به گزارش خبرآنلاین به نقل از روزنامه هم میهن، این روزنامه نوشت تعداد افراد حاضر در اعتکافهای مساجد بیش از معترضان بوده و افزوده است: «حضور بیسابقه جوانان (حدود 1/5میلیون معتکف) در مراسم اعتکاف امسال، آن هم با رشد ۳۰درصدی نسبت به سال گذشته، نشان داد که ریشه جوان ایرانی در معنویت است، نه در دلارهای نایاک و موساد.» فارغ از اینکه هر یک از این دو ادعا تا چه اندازه با واقعیت منطبق است، باید گفت چنین استدلالهایی هیچ نتیجهای جز خود و دیگرفریبی ندارد.
از سوی دیگر، استناد به وجود 1/5میلیون نفر معتکف، چه نسبتی با اعتراضات دارد؟ آیا حضور در اعتکاف با نارضایتی و اعتراض اجتماعی در تعارض است؟ اگر معتکف بودن به معنای مخالفت این افراد با معترضان است، پس چرا آنان مستقیماً به حضور مدنی و مسالمتآمیز در مواجهه با معترضانی که «اندک» شمرده میشوند، برنمیخیزند؟ این پرسش ساده نشان میدهد که چنین مقایسهای پذیرفتنی نیست.
اعتراض اجتماعی و شرکت در یک آیین مذهبی، فارغ از ارزشگذاریها، دو کنش با ماهیت کاملاً متفاوتاند. یکی کنشی پرهزینه، پرریسک و مقابله شده است و دیگری کنشی کمهزینه، تشویقشده و مورد حمایت رسمی. مقایسه عددی این دو، بدون توجه به تفاوت هزینهها و شرایط مشارکت در آنها، نه تحلیل اجتماعی است و نه حتی استدلال سیاسی اقناعکننده. این همان مغالطهای است که با اعداد بازی میکند تا واقعیت را پنهان سازد.
افزون بر این، دوگانهسازی «معنویت یا دلارهای نایاک و موساد» چیزی جز امنیتیسازی اعتراضات نیست. در این نگاه اعتراض از یک مسئله اجتماعی و اقتصادی به توطئهای بیرونی تقلیل داده میشود و عاملیت داخلی بهکلی انکار میگردد و این روایتی اغواگرانه است. در چنین روایتی دیگر نیازی به پرسش از سیاستهای ناکارآمد، بحران اعتماد عمومی یا انباشت نارضایتیها و گرانی و تحریم و جنگ و فساد نیست؛ همهچیز به خباثت دشمنان حواله داده میشود.
مسئله مهمتر اما در سطحی کلیتر قرار دارد. هرگاه مسئلهای سیاسی بروز میکند، موتور توجیهگری برخی افراد و گروهها بلافاصله روشن میشود؛ تلاشی سازمانیافته برای آرام کردن خود و دیگران با این پیام که «چیزی نشده»، «نگران نباشید» و «اگر بخواهیم فوراً جمع میشوند». این شیوه، نه نشانه اقتدار، بلکه علامت ضعف از طریق انکار مسئله است.
واقعیت آن است که جامعه همزمان میتواند هم دیندار باشد و هم معترض، همچنان که پیش از انقلاب هم اینگونه بود. هنر سیاست و رسانه، فهم این واقعیت پیچیده است، نه انکار یکی به نفع دیگری. تا زمانی که بهجای فهم هر گونه اعتراض سیاسی و اجتماعی، با آمارسازی و نیز قیاسهای بیربط و روایتهای امنیتی پاسخ داده شود، مسئله نهتنها حل نخواهد شد، بلکه عمیقتر و پرهزینهتر بازخواهد گشت.
23302
