در هشتمین روز اعتراضات سراسری، مناطق مرکزی تهران بار دیگر به کانون تجمعات اعتراضی و برخورد نیروهای امنیتی با معترضان بدل شد. چهارراه استانبول، مجتمعهای تجاری چهارسو و علاءالدین ازجمله نقاطی بودند که از ساعات ابتدایی روز شاهد شکلگیری تجمعات مردمی و در پی آن، هجوم نیروهای سرکوب برای متفرقکردن معترضان بودند.
گزارشهای میدانی و تصاویر منتشرشده در رسانههای اجتماعی نشان میدهد که در جریان این درگیریها، ماموران از گاز اشکآور و گلولههای پلاستیکی استفاده کردهاند. این تصاویر سطح بالای خشونت بهکاررفته علیه شهروندان را بهوضوح بازتاب میدهد.
افزایش شمار معترضان در محدوده بازار و خیابانهای مرکزی، به حرکت جمعیت بهسمت خیابان حافظ انجامید، بهگونهای که در محدوده چهارراه استانبول تا تقاطع حافظ، هستههای متعدد اعتراضی شکل گرفت و این منطقه صحنه درگیریهای پراکنده اما مکرر میان نیروهای امنیتی و شهروندان باقی ماند. این تحرکات، از تداوم ظرفیت بسیج خیابانی در مرکز پایتخت حکایت دارد، ظرفیتی که بهرغم تدابیر امنیتی گسترده همچنان فعال است.
بازگشت کسبه تهران به صف اعتراضات
همزمان با گسترش اعتراضات خیابانی، از صبح روز یکشنبه شماری از صنفهای تجاری پایتخت با بستن مغازههایشان اعتراضات را وارد مرحلهای تازه کردند و به سطح اعتصاب رساندند.
بازارهای محدوده خیابان مولوی، بخشهایی از گذرهای تجاری حوالی ۱۵ خرداد و راستههایی در اطراف بازار بزرگ ازجمله نقاطیاند که تصاویر مستند از تعطیلی گسترده مغازهها در آنجا منتشر شده است. این تحولات یادآور نقش تاریخی بازار تهران در بزنگاههای سیاسی و اجتماعی ایران است، نقشی که در مقاطع مختلف توازن نیروها را دستخوش تغییر کرده است.
در همین حال، فراخوانهایی برای تجمعات شبانه در مناطقی مانند ستارخان، آریاشهر، نازیآباد و تهرانپارس منتشر شده است، مناطقی که شبهای گذشته نیز شاهد حضور معترضان بودهاند. این فراخوانها احتمال تداوم اعتراضات پس از تاریکی هوا را تقویت میکند و نشان میدهد که بهرغم فشارهای امنیتی شبکههای غیرمتمرکز اعتراض همچنان فعالاند.
کانال تلگرامی «اعتراض مدنی بازار» ظهر یکشنبه از حضور گسترده ماموران امنیتی در بازار خبر داده است. بر اساس این گزارشها، نیروهای امنیتی میکوشند با استقرار محسوس و کنترل ورودیها، مانع از شکلگیری تجمع یا تعطیلی سراسری بازار شوند؛ اقدامی که بهروشنی نگرانی حاکمیت از تبدیل اعتراضات به اعتصابات فراگیر را نشان میدهد.
در تحولی نمادین، انتشار تصاویری از حضور یک شهروند با پلاکارد «جاوید شاه» در خیابان ولیعصر و حمایت رهگذران از او، بار دیگر نشان داد که شعارها و نمادهای اعتراضی در حمایت از شاهزاده رضا پهلوی است. در محدوده تجاری سپهسالار نیز که از روز نخست اعتراضات شاهد حضور بازاریان در تجمعات بود، پس از بازگشایی بازارهای مالی، هستههای اعتراض بار دیگر فعال شدهاند و شعارهای اعتراضی کسبه به گوش میرسد.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که تعطیلی روز چهارشنبه و اتصال آن به تعطیلی رسمی روز شنبه، عملا چهار روز تعطیلی پیوسته در پایتخت ایجاد کرد، که ظاهرا با هدف کاهش فشار اجتماعی و شکستن موج اعتراضات طراحی شده بود، اما شواهد میدانی نشان میدهد این اقدام نتوانسته از شدت اعتراضات، بهویژه در بازار و مناطق مرکزی، بکاهد.
دانشگاهها و شهرهای دیگر؛ تداوم اعتراض و تشدید سرکوب
بهرغم اعلام مجازیشدن کلاسهای دانشگاهی، گزارشها از تجمعات دانشجویی در دانشگاه تربیت مدرس حکایت دارد. در تصاویر منتشرشده، دانشجویان با سر دادن شعارهایی علیه علی خامنهای و کلیت حکومت اسلامی، خواستار براندازی نظام جمهوری اسلامی شدهاند. این تجمعات نشان میدهد که تعطیلی یا مجازی کردن کلاسها نیز نتوانسته است دانشگاهها را بهطور کامل از چرخه اعتراض خارج کند.
