهش یافته بود. پس از مرگ هوگو چاوز، اجرای این اصلاحات از جمله تغییراتی در نظام نرخ ارز، بر عهده نیکولاس مادورو افتاد.

اما آقای مادورو، که از رهبری قاطعانه کمتری نسبت به پیشینی‌اش برخوردار بود و میان جناح‌های رقیب گرفتار شده بود، نتوانست اصلاحات را پیش ببرد. در سال ۲۰۱۴، سقوط جهانی قیمت نفت، بحران شدید اقتصادی‌ای را آغاز کرد که تا امروز ونزوئلایی‌ها با آن دست‌ به‌ گریبان‌اند.

تحلیل‌گران در آن زمان دولت را به‌دلیل ناتوانی در واکنش موثر به بحرانی که به سرعت در حال گسترش بود، مورد انتقاد قرار دادند. آنها از اینکه آقای مادورو مسئولیت‌های اداری عمده را به افسران عالی‌رتبه نظامی سپرده بود، از جمله واردات غذا و کالاهای اساسی و حتی اداره شرکت نفت دولتی پی‌دی وی‌اس‌ای که منبع اصلی درآمد کشور بود، ابراز ناامیدی کردند.

با وجود افزایش نفوذ نظامی‌ها، ناآرامی در پادگان‌ها ادامه داشت، از جمله توطئه‌ها، تنش‌های داخلی و بازداشت‌ها. از همان سال‌های ابتدایی، حکومت آقای مادورو همواره متزلزل به‌نظر می‌رسید.

چالشی اصلی

در سال ۲۰۱۵، در میانه بحران عمیق‌تر شده، اپوزیسیون ونزوئلا برای نخستین بار از سال ۱۹۹۹ اکثریتی بزرگ در مجلس ملی به‌دست آورد. این یعنی می‌توانست بدون حمایت حزب حاکم قانون تصویب و مقام منصوب کند.

آقای مادورو که این را پیش‌بینی می‌کرد، پیش از آغاز به کار مجلس جدید، قضات وفاداری را در دیوان عالی منصوب کرد که سپس اختیارات مجلس را مسدود کردند، سه نماینده اپوزیسیون را برای جلوگیری از کسب اکثریت ویژه تعلیق کردند و بعدتر، مجلس را در وضعیت تمرد قرار دادند و تصمیماتش را باطل اعلام کردند.

چندین دولت آمریکای لاتین این اقدامات را محکوم کردند، اما تا اواخر سال ۲۰۱۶، دادگاه‌ها هم رفراندوم برکناری و هم تلاش‌ها برای محاکمه سیاسی آقای مادورو را مسدود کردند.

اگرچه دیوان عالی ظرف ۷۲ ساعت حکم خود را پس گرفت، اما کار از کار گذشته بود: خشم عمومی گسترده‌ای شکل گرفت که به چهار ماه اعتراض خیابانی منجر شد و حدود ۱۲۰ نفر کشته شدند. حکومت با سرکوب واکنش نشان داد، اما تظاهرات بزرگ طرفداران دولت را هم سازماندهی کرد.

موثرترین استراتژی آن‌ها، برگزاری انتخابات منطقه‌ای بود که میان اپوزیسیون بر سر شرکت در آن اختلاف انداخت. همچنین مجمع موسسانی تشکیل شد که بالاتر از مجلس ملی قرار می‌گرفت و با دولت هم‌راستا بود. هر دو انتخابات با اتهاماتی درباره تقلب همراه بود.

در نهایت، سرکوب، خستگی از اعتراض و سرسختی حکومت به آقای مادورو کمک کرد تا از این دوران پرتلاطم جان سالم به در ببرد.

مادورو در برابر گوایدو

در ژانویه سال ۲۰۱۹، نیکلاس مادورو پس از آنکه در انتخابات ریاست‌جمهوری مه سال ۲۰۱۸ پیروز اعلام شد، برای دومین دوره سوگند ریاست‌جمهوری یاد کرد. انتخاباتی که اکثر اپوزیسیون در آن شرکت نکردند و از سوی ایالات متحده، اتحادیه اروپا و بیش از دوازده کشور آمریکای لاتین تقلبی خوانده شد.

اپوزیسیون اعلام کرد که جایگاه ریاست‌جمهوری خالی است و طبق قانون اساسی، خوان گوایدو، رئیس مجلس ملی، باید مسئولیت را بر عهده گرفته و ظرف ۳۰ روز انتخابات برگزار کند.

