نیوشا شایانمهر: بورس کاراکاس به عنوان کوچکترین بازار سهام آمریکای جنوبی با تنها ۱۵ نماد فعال و مجموع ۲۶ شرکت، امروزه توجه بازیگران را به خود جلب کرده است. شاخص این بازار طی تنها دو جلسه معاملاتی ۸۷درصد جهش کرد. این رشد سریع عمدتا به دلیل چشمانداز مثبت بلندمدت، امید به رفع تحریمها و ورود سرمایهگذاران خارجی است. اگرچه بازار سهام ونزوئلا از آغاز فعالیت خود تاکنون همواره بازدهی سالانه بیش از 100درصدی را ثبت کرده است، اما بخش عمده این سودها ناشی از ابر تورم و کاهش ارزش پول ملی بوده است؛ اما جهش اخیر نتیجه تزریق خوشبینی و اعتماد دوباره به بازار است و نه فشار تورمی.
پرواز شاخص
بورس کاراکاس (Bolsa de Valores de Caracas) در هفته جاری و پس از حمله ایالات متحده آمریکا به ونزوئلا رشد بیش از ۸۷ درصد را تجربه کرد. این جهش عمدتا ناشی از خوشبینی سرمایهگذاران به کاهش تحریمها و احیای اقتصاد بوده است. در نخستین روز معاملاتی پس از دستگیری نیکلاس مادورو، شاخص IBC که نماینده بورس ونزوئلا است، رشد 16.45درصدی را پشت سر گذاشت. در ادامه این شاخص روز سهشنبه و تنها طی یک جلسه معاملاتی، ۵۰ درصد دیگر نیز جهش کرد و نشان داد که این رویداد از نگاه بازارها نقطه عطفی در مسیر سیاسی و اقتصادی کشور تلقی میشود. جهش 50 درصدی شاخص بزرگترین افزایش درصدی روزانه در تاریخ این بورس محسوب شده و موجب ثبت رکورد تاریخی جدیدی شد.
دادهها نشان میدهند که رشد 87درصدی شاخص طی تنها دو جلسه معاملاتی، تکمیل کننده دنبالهای از جهشهایی بود که از اواخر ماه گذشته آغاز شده بودند. شاخص IBC در تاریخ ۳۰ دسامبر ۲۰۲۵ در سطح 2 هزار و 8 واحد بسته شد و اکنون در 3 هزار و 896 واحد معامله میشود. این شاخص روز دوشنبه، مورخ ۲۹ دسامبر 22.63 درصد رشد کرد و پس از تعطیلات سال نو و طی اولین جلسه معاملاتی سال نیز ۷ درصد دیگر افزایش یافت.
احیای اوراق قرضه
در این میان اوراق قرضه ونزوئلا که در وضعیت نکول قرار داشتند، ناگهان به یکی از داغترین معاملات بازارهای نوظهور تبدیل شدند. در حال حاضر قیمت اوراق شاخص این کشور با سررسید اکتبر ۲۰۲۶ به حدود ۴۳سنت به ازای هر دلار رسیده و نسبت به ماه اوت، بیش از 2برابر شده است. در حال حاضر بازیگران بازارها امیدوارند که تحولات صورت گرفته، راه را برای بازسازی احتمالی بدهیهای ونزوئلا هموار کند. به عبارتی سرمایهگذاران معتقدند که شتاب در روند گذار سیاسی و روشنتر شدن افق بازیابی داراییها میتواند گره از ارزشی بگشاید که نزدیک به یک دهه در حاشیه و رکود باقی مانده بود.
بانک بارکلیز نیز در پی تحولات سیاسی پرشتاب اخیر، رتبه اوراق قرضه ونزوئلا را به «هموزن بازار» که نشاندهنده وضعیت خنثی است، ارتقا داد و اعلام کرد این تحولات چشمانداز پیشین بانک را بهطور معناداری تغییر داده است. با این حال، این موسسه والاستریتی هشدار داد که ابعاد و پیچیدگی بار بدهی ونزوئلا میتواند سقفی برای رشد بیشتر قیمتها ایجاد کند. به گفته بارکلیز، دولت ونزوئلا و شرکت نفت دولتی PDVSA در مجموع 56.5میلیارد دلار اوراق یوروباند بدون وثیقه در بازار دارند. با احتساب بهرههای معوق، کل مطالبات دارندگان اوراق به 98.3میلیارد دلار میرسد. این رقم معادل ۱۱۹درصد تولید ناخالص داخلی بر پایه برآورد صندوق بینالمللی پول از GDP ونزوئلا در سال ۲۰۲۵ است. بارکلیز همچنین تاکید کرد که اقتصاد ونزوئلا اکنون حدود ۳۰درصد کوچکتر از گذشته است و تولید نفت این کشور طی 8 سال اخیر تقریبا به نصف کاهش یافته است. درنتیجه میزان بازپرداخت نهایی به دارندگان اوراق تا حد زیادی به این بستگی دارد که اقتصاد و بخش نفت با چه سرعتی در سالهای آینده احیا شوند.
