به گزارش خبرنگار مهر، آئین اختتامیه هجدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد امروز چهارشنبه هفدهم دی ماه ۱۴۰۴ در تالار قلم کتابخانه ملی آغاز شد.
این مراسم با حضور سید عباس صالحی؛ وزیر فرهنگ ارشاد اسلامی و جمعی از مسئولان فرهنگی، اهالی قلم، اصحاب فرهنگ، ادب و رسانه در حال برگزاری است. طی این مراسم از برگزیدگان این دوره تقدیر به عمل خواهد آمد.
پس از پخش سرود ملی جمهوری اسلامی ایران، احسان رضایی مجری این برنامه پشت تریبون قرار گرفت و ضمن خوشامدگویی به اعلام برنامه پرداخت.
برنامه با پخش نماهنگی با عنوان «از جلال تا جلال» از درگذشتگان ادبیات و فرهنگ و هنر ادامه پیدا کرد. افرادی نظیر جلال متینی، علیرضا ذکاوتی، مهشید مشیری، موسی اسوار، ناصر تقوایی، ثمینه باغچهبان، سیروس پرهام، محمودفرشچیان، ابوالقاسم فقیری، قاسم مهرنیا، میرهاشم میری، کامران فانی، اشرف بروجردی، جواد صفی نژاد و بهرام بیضایی به نمایش گذاشته شد که توسط حضار جمع به پاس قدردانی از زحمات آنان مورد تشویق قرار گرفتند.
فلسفه وجودی چنین جوایزی، به خلق آثار ادبی گره خورده است
محسن جوادی، معاون فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در آئین اختتامیه هجدهمین دوره جایزه ادبی جلال آلاحمد با قدردانی از حاضران و دستاندرکاران برگزاری این رویداد، برآیند این دوره را نشانهای از وضعیت تولید آثار داستانی و مستند داستانی در کشور دانست و گفت: بررسی آثار ارائهشده نشان میدهد هرچند بخش قابلتوجهی از تولیدات در سطحی میانه قرار دارند، اما همین آثار توانستهاند با مخاطبان ارتباط برقرار کنند یا دستکم در فرآیند انتخاب، معیارهای درستی را پشت سر بگذارند.
او با اشاره به آمار داوریها توضیح داد: در مقایسه با دوره پیشین، تعداد آثار بررسیشده در بخشهای مختلف حدود ۲۰ درصد افزایش داشته است که جزئیات آن بهصورت گزارش تفصیلی منتشر خواهد شد. این افزایش، حاکی از تحرک نسبی در چرخه تولید ادبیات داستانی است.
معاون فرهنگی وزیر ارشاد ضمن تقدیر از دبیر، اعضای هیئت علمی و داوران این دوره افزود: دقت و مسئولیتپذیری تیم داوری در تمامی مراحل مشهود بود و نتایج آن در فهرست آثار منتخب و برگزیده قابل مشاهده است. از این منظر، میتوان این دوره را از حیث برگزاری و داوری، دورهای قابلقبول و مورد توجه ارزیابی کرد.
جوادی در بخش پایانی سخنان خود تأکید کرد: فلسفه وجودی چنین جوایزی، به خلق آثار ادبی گره خورده است و اگر نویسندگان و پدیدآورندگان فعال نبودند، اساساً برگزاری این رویدادها موضوعیت نداشت. جایزه جلال آلاحمد اعتبار خود را از نویسندگان میگیرد. او همچنین از همکاری مؤثر همکاران خانه کتاب و ادبیات ایران در اجرای این برنامه قدردانی کرد.
در بخش نقد ادبی هیچ نامزدی انتخاب نشد
در ادامه نشست مجید قیصری، دبیر هجدهمین دوره جایزه ادبی جلال آلاحمد، در آئین اختتامیه این دوره با اشاره به جایگاه این رویداد در فضای ادبی کشور، ضمن ابراز امیدواری برای بهبود وضعیت جسمی رضا امیرخانی، بیانیه هیئت داوران را قرائت کرد و به تبیین سیاستها، ملاحظات و نتایج داوری در بخشهای مختلف پرداخت. او در آغاز سخنان خود با یادآوری اهداف تعریفشده برای این جایزه گفت: جایزه جلال آلاحمد بر پایه آئیننامههای مصوب، با هدف حمایت از زبان و ادبیات فارسی و ایجاد انگیزه در میان نویسندگان، پژوهشگران و فعالان حوزه ادبیات داستانی و نقد ادبی شکل گرفته و تلاش دارد به ارتقای کیفیت تولیدات این حوزه کمک کند.
قیصری با تأکید بر نقش تعیینکننده مخاطب در تداوم حیات ادبیات افزود: ادبیات زمانی زنده و اثرگذار است که بتواند با مخاطب خود ارتباط برقرار کند. آثاری که از تجربهها، مسائل و زیست روزمره جامعه فاصله بگیرند، بهتدریج از کارکرد اجتماعی و فرهنگی خود دور میشوند.
دبیر جایزه جلال در تشریح وضعیت بخش مستندنگاری اظهار کرد: این بخش بیش از سایر بخشها نسبت ما را با واقعیت بازتاب میدهد؛ حوزهای که نه صرف گزارشنویسی کفایت میکند و نه تکیه صرف بر تخیل پذیرفتنی است. مستندنگاری، همزمان تعهد به واقعیت، اخلاق روایت و مسئولیت تاریخی را مطالبه میکند.
وی افزود: در این دوره ۱۰۱۳ اثر در بخش مستندنگاری پذیرش شد که در مقایسه با ۴۴۹ اثر دوره پیشین، افزایشی قابلتوجه را نشان میدهد. قیصری این رشد را نشانه توجه نویسندگان به گونههایی چون تاریخ شفاهی، سفرنامه و روایتهای مبتنی بر تجربه زیسته دانست، اما تأکید کرد: افزایش کمی آثار، لزوماً در همه موارد به ارتقای کیفی منجر نشده است.
قیصری با اشاره به برخی آسیبهای مشاهدهشده در آثار افزود: ضعف در روشمندی، نامشخص بودن مرز میان واقعیت و بازآفرینی ذهنی، نبود امکان راستیآزمایی و غلبه خلاقیت ادبی بر مسئولیت مستند، از جمله چالشهایی است که در صورت تداوم میتواند ماهیت این گونه ادبی را با ابهام مواجه کند.
وی در ادامه به بخش نقد ادبی پرداخت و گفت: آثار رسیده در این بخش با کاستیهای جدی مواجه بودند؛ از جمله فقدان روش پژوهشی روشن، ساختار نامنسجم، وابستگی افراطی به نظریههای وارداتی، ضعفهای زبانی و نگارشی و دشوارخوانی متنها که گاه ناشی از ترجمه نامناسب بود. بر همین اساس، هیئت داوران اثری را شایسته دریافت عنوان «برگزیده» یا «شایسته تقدیر» تشخیص نداد.
دبیر هجدهمین دوره جایزه جلال درباره بخش داستان کوتاه اظهار کرد: در این بخش، دو جریان بیش از دیگران قابلتوجه بود؛ نخست حضور نویسندگان جوانی که آینده ادبیات داستانی ایران به آنها گره خورده و دوم نقش پررنگ زنان داستاننویس که هم از نظر تعداد آثار و هم از حیث کیفیت، حضوری چشمگیر داشتند؛ بهگونهای که نیمی از آثار برتر این بخش به نویسندگان زن تعلق گرفت.
او افزود: نزدیکی سطح کیفی آثار سبب شد انتخاب تنها دو اثر از میان ۵۹۶ اثر رسیده فرآیندی دشوار باشد و این امر بههیچوجه از ارزش سایر آثار راهیافته به مراحل نهایی نمیکاهد.
قیصری در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به داوری آثار رمان گفت: هیئت داوران با هدف رعایت عدالت، آثار نویسندگان رماناولی را بهصورت جداگانه بررسی کرد. انسجام روایت، کارآمدی عناصر داستانی، بهروز بودن دغدغهها، نسبت اثر با مسائل جامعه معاصر و میزان رشد نویسنده در مقایسه با آثار پیشین، از مهمترین معیارهای داوری در این بخش بود.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد که تبیین شفاف معیارهای داوری و اعلام صریح ملاحظات هیئت داوران، به تقویت جریان رماننویسی معاصر و حمایت هدفمندتر از نویسندگان این حوزه منجر شود.
ایران سرزمین قصه و داستان است
در ادامه سید عباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به اینکه ایران سرزمین قصه و داستان است، گفت: قصه ایرانی و قصه گویی ایرانی پس از اسلام هم تداوم پیدا میکند. در مقدمه شاهنامه ابومنصوری بعد از اینکه رودکی کلیله و دمنه را به نظم درمیآورد، گفته شده است اندر دهان خرد و کلان افتاد. این به طبع قصه پذیر و قصهگوی ایرانی برمیگردد که داستانهای کلیله و دمنه به زبان خرد و کلان راه پیدا کرده است.
وی افزود: در نظم و نثر عطار ۴۰۰۰ قصه وجود دارد، و عرفان قصه گوی ما با عطار شروع میشود و توسعه مییابد. که با بزرگانی مثل مولوی و اثر مثنوی ادامه پیدا میکند.
صالحی با اشاره تنوع اقلیمی و تأثیر آن بر قصه گویی افزود و گفت: برداشت من این است که ایران سرزمین قصه و سرزمین سوژه است برای مستند نگاری. تنوع اقلیمی و تأثیر آن بر قصه گویی، تنوع قومی و زبانی، تنوع مذهبی و دینی، تنوع اجتماعی و سیاسی ایران را سرزمین سوژه کرده و موقعیت ممتاز و متمایز برای ایران پدید آورده است.
وی افزود: شخصیت جلال موقعیت ایران را شناخته بود، مدیر مدرسه، زن زیادی و داستانهای زنان، نون والقلمش و توجه او به دورههای پادشاهی، تات نشینها و وسواس آل احمد برای برقراری ارتباط با تاتها، جزیره خارک در یتیم خلیج فارس و نسبت آن با نفت… همه نشان میدهد او سرزمین خود را شناخته و میتوان ایران را از طریق قصهها و دریچه سوژهها نگاه کرد و شناخت.
در آئین اختتامیه هجدهمین دوره جایزه ادبی جلال آلاحمد، برگزیدگان بخشهای مختلف این رویداد معرفی شدند.
در بخش مستندنگاری، کتاب «قاسم» نوشته مرتضی سرهنگی از نشر خط مقدم بهعنوان اثر برگزیده انتخاب شد.
همچنین آثار «گاهی به قبرها هم نگاه کن» نوشته عباس عظیمی و «من این بطوطه هستم» نوشته خسرو عباسی در این بخش داستان کوتاه مورد تقدیر قرار گرفتند.
در بخش داستان بلند و رمان، داوری آثار بر عهده داوود امیریان، رامبد خانلری و سعید محسنی بود. در این بخش، رمان «ژنرال» نوشته زهرا گودرزی از نشر چشمه بهعنوان اثر برگزیده داستان بلند و رمان معرفی شد.
همچنین در بخش رمان، اثر «لمس» نوشته محمدرضا کاتب از نشر نیماژ عنوان اثر برگزیده را به خود اختصاص داد.