دولت دونالد ترامپ به همراه شماری از کشورهای اروپایی و آمریکای لاتین، آقای گوایدو را به‌عنوان رئیس‌جمهور به‌رسمیت شناختند.

آقای ترامپ سپس تحریم‌هایی را بر صنعت نفت ونزوئلا، منبع اصلی درآمد آن کشور، اعمال کرد.

تولید نفت ونزوئلا به‌شدت کاهش یافت و حکومت نیکلاس مادورو کنترل دارایی‌هایی به ارزش میلیون‌ها دلار در خارج را از دست داد.

در ساعات اولیه ۳۰ آوریل، آقای گوایدو همراه با گروهی از سربازان ونزوئلایی و لئوپولدو لوپز، رهبر اپوزیسیون، پیامی منتشر کرد و از مردم خواست به خیابان‌ها بروند.

اما هیچ شکاف عمده‌ای در حمایت نظامی از حکومت آقای مادورو پدید نیامد و خوان گوایدو، که خود تحت تهدید دائم بازداشت بود، به‌تدریج قدرت مانورش را از دست داد.

افزایش فشار

در هجده ماه گذشته، قدرت آقای مادورو به‌دلیل دو رویداد انتخابات ریاست‌جمهوری در ماه ژوئیه سال ۲۰۲۴ در ونزوئلا و بازگشت آقای ترامپ به کاخ سفید در ژانویه سال گذشته به‌شکل قابل توجهی تضعیف شد.

آقای مادورو به‌عنوان پیروز انتخابات ریاست‌جمهوری اعلام شد، اما هیچ نتیجه حسابرسی‌ شده‌ای منتشر نشد. در مقابل، اپوزیسیون بیش از ۸۰ درصد برگه‌های شمارش را منتشر کرد که نشان می‌داد ادموندو گونزالس اوروتیا، نامزد آن‌ها، پیروز آشکار است.

به‌زودی شکاف‌های بزرگی در پایگاه حمایتی آقای مادورو پدیدار شد. هزاران ونزوئلایی، حتی از محله‌های سنتی طرفدار دولت، به خیابان‌ها رفتند. دولت در پاسخ، بنا به آمار رسمی، بیش از ۲ هزار نفر را زندانی کرد.

گونزالس اوروتیا به اسپانیا تبعید شد و رهبر اپوزیسیون، ماریا کورینا ماچادو که از نامزدی در انتخابات محروم شده بود، به مخفیگاه رفت. او تنها در دسامبر سال ۲۰۲۵ برای دریافت جایزه صلح نوبل در اسلو ظاهر شد.

با بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، فشارها افزایش یافت و استراتژی سخت‌گیرانه‌ای برای مقابله با قاچاق مواد مخدر در آمریکای لاتین به‌کار گرفته شد.آقای ترامپ خیلی زود نیکلاس مادورو را متهم کرد که رهبری یک کارتل بزرگ در نیروهای مسلح ونزوئلا را بر عهده دارد، اتهامی که او رد کرد.

برای ماه‌ها، ایالات متحده آنچه آقای ترامپ «بزرگ‌ترین ناوگانی که در تاریخ آمریکای جنوبی گرد هم آمده» می‌نامید را همراه با نیرویی حدود پانزده هزار نفره در اطراف ونزوئلا مستقر کرد.

این نیروها شروع به هدف قرار دادن قایق‌هایی کردند که ظاهرا حامل مواد مخدر بودند و از ماه سپتامبر، دست‌کم ۱۱۰ نفر در جریان این حملات کشته شدند. فعالان حقوق بشر این موارد را «اعدام‌های فراقانونی» توصیف کرده‌اند.

چند روز پیش از بازداشت آقای مادورو، روکسانا ویخیل، پژوهشگر امنیت ملی در شورای روابط خارجی، به بی‌بی‌سی گفت که حضور نظامی آمریکا در دریای کارائیب گزینه‌های نیکولاس مادورو برای مذاکره جهت حل بحران را به‌شدت محدود کرده است.

به‌نظر می‌رسد این پیش‌بینی به‌طور دراماتیکی محقق شده باشد. مردی که به‌دست خود هوگو چاوز برای ادامه انقلاب در ونزوئلا انتخاب شده بود، اکنون در دادگاهی در نیویورک با سرنوشت خود روبرو است.