اسراف بس!

شاید به نظر برسد طرح برخی مسائل که ظاهرا بی‌اهمیت جلوه می‌کند، در مقطع کنونی که مسائل بزرگ و تهدیدکننده برای کشور وجود دارد، زائد و بی‌موقع باشد، اما باید به یاد داشته باشیم که انحراف از اصول در همه لحظه‌ها می‌تواند خطرآفرین باشد و چه‌بسا با اطمینان می‌توان گفت حاصل نابسامانی موجود همین انحرافات و بی‌توجهی‌ها به اصول بدیهی است.

از مهم‌ترین اصولی که نادیده گرفته شده و به دلیل همین بی‌اعتنایی و بی‌توجهی و نادیده‌گرفتن آن بلاهای غیرقابل انکاری به کشور ما وارد شده، بی‌اعتنایی و بی‌توجهی به امر اسراف است و علی‌رغم آنکه به دین‌داری تظاهر می‌کنیم، به این مهم که هم عقلی و هم دینی است، بی‌اعتنایی می‌کنیم. علاوه بر آنکه اسراف عملی خلاف عقل است، در قرآن مجید راجع به اسراف و اسراف‌کنندگان 23 بار مطلب آمده و آن را نکوهیده است.

به‌طور مثال در سوره آل‌عمران آیه 147 به زبان بندگان خطاب به خداوند آمده است: خداوندا، به خاطر گناهان و اسراف‌کاری‌ها ما را ببخشای. جالب آن است که همه گناهان را با هم ذکر کرده و اسراف را به‌عنوان امر واحد در کنار همه گناهان قرار داده؛ یعنی جایگاه ویژه‌ای در میان گناهان برای آن قائل شده است. البته اسراف همان‌طور که از آیات قرآن استنباط می‌شود، شامل همه امور می‌شود؛ حتی در انفاق که از پسندیده‌ترین امور مورد راهنمایی از سوی قرآن کریم است، از اسراف در آن منع شده است. با کمال تأسف در کشور ما اسراف به امری عادی و شاید در برخی موارد به امری مستحسن تبدیل شده است. سؤال اینجاست که آیا بودجه کل کشور سال 1405 و البته سال فعلی و سال‌های پیش براساس اسراف نهادها نوشته نشده و سفارش ‌و تهدید و فرصت‌طلبی و باج‌دهی در نگارش آن راه نداشته است؟ آیا پیام این بودجه و فشاری که مجلس روی آن گذاشته، حسب تعادل با شرایط سخت تحریم‌ها و خودتحریمی‌ها، اجتناب از اسراف در همه امور است یا باز هم بسیاری از نهادها به‌اصطلاح مبسوط‌الید در مخارج هستند؟ دولت محترم هم به جای آنکه در امور مختلف راه سدشدن اسراف را برگزیند، تنها به راهنمایی که گاه چاه‌نمایی است (مانند توصیه به خرید مخزن و پمپ برای خانه‌ها بدون محدودیت قائل‌شدن) بسنده می‌کند. نگارنده در هفته جاری در دو مرکز عمومی با مسائلی که ذکر خواهد شد، روبه‌رو شدم. اول به دلیلی به مرکز ایران‌مال در غرب تهران رفتم، آن‌قدر فضای به آن بزرگی و با آن ارتفاع گرم بود (قابل توجه آنکه حرارت معمولا به بالا می‌رود یعنی اگر در کف حرارت 20 درجه باشد، در ارتفاع هشت‌متری حتما 28 درجه خواهد بود) و در کف و در محلی که مردم تردد می‌کردند، بی‌تردید حرارت  28 درجه سانتی‌گراد بود و معلوم بود در حالی که نقاط سردسیر کشور سرمای منفی 20 درجه را می‌گذرانند و گاز کارخانجات قطع می‌شود، در مصرف گاز آن‌قدر اسراف می‌کنند که مردم از گرما لباس روی خود را درمی‌آورند. دوم روز تولد مولای متقیان علی(ع) برای زیارت به حضرت عبدالعظیم حسنی و حضرت حمزه بن موسی(ع) رفته بودم.

نشانگر نصب‌شده در آن محل درجه حرارت 26 و 27 درجه را نشان می‌داد و خدامی که با آنان صحبت کردم و تذکر دادم که مردم با لباس کامل در اینجا هستند و بعضا کاپشن یا پالتوی خود را درآورده‌اند، نیاز به این گرما ندارند و دولت هم درجه سانتی‌گراد 20 را برای خانه‌ها توصیه کرده و پرسش کردم چرا اسراف می‌کنید، متأسفانه برخی از آنان ناراحت می‌شدند و می‌گفتند پس بگویید در امامزاده را هم ببندند. چگونه این اماکن بزرگ عمومی مورد رصد قرار نمی‌گیرند؟ در همین ناترازی برق چه لزومی دارد که برخی اماکن با روشنایی 600 تا هزار لوکس محل خود را برق بیندازند! حال اگر دقت کنیم علاوه بر اسراف اقتصادی، در سخن، در رفتار، در تبلیغ، در روابط فی‌مابین و در روابط خارجی همین‌گونه اسراف‌ها وجود دارد و باعث فساد و نابسامانی می‌شود. حتی اغراق در دوست‌داشتن مولا علی‌(ع) و اهل‌بیت به‌شدت از سوی خود امام علی و امام صادق منع شده است و شیعه غالی یعنی اغراق در محبت و مدح علی‌(ع) مذموم دانسته شده‌اند. این اغراق یعنی اسراف در حب علی(ع) به نوعی کفر دانسته شده است. امت وسطی که در قرآن ذکر شده، از اسراف و اغراق در همه زمینه‌ها خودداری می‌کند و وظیفه دولت است که با وضع مقررات ضمن آنکه کم‌مصرف‌کنندگان در همه زمینه‌ها را تشویق کند، به صورت بسیار جدی با اسراف‌کنندگان برخورد کند. مثالی هم بی‌رابطه نیست که ذکر شود. 

دولت به‌ جای قطع برق و گاز کارخانجات و اولویت‌دادن به مصارف شهری یا روشنایی اگر به همه اعلام می‌کرد که لازم است از آخرین قبض خود 25 درصد صرفه‌جویی کنند، آیا مجبور به تعطیل‌کردن کارخانجات و لطمه به صنایع و اقتصاد کشور می‌شد؟

بزرگی فهرست اسراف‌هایی که در کشور ما می‌شود، غیر‌قابل تصور است و اصلاح شیوه‌های مصرف اقتصادی چه در دولت، چه در شرکت‌های دولتی یا خصوصی یا مردم بسیار عبرت‌آموز است و به تنهایی ثروتی را تشکیل می‌دهد که نیازی به سرمایه‌گذاری خارجی نداشته باشیم و حتما با رعایت عدم اسراف شرایط زیستی در جامعه ما بهتر و روان‌تر نیز خواهد شد و به جای مشاغل زائد ناشی از اسراف، مشاغل مثبت‌ زاده خواهد شد. بدیهی است اگر دیگر گونه‌های اسراف به‌جز اسراف اقتصادی را نیز مدنظر قرار دهیم، زندگی شایسته‌ای می‌تواند برای نسل ما و نسل‌های آینده به ارمغان آورد. فراموش نکنیم اسراف در منابع طبیعی، دزدی از حقوق نسل‌های آینده است.

اینکه دولت راحت‌ترین کار یعنی قطع گاز و برق را انجام دهد و در پی تنظیم امور و سیستم‌دادن به مسائل نباشد و آن را سخت شمرد، آیا پاسخی برای حرکت در تنگناهای کار و مقاومت است؟

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.