در دیگر شهرها، وقایع روز یکشنبه از تشدید فضای امنیتی حکایت دارد. در زاهدان گزارشها حاکی از اعمال وضعیت امنیتی در محوطه دانشگاهها و خوابگاههای دانشجویی است. نصب دوربینهای نظارتی و کنترل تردد دانشجویان، بخشی از اقداماتی است که با هدف رصد و مهار تحرکات اعتراضی انجام میشود.
در غرب کشور، کشتهشدن دستکم پنج شهروند معترض در ملکشاهی در عصر روز شنبه، روز یکشنبه را به صحنه اعتراضات گسترده در جریان مراسم تشییع و تدفین قربانیان بدل کرد. تصاویر منتشرشده نشان میدهد مردم ملکشاهی در مراسم خاکسپاری لطیف کریمی، رضا عظیمی و مهدی امامیپور حضوری پرشمار داشتند و با شعارهایی علیه آنچه «جنایت حکومت» خوانده شد، حمایتشان را از تداوم اعتراضات اعلام کردند.
نمونهای مشابه در هفشجان استان چهارمحالوبختیاری هم رخ داد؛ جایی که مراسم خاکسپاری سروش (حافظ) سلیمانی، یکی دیگر از معترضان کشتهشده، به تجمعی اعتراضی تبدیل شد. کشته شدن او به دست ماموران امنیتی موج تازهای از خشم عمومی در این شهرستان برانگیخت و بار دیگر نشان داد که تشییع جانباختگان به یکی از کانونهای اصلی بازتولید اعتراضات بدل شده است.
در بهبهان نیز منابع خبری از بازداشت چند نوجوان و جوان خبر دادهاند؛ موضوعی که از حضور پررنگ نسل جوان و حتی نوجوانان در صف نخست اعتراضات حکایت دارد و همزمان نگرانیها درباره برخوردهای امنیتی با افراد زیر سن قانونی را افزایش داده است.
حمایت چهرههای اجتماعی و ورزشی
یکی از محورهای مهم تحولات روز یکشنبه، تداوم و گسترش حمایت چهرههای فرهنگی، ورزشی و مدنی از اعتراضات مردم ایران بود. انتشار بیانیهای از سوی ۲۰ وکیل و حقوقدان که شلیک ماموران به مردم را «جنایت» خوانده و محکوم کردهاند، در کنار فراخوان وکلای مختلف برای پذیرش رایگان وکالت بازداشتشدگان، نشانه همبستگی فزاینده در میان اقشار مختلف جامعه است.
در حوزه ورزش، مجتبی محرمی، بازیکن پیشین تیم ملی فوتبال ایران، با انتشار تصویری از محمدرضا شاه پهلوی، بار دیگر حمایت خود را از رهبری شاهزاده رضا پهلوی اعلام کرد. آتیلا حجازی، فرزند ناصر حجازی، نیز با واکنش به سخنان اخیر علی خامنهای نوشت: «اسمش اغتشاش نیست. پدری است که نان ندارد، جوانی است که آینده ندارد. مردم کمترین حق خود را فریاد میزنند؛ داشتن یک زندگی معمولی.»
همچنین زنان فعال در فوتبال ایران، با انتشار پیامها و تصاویر اعتراضی، به جمع حامیان اعتراضات پیوستند. شادی رضایی، مربی پیشین تیم فوتبال زنان پرسپولیس، در واکنشی صریح به شرایط اقتصادی نوشت: «بیارزشترین پول جهان، طولانیترین تورم چندرقمی جهان و… میگویید چرا اعتراض میکنیم؟ ما اگر معترض نباشیم عجیب است.»
فاطمه گلشن، دروازهبان تیم خاتون بم، نیز با انتشار تصویری از مقاومت دو جوان معترض در برابر نیروهای سرکوب، اعتراض خود را به سرکوب خشونتآمیز شهروندان ابراز کرد.
روز هشتم اعتراضات در حالی با تداوم تجمعات، اعتصابات پراکنده و گسترش حمایتهای اجتماعی همراه است که حاکمیت انتظار داشت پس از سخنان علی خامنهای در روز شنبه و تهدید به برخورد قاطع با آنچه «اغتشاش» خوانده شد، فضای کشور به سمت آرامش حرکت کند. با این حال، آنچه در عمل رخ داد، تشدید خشم عمومی، گسترش دامنه اعتراضات و پیوستن شهرها و گروههایی تازه به صف معترضان بود؛ روندی که نشان میدهد بحران اجتماعی کنونی، برخلاف برآوردهای رسمی، نهتنها فروکش نکرده، که وارد مرحلهای تازه و پیچیدهتر شده است.
