زلزله سیاسی در یمن

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

یمن تا امروز هیچ‌وقت آن‌قدر به سرنوشتی که پیش از دهه 90 به آن دچار بود، نزدیک نبوده است. فقیرترین کشور عربی، حالا تبدیل به زمینی شده که هر بخش از آن در دست یک گروه قرار دارد و کشورهایی همچون امارات و عربستان بر سر آن جدل می‌کنند. 

‌هفتم ژانویه ۲۰۲۶، جغرافیای بحران‌زده یمن شاهد لرزه‌ای سیاسی-نظامی بود که نه‌تنها توازن قوای داخلی را تحت تأثیر قرار داد، بلکه هم‌پیمانی‌های استراتژیک 10ساله را بار دیگر به چالش کشید. برکناری ناگهانی عیدروس الزبیدی، رئیس شورای انتقالی جنوب (STC)، به اتهام خیانت بزرگ و گزارش‌های ضد‌و‌نقیض از فرار او به مکانی نامعلوم، پرده از شکافی عمیق میان ریاض و ابوظبی برداشت که حالا آتش آن به استان‌های ضالع، حضرموت و المهره سرایت کرده است.

سقوط مرد مقتدر جنوب؛ از کاخ تا فرار

ماجرا از غروب روز سه‌شنبه آغاز شد؛ زمانی که قرار بود عیدروس الزبیدی برای شرکت در گفت‌وگوهای سرنوشت‌ساز با مقامات سعودی و رشاد العلیمی، رئیس شورای رهبری ریاستی، راهی ریاض شود، اما هواپیمای شرکت یمنیه پس از ساعت‌ها تأخیر، بدون مسافر ویژه خود پرواز کرد. ساعاتی بعد، ائتلاف تحت رهبری عربستان در بیانیه‌ای غیرمنتظره اعلام کرد الزبیدی به مکانی نامعلوم گریخته است.

شورای رهبری ریاستی بلافاصله با صدور حکمی، الزبیدی را از تمامی سمت‌های حکومتی برکنار و پرونده او را به اتهام خیانت بزرگ، تشکیل باندهای مسلح، تعرض به غیرنظامیان و ایجاد فتنه‌های نظامی به دادستان کل ارجاع داد.

غرش جنگنده‌ها در آسمان ضالع

در حالی که خبر برکناری الزبیدی در صدر اخبار بود، صدای انفجار در استان ضالع خبرها را به خود اختصاص داد. کمی بعد ائتلاف سعودی اعلام کرد در یک عملیات پیش‌دستانه محدود، تجمعات نظامی وابسته به شورای انتقالی را هدف قرار داده است. این یعنی عربستان به مواضع نیروهای نزدیک به امارات، یار قدیمی خود در جنگ با یمنی‌ها، حمله کرده است. هم‌زمان با این اقدام، سرتیپ ترکی المالکی، سخنگوی ائتلاف، مدعی شد‌ الزبیدی پیش از ناپدیدشدن، دستور حرکت یک ستون نظامی بزرگ شامل خودروهای زرهی و تسلیحات سنگین از عدن به سمت ضالع را صادر کرده بود تا درگیری‌ها را شعله‌ور کند.

این حملات که در ساعت چهار صبح روز چهارشنبه انجام شد، به گفته منابع بیمارستانی دست‌کم چهار کشته و شش زخمی در میان غیرنظامیان بر جای گذاشت. ائتلاف مدعی است این عملیات با هماهنگی دولت مشروع و نیروهای درع‌الوطن یا همان سپر میهن انجام شده تا از گسترش نفوذ نیروهای جدایی‌طلب جلوگیری شود.

 عدن؛ کاخ‌هایی که دست‌به‌دست می‌شوند

در قلب عدن، پایتخت موقت یمن، تحولات میدانی با سرعتی باورنکردنی در حال پیشروی است. گزارش‌های رسیده حاکی از آن است که نیروهای شورای انتقالی جنوب از کاخ ریاست‌جمهوری معاشیق عقب‌نشینی کرده و کنترل آن را به نیروهای الویه العمالقه سپرده‌اند که گروهی تندرو محسوب می‌شود. قرار است در گام بعدی، این کاخ به نیروهای درع‌الوطن که مستقیم تحت حمایت مالی و نظامی ریاض هستند، تحویل داده خواهد شد.

آن‌طور که المیادین نوشته است، هم‌زمان در شرق یمن، شورای ملی حضرموت اعلام کرد شهر سیئون و مناطق استراتژیک وادی حضرموت از کنترل نیروهای جدایی‌طلب خارج شده و به دست دولت مرکزی برگشته است. اتفاقات اخیر در شرایطی رخ می‌دهد که در هفته‌های منتهی به سال جدید میلادی، شورای انتقالی جنوب با حمایت امارات بخش‌های وسیعی از حضرموت و المهره را تصرف کرده بود. اما حالا در همین مناطق، ریاض دست بالا را در معادلات دارد.

