به گزارش همشهری آنلاین، سند چشماندار ۲۰ ساله مصوب ۱۴ دی ۱۳۸۳ هیأت دولت وقت گفته بود ایران باید ۱.۵ درصد از سهم گردشگران جهان را تا سال ۱۴۰۴ به خود اختصاص دهد و ۰.۰۰۷ درصد درآمدی که از ورود گردشگران خارجی در سال ۱۳۸۳ به دست آورده بود را تا پایان برنامه به ۲ درصد برساند تا درآمد حضور گردشگران خارجی با هدفگذاری ۲۰ میلیون گردشگر تا سال پایان این سند (۱۴۰۴) به ۲۵ میلیارد دلار برسد. در آخرین دوره این سند یعنی در فاصله سالهای ۱۳۹۹ تا پایان ۱۴۰۳، آمار ورود گردشگران خارجی تحتتاثیر تحولات و بحرانهای داخلی و خارجی، مدام در نوسان بود و تا پایان سال ۱۴۰۳، تعداد گردشگران ورودی به ایران طبق آنچه این وزارتخانه آمار داده به ۷ میلیون و ۳۹۹ هزار نفر رسید. این وزارتخانه پیشبینی کرد این تعداد در پایان ۱۴۰۴ به ۹.۵ میلیون نفر برسد؛ در نهایت نه تنها سند چشمانداز ۲۰ ساله و برنامه ششم توسعه محقق نشد، بلکه همین آمار ۹.۵ میلیون نفر هم در نیمه اول سال جاری با وقوع جنگ ۱۲ روزه دستخوش تغییر شد. حالا وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خبر میدهد آمار منفی گردشگری بعد از جنگ که در مجموع تابستان به منفی ۶۲ درصد رسیده بود، آبان و آذر رشد داشت که نشان میدهد در حال بازگشت به وضعیت عادی هستیم. مسلم شجاعی، مدیرکل بازاریابی و توسعه گردشگری خارجی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به همین بهانه مهمان گروه «سرزمین من» در تلویزیون اینترنتی همشهری بود.
تعریف مسیرهای جدید برای قطارهای گردشگری | قطار شیرگاه دائمی شد | برنامه ریزی برای آینده گردشگری ریلی
جزئیات نرخ رشد گردشگری خارجی در سال جاری
مدیرکل بازاریابی و توسعه گردشگری خارجی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با بیان اینکه بر اساس آمار ۸ ماهه سال جاری تا پایان آبان نسبت به سال ۱۴۰۳ رشد گردشگری خارجی ما همچنان منفی ۸ درصد است، گفت: اگر بخواهیم دقیقتر بررسی کنیم؛ فروردین ۱۴۰۴ نسبت به فروردین ۱۴۰۳، ۴۶ درصد رشد داشتیم و ایران اتفاقا جزو ۲۰ مقصد اول گردشگری با نرخ رشد خوب قرار داشت، اما بعد از آن، اخبار منفی موجب شد در اردیبهشت این رشد به ۸ درصد کاهش یابد. در ماههای بعد هم آمار منفی شد به طوری که در برخی ماهها این عدد به بیش از ۵۰ درصد کاهش یافت. مهر و آبان اما نسبت به مهر و آبان ۱۴۰۳ رشد اندکی داشتیم؛ حضور گردشگران خارجی در مهر ۱۰ و در آبان ۱۳ درصد رشد داشت، اما برآورد این است که با اتفاقات اخیر، آمار آذر و روند دی و بهمن هم کاهشی باشد. در ۸ ماه امسال تا پایان آبان، ۴ میلیون و ۷۰۰ گردشگر خارجی به ایران سفر کردند.
مسلم شجاعی گردشگری را یک صنعت شیشهای توصیف کرد که هیچ چیز در آن پنهان نمیماند و به شدت از محیط تاثیر میپذیرد و افزود: یک اتفاق کوچک در صنعت گردشگری مانند یک زلزله یا یک حمله تروریستی در یک نقطه از شهر، میتواند شهر و حتی کشور را یک یا دو سال درگیر تبعات آن کند، چه برسد به جنگ که تاثیر منفیاش با این اتفاقات قابل قیاس نیست. از سوی دیگر، فقط جنگ ۱۲ روزه نبود، بلکه اخبار منفی از زمان شهادت «شهید هنیه» آغاز شد. این چه تاثیری روی گردشگری ما گذاشت؟ موجب شد گردشگر بالقوهای که قصد داشت به ایران سفر کند، منصرف شود.
او ادامه داد: درست است که ما باید اقداماتی چون معرفی ایران و جذب گردشگر را انجام دهیم، اما یک سری از متغیرها از کنترل ما خارج هستند؛ مانند جنگ و اخبار منفی. یک خبر منفی ممکن است تا ۸۰۰ میلیون بازدید داشته باشد. ما چقدر میتوانیم با این موج مقابله کنیم؟ حتما که باید ابتکار داشته باشیم، اما سطح و مقیاس مقابله هم باید منطقی باشد. استعداد، بودجه، امکانات و ... باید در کنار هم قرار گیرد که پاسخ مناسب و درخور داشته باشیم.
برنامهریزی برای خروج 24هزار گردشگر خارجی
چطور قرار است به برنامه توسعه هفتم برسیم؟
طبق برنامه هفتم پیشرفت تا سال ۱۴۰۷ باید سالانه حدود ۱۵ میلیون گردشگر خارجی به ایران سفر کنند. مدیرکل بازاریابی و توسعه گردشگری خارجی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با اشاره به این برنامه تاکید کرد: نظام برنامهریزی ما یک اشکالی دارد و آن، اینکه یک هدف را چه در چشمانداز ۲۰ ساله و چه در برنامه هفتم پیشرفت تعیین میکند یعنی ورود ۱۵ میلیون گردشگر خارجی، اما سناریوهای مختلف برای آن را نمیبیند. هدفگذاری کمی خوب است، اما اشکال اینجاست که مشخص نمیشود در طول اجرای برنامه اتفاقات چه تاثیری میتواند بر رسیدن به این عدد کمی داشته باشد. قبل از برنامهریزی تحلیلهایی صورت میگیرد، اما اینکه در حین برنامه اتفاقات غیرقابل کنترل رخ دهد چه؟ اصلا چرا به آمار ۲۰ میلیون چشمانداز ۲۰ ساله نرسیدیم؟ اتفاقات غیرقابل پیشبینی عاملش بود. به همین دلیل است که معتقدم برنامه باید متغیرها را تعریف کند در حالی که در همه سالهای گذشته