صورتهای مالی ۹ماهه برخی خودروسازان نشان میدهد که آنها حجم خرید مواد اولیه طی این مدت را به میزان قابلتوجهی کاهش دادهاند. به طوری که سایپا در ۹ماه امسال ۷۲همت صرف خرید قطعه و مواد اولیه کرده است. این در حالی است که این رقم در مدت مشابه سال گذشته به ۹۶ همت میرسید. بنابراین در مدت زمان یادشده خرید مواد اولیه توسط نارنجیپوشان جاده مخصوص ۲۴همت معادل ۲۵درصد کمتر شده است.
روند مشابهی در مورد پارسخودرو نیز دیده میشود. بر این اساس هزینه مواد اولیه برای سومین خودروساز بزرگ کشور از ابتدای سال جاری تا انتهای آذرماه به ۱۶.۲۴همت میرسد. در همین بازه زمانی در سال گذشته این رقم ۲۱.۳همت بود. بنابراین پارسخودروییها در این مدت زمان حدود ۵همت یا به عبارتی ۲۳.۷درصد کمتر مواد اولیه خریداری کردهاند. در مورد ایرانخودرو اما نمی توان به وضوح گفت خرید مواداولیه و قطعات نزولی بوده چراکه در گزارش ۹ماهه این شرکت به سازمان بورس، هزینه خرید مواد اولیه در ۹ماه نخست۱۴۰۳ قید نشده است و تنها اعلام شده که در مدت مشابه سال جاری این رقم به حدود ۲۴۷.۵ همت میرسد.
بر این اساس افت شدید در تامین مواد اولیه و قطعات را میتوان بهعنوان یکی از دلایل اصلی افت تولید و فروش محصولات خودروسازان در نظر گرفت. طبق آمار منتشرشده در سامانه کدال سه خودروساز بزرگ کشور در ۹ماه امسال افت ۴.۸درصدی در تولید خود را تجربه کردهاند. همچنین فروش این شرکتها در همین مدت زمان به میزان ۶.۶درصد کاهش داشته است. همچنین در این بازه زمانی خودروسازان به تولید خودروهای ناقص روی آوردهاند. البته ایرانخودرو در این مدت زمان ۱۶.۹درصد رشد تولید و به همین میزان رشد فروش داشته است. افت تولید و فروش ثبتشده در آمار کل مربوط به سایپا و پارسخودرو است. بنابراین احتمالا ایرانخودرو در تامین مواد اولیه به اندازه دو خودروساز دیگر درگیر مشکل نبوده است. دو عامل عمده را میتوان بهعنوان دلیل چالش مواد اولیه خودروسازان در نظر گرفت. عامل اول بدهی به قطعهسازان داخلی است. در حالحاضر خودروسازان بدهی زیادی به قطعهسازان دارند و بهنظر میرسد که با وجود این بدهی آنها نمیتوانند به راحتی قطعات موردنیاز خود را از تامینکنندگان داخلی دریافت کنند.
البته ۴۰همت تسهیلات برای پرداخت بخشی از این بدهی از طرف دولت اختصاص یافتهاست اما گویا هنوز دریافت این مبلغ از طرف خودروسازان درگیر فرآیندهای بوروکراتیک است. همین موضوع سبب شده تا برخی از خودروسازان برای تامین قطعات و مواد مورد نیاز خود به سمت واردات بروند. در حال حاضر سهم قطعات و مواد اولیه وارداتی سایپا از کل مواد اولیه خریداری شده توسط این شرکت از ۷درصد در ۹ماه سال گذشته به ۲۲درصد در مدت مشابه امسال رسیده است. با این حال واردات قطعه نیز چندان آسان نیست، بهای دلار از ابتدای امسال تا انتهای آذرماه با رشد شدیدی همراه بوده است، این افت قابلتوجه در ارزش پول ملی باعث شده که هرگونه واردات به تدریج از صرفه اقتصادی دور شود. بنابراین واردات قطعات نیز با هزینه بسیار زیادی همراه است. همچنین مکانیسم ماشه از مهرماه امسال فعال شده و دوباره تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل علیه کشور بازگشته است که این موضوع نیز تامین قطعه از طریق واردات را سخت کرده است.