جهش تورمی شاخص
شاخص بورس کاراکاس در افق میانمدت در ظاهر عملکرد قابل قبولی داشته است به طوری که طی سال 2025، تمامی ماهها به جز نوامبر را با بازدهی مثبت به اتمام رساند و در مجموع بازدهی سالانه معادل یک هزار و 644 درصدی را رقم زد. این بازدهی خیره کننده عمدتا به دلیل تورم شدید و کاهش معنادار ارزش پول ملی رخ داد. بنابراین نشانهای از رشد واقعی اقتصاد تلقی نمیشود. بازار سهام ونزوئلا قدمت زیادی نداشته و از سال 2018 فعالیت خود را آغاز کرده است. این شاخص در نخستین سال تاسیس خود جهشی معادل 4هزار و 400 درصدی را تجربه کرد. در سال ۲۰۲۰ بازدهی شاخص به یک هزار و 380 درصد رسید و در سالهای بعد تاکنون نیز همواره بازدهی بیش از 100 درصد را خلق کرده است؛ بهطوریکه کمترین بازده ثبتشده در این دوره، ۱۰۶ درصد در سال ۲۰۲۴ بوده است. با این حال، در افق بلندمدت بورس ونزوئلا در بازه 5ساله بازده حقیقی منفی ۹۹ درصدی را ثبت کرده است.
همچنین نکته مهم درباره بازار سهام ونزوئلا این است که ساختار مالکیت در بورس اوراق بهادار کاراکاس (BVC) بهشدت متمرکز است؛ بهگونهای که بخش اعظم سهام در اختیار بانکهای داخلی، موسسات مالی و سرمایهگذاران بزرگ محلی قرار دارد و سهام شناور آزاد و مشارکت سرمایهگذاران خرد بسیار محدود است. در نتیجه، نقدشوندگی بازار در سطوح بسیار پایین قرار دارد و در سال گذشته، ارزش معاملات روزانه این بورس در اغلب روزها حتی از مرز یکمیلیون دلار نیز عبور نکرده است. همچنین این بازار در عمل تنها حدود ۱۵ شرکت فعال را پوشش میدهد و از این نظر کوچکترین بورس آمریکای جنوبی محسوب میشود.
پاسخ سایر بازارها به تحولات
در حال حاضر تمرکز سرمایهگذاران به جریانهای نفتی و گامهای بعدی واشنگتن معطوف شده است. دونالد ترامپ روز سهشنبه اعلام کرد که کاراکاس و واشنگتن به توافقی دست یافتهاند که بر اساس آن تا ۲میلیارد دلار نفت خام ونزوئلا به ایالاتمتحده صادر شود. در معاملات ابتدایی آسیایی روز چهارشنبه و همزمان با هضم پیامدهای آشوب سیاسی در ونزوئلا و سرنوشت ذخایر نفتی آن، قراردادهای آتی نفت کاهش یافت و در مقابل سهام شرکتهای مرتبط با منابع طبیعی رشد کرد؛ زیرا معاملهگران معتقدند تصرف کشوری با بزرگترین ذخایر اثباتشده نفت جهان به نفع شرکتهای نفت و گاز خواهد بود. در نتیجه سهام شرکت Chevron بیش از ۷درصد جهش کرد و Exxon Mobil نیز بیش از ۴درصد رشد را پشت سر گذاشت.
بازار سهام آمریکا در واکنش به اقدام غیرمنتظره دونالد ترامپ در ونزوئلا تقریبا بیتفاوت بود؛ زیرا سرمایهگذاران بر این باورند که حمله و همچنین بازداشت نیکلاس مادورو، به درگیری ژئوپلیتیک گستردهتری منجر نخواهد شد. از منظر تاریخی نیز شوکهای ژئوپلیتیک تاثیر ماندگاری بر بازار سهام ندارند. بررسی ۱۱ رویداد بزرگ ژئوپلیتیک نشان میدهد شاخص S&P 500 بهطور متوسط تنها 0.3درصد در یک هفته پس از حادثه افت کرده و ۱۲ ماه بعد 7.7درصد رشد داشته است. در مقابل، سرمایهگذاران تمرکز خود را بر عوامل بنیادی بازار سهام حفظ کردهاند. بسیاری از آنها هوش مصنوعی، رشد سود شرکتها و سیاستهای پولی سهلگیرانه را دلایل خوشبینی در ابتدای سال میدانند.