جنگ نیابتی در دل ائتلاف؟

آنچه در لایه‌های زیرین این درگیری جریان دارد، گسست کامل میان دو متحد سابق یعنی عربستان و امارات است. رسانه‌های سعودی مانند روزنامه عکاظ با ستایش از مداخله ریاض، به‌طور ضمنی ابوظبی را به دامن‌زدن به جنگ داخلی متهم می‌کنند. عربستان معتقد است امارات با تحریک نیروهای شورای انتقالی برای عملیات در مرزهای جنوبی پادشاهی (حضرموت و المهره)، خط قرمزهای امنیتی ریاض را رد کرده است. از سوی دیگر، برخی از تحلیلگران با اتکا بر همکاری در حال گسترش میان ابوظبی و تل‌آویو، به نقش پررنگ‌تر اسرائیل در این پازل اشاره می‌کنند. گزارش‌ها می‌گویند‌ امارات و اسرائیل در حال همکاری برای ایجاد زیرساخت‌های جاسوسی و پایگاه‌های راداری در مناطق راهبردی یمن، از‌جمله جزیره سقطری و تنگه باب‌المندب هستند. المانیتور به‌تازگی در گزارشی نوشته که امارات با همکاری اسرائیل پایگاه‌های نظامی، سامانه‌های راداری و زیرساخت‌های نظارتی در جزایر راهبردی سقطری، پریم، عبد‌الکوری و زقار ایجاد کرده است. این رسانه همچنین اشاره کرده که به‌رسمیت‌شناختن اخیر سومالی‌لند از سوی اسرائیل، پیامد طبیعی اقدام متحد اماراتی آن است که منطقه جداشده سومالی را از طریق ساخت جاده، ایجاد بندر در بربره، ارتقای فرودگاه هرگیسا و تأسیس پایگاه نظامی تقویت کرده است؛ آن هم در حالی که ظاهرا همچنان از موضع رسمی حمایت از موگادیشو دفاع می‌کند.

عیدروس الزبیدی که حالا ناپدید شده، در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل و در مصاحبه با نشنال‌نیوز‌ اعلام کرده بود که شورای انتقالی آماده پیوستن به پیمان ابراهیم و عادی‌سازی روابط با اسرائیل است، به شرطی که از استقلال جنوب یمن حمایت شود. این رویکرد، الزبیدی را به مهره‌ای مطلوب برای محور امارات-اسرائیل و عنصری چالش‌برانگیز برای وحدت یمن و خواسته‌های عربستان تبدیل کرده بود.

در چنین شرایطی به ‌نظر می‌رسد ریاض محافظه‌کاری را در رقابت با امارات کنار زده است و در زمینه یمن، به رویارویی با متحد قدیمی خود دست می‌زند. این کشور که روزی با حمایت حزب تندرو اصلاح و نزدیک به امارات، ابوظبی را وارد معادله یمن کرد، حالا به‌شدت از عملکرد خود پشیمان است.

تاریخی که تکرار می‌شود؛ از ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۶

برای درک عمق فاجعه‌ای که یمن را تهدید می‌کند، بهتر است دهه‌ها به عقب بازگشت. یمن که در سال ۱۹۹۰ با اتحاد شمال و جنوب امیدوار بود به قدرتی منطقه‌ای تبدیل شود و یکپارچگی را به‌عنوان سرنوشت ابدی خود بپذیرد،‌ حالا بیش از هر زمان دیگری در آستانه تکه‌تکه‌شدن قرار دارد. در شمال این کشور و مرکز آن، انصارالله دست بالا را دارد و در جنوب نیروهای تحت حمایت سعودی و امارات درگیر هستند و در شرق و بنادر هم ریاض موضع برتر دارد.

برای امارات دست‌کشیدن از جنوب یمن دشوار است. این منطقه جایی است که ابوظبی مایل است تا از آن یک حوزه نفوذ بسازد و نیروهای اغلب تندرو حامی خود را در آن مستقر کند. از آنجایی که در جنوب، باب‌المندب و بنادر یمنی قرار دارند، چنین رؤیایی سعودی‌ها را سخت خشمگین کرده و احتمال تکه‌تکه‌شدن این کشور را افزایش داده است.

عربستان سعودی همچنان تلاش می‌کند با برگزاری کنفرانسی جامع در ریاض، جریان‌های جنوبی را پای میز مذاکره بکشاند تا مانع از فروپاشی کامل ساختار قدرت در جنوب شود. اما غیبت الزبیدی و اتهام خیانت علیه او، ضربه‌ای غیرقابل جبران به تلاش‌ها زده است. در حالی که شورای انتقالی فرار رهبر خود را تکذیب کرده و مدعی است او در عدن حضور دارد، ائتلاف بر پیگرد قانونی او اصرار می‌ورزد و همین امر به تنش‌ها اضافه کرده است. یمن امروز مانند بیماری است که روی تخت جراحی قرار گرفته، اما جراحان به‌جای درمان، در حال تقسیم اعضای بدن او هستند. خروج نظامی امارات و حملات پیش‌دستانه عربستان، اقدامات غیرمنتظره بازیگران داخلی، همکاری اسرائیل و امارات و طمع تل‌آویو به بنادر جنوبی، یمن را بر لبه فاجعه قرار داده است.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.