درگیریهای قسد و جولانی، سوریه در مسیر یک جنگ تازه
بحران اخیر میان نیروهای سوریه دموکراتیک (قسد) و احمد جولانی در محله شیخ مقصود حلب، بار دیگر تنشها در شمال و شرق سوریه را افزایش داده است. تحلیلگران هشدار میدهند که ادامه این درگیریها میتواند کشور را به آستانه یک جنگ داخلی تازه بکشاند.
خلاصه خبر
گروه تحلیل بینالملل: با از سرگیری و شدت گرفتن درگیریها در محله «شیخ مقصود» حلب و تشدید تنشها میان حکومت جولانی و نیروهای سوریه دموکراتیک (قسد)، شمال و شرق سوریه وارد مرحلهای حساس شده است. اختلافها بر سر ادغام نیروها و کنترل منابع نفتی، همراه با نقش بازیگران منطقهای و بینالمللی، این پرسش را مطرح میکند: آیا بحران قسد میتواند کشور را به آستانه یک جنگ تازه برساند؟در مرکز این بحران، نیروهای سوریه دموکراتیک (قسد) و شاخه نظامی آن، یگانهای مدافع خلق (YPG/YPJ)، قرار دارند که کنترل مناطق کلیدی شمال و شرق کشور را در اختیار دارند و همکاری خود با حکومت جولانی را مشروط به رعایت شروط امنیتی، سیاسی و اقتصادی کردهاند.زمینه داخلی بحرانمحله «شیخ مقصود» در حلب، بهعنوان یکی از نقاط حساس شمال سوریه، نمونهای از تنشهای داخلی است. قسد کنترل این محله و برخی مناطق دیگر را در اختیار دارد و تلاش جولانی برای ادغام این نیروها در ارتش جدید، با مقاومت روبهرو شده است.درگیریهای پراکنده در اکتبر و دسامبر ۲۰۲۵ نشان داد که هر جرقه کوچک میتواند به درگیری گسترده تبدیل شود. بحران محدود، نماد برخورد مستقیم مشروعیت حکومت جولانی با واقعیتهای میدانی مناطق تحت کنترل قسد است و آزمونی مهم برای تثبیت قدرت او محسوب میشود.علاوه بر قسد، فراکسیونهای عشایری و گروههای محلی باقیمانده از شورشیان سابق در برخی مناطق شمال و شرق نفوذ دارند و میتوانند نقش تعیینکنندهای در مدیریت یا تشدید بحران ایفا کنند.
توافق مارس ۲۰۲۵ و چالشهادر دهم مارس ۲۰۲۵، توافقی میان ابومحمد الجولانی و «مظلوم عبدی»، رهبر قسد، با میانجیگری آمریکا امضا شد که ادغام نیروهای قسد در ارتش جدید سوریه، انتقال مدیریت مرزها، فرودگاهها و میادین نفتی به حکومت جدید و تضمین حقوق فرهنگی و سیاسی کُردها را شامل میشد.با اینحال، اختلاف بر سر جزئیات، بهویژه شکل ادغام و حفظ ساختار فرماندهی، اجرای توافق را به تأخیر انداخته است. قسد خواستار حفظ انسجام و هویت نیروهای خود در قالب سه گروه اصلی در ارتش جدید است، در حالی که جولانی بر فرماندهی مستقیم و کنترل واحدها تأکید دارد.منابع اقتصادی و نفتمسئله نفت و منابع انرژی محور اصلی بحران است. قسد کنترل حدود ۷۰ درصد از ذخایر نفت و گاز سوریه در استانهای حسکه، الرقه و دیرالزور را در اختیار دارد.صادرات غیرقانونی نفت و درآمدهای ناشی از آن، علاوه بر تامین مالی عملیات نظامی، ابزار چانهزنی سیاسی قسد است.جولانی برای بازسازی کشور و جذب سرمایهگذاری خارجی بر کنترل کامل منابع انرژی تأکید دارد. درحالی که هرگونه ادغام یا بازتوزیع منابع مستلزم توافق کامل میان دولت مرکزی، قسد و بازیگران محلی است.
ابعاد منطقهای و نقش ترکیهترکیه، هم حامی و هم تهدید بالقوه حکومت جولانی است. آنکارا قسد را بخشی از حزب کارگران کردستان (PKK) میداند و مخالف هر شکلگیری ساختار نظامی مستقل کردی در مرزهای خود است.حضور نظامی ترکیه در شمال سوریه و حمایت آنکارا از برخی فرماندهان محلی، زمینه مداخله مستقیم در صورت تشدید تنشها را فراهم میکند. ترکیه همچنین به دنبال ادغام فردی نیروهای قسد در ارتش سوریه و کاهش تمرکز قدرت کردی در شمال است.نقش ایالات متحده و اسرائیلآمریکا پس از سقوط اسد، تلاش دارد دولت جدید و قسد را به میز مذاکره بازگرداند و از ادغام کامل نیروها حمایت میکند، اما از طرح فدرالیسم سوریه پشتیبانی نمیکند.کاهش تدریجی حمایت مالی و نظامی از قسد، این گروه را به جستجوی حمایتهای جایگزین، از جمله اسرائیل، سوق داده است. اسرائیل با بیش از ۶۰۰ حمله هوایی از زمان سقوط اسد، حضور خود را در شمال و شرق سوریه تقویت کرده و احتمال حمایت از قسد در برابر دمشق را افزایش داده است.
تحلیل استراتژیک نیروهادر بحران جاری، هر بازیگر کلیدی اهداف، ابزارها و ریسکهای خاص خود را دنبال میکند. - جولانی با هدف حفظ قدرت، کسب مشروعیت بینالمللی و کنترل منابع، از ترکیبی از فشار نظامی محدود و دیپلماسی بهره میبرد تا کردها را به پذیرش ادغام وادارد. مقاومت قسد، واکنش احتمالی ترکیه و فشار بینالمللی از جمله عواملی هستند که موفقیت او را محدود میکنند.- قسد به دنبال حفظ انسجام و هویت نیروهای خود، تأمین منابع مالی مستقل و دستیابی به دستاوردهای سیاسی و اقتصادی است. کنترل میادین نفتی و درآمدهای ناشی از آن ابزار اصلی چانهزنی این گروه است. کاهش حمایت آمریکا و فشارهای ترکیه، قسد را به جستجوی حمایت اسرائیل و در درجه دوم روسیه سوق خواهد داد، اما هر اقدام نظامی مستقیم علیه حکومت جولانی، خطر پاسخ متقابل و گسترش درگیریها را در پی خواهد داشت.- ترکیه با هدف جلوگیری از شکلگیری ساختار نظامی مستقل کردی که آن را تهدیدی برای امنیت ملی خود میداند، از تهدید نظامی و فشار دیپلماسی استفاده میکند، اما اقدام مستقیم این کشور میتواند بحران را منطقهای و پیچیدهتر کند.- آمریکا با ایجاد ثبات نسبی در شمال سوریه و جلوگیری از رویارویی مستقیم میان جولانی و قسد، سعی در کاهش تنش دارد، اما کاهش نیروهای مستقر و بودجه، نقش آن را به عنوان میانجی محدود کرده است. علاوه بر اینکه آمریکا در حال حاضر به هیچوجه نمیخواهد خود را درگیر سوریه کند.- اسرائیل نیز با حملات هوایی و حمایت اطلاعاتی از قسد، ضمن تقویت چانهزنی این گروه، احتمال درگیری مستقیم با جولانی و پیچیدهتر شدن معادلات منطقهای را افزایش میدهد.
- در این میان، روسیه بهعنوان بازیگری ذینفع، میتواند نقش تعیینکنندهای در موازنه قدرت سوریه در این برهه ایفا کند. مسکو با حفظ روابط راهبردی با حکومت جولانی و استمرار حضور خود در بخشهایی از سوریه، در تلاش است جایگاه و نفوذ خود را در این کشور تقویت کند.در این بحران، روسیه ممکن است بهعنوان حامی قسد وارد عمل شود. حمایتهای تسلیحاتی و اطلاعاتی مسکو میتواند قدرت قسد را تقویت کند، بهویژه در شرایطی که این گروه احساس کند آمریکاییها از آن فاصله گرفته و به سوی جولانی متمایل شدهاند.پشتیبانی روسیه میتواند موازنه قدرت میان حکومت جولانی و قسد را برهم زند و هرگونه درگیری میان این دو، پیامدهای راهبردی و دیپلماتیک گستردهای به همراه خواهد داشت.
سناریوهای آیندهسناریوهای محتمل شامل:🔹ادامه وضعیت فعلی با ثبات نسبی، که توافق جزئی برای تمدید ادغام و حفظ کنترل محدود حکومت بر منابع را به دنبال دارد.🔹پیشرفت محدود در ادغام نیروها، با تقسیم محدود درآمد نفتی و انتصاب برخی فرماندهان کرد در ارتش جدید.🔹درگیری گسترده که ممکن است بحران داخلی را به یک جنگ منطقهای با دخالت ترکیه و تغییر موضع احتمالی آمریکا تبدیل کند.نتیجهگیریبحران قسد آزمونی سرنوشتساز برای حکومت جولانی است و تحولات شمال و شرق سوریه تعیینکننده مسیر بازسازی کشور خواهند بود. ادغام نیروها، کنترل منابع نفت و گاز و مدیریت تنشهای قومی و منطقهای، شاخصهای کلیدی تثبیت حکومت جولانی محسوب میشوند.در صورت عقبنشینی آمریکا از حمایت قسد و ورود روسیه بهعنوان بازیگر حامی کردها، شاهد تغییر موازنه قدرت در شمال و شرق سوریه خواهیم بود. نفوذ و حمایت مسکو از نیروهای کرد میتواند موقعیت جولانی و ثبات نسبی مناطق تحت کنترل او را تضعیف کند و همزمان پیچیدگی اوضاع داخلی سوریه را افزایش داده و تصمیمگیریها در سطوح ملی و منطقهای را حساستر سازد.آینده سوریه در دوران جولانی عمدتاً در دو مسیر قابل تصور است: تعامل تدریجی و مدیریت تنشها، یا رویارویی مستقیم؛ گزینهای که میتواند ثبات داخلی و منطقهای را به شدت تهدید کند. نحوه تعامل بازیگران داخلی، منطقهای و قدرتهای خارجی تأثیر بسزایی بر بحران کنونی و شکلگیری هویت سیاسی آینده سوریه خواهد داشت.
15:56 - 17 دی 1404
نظرات کاربران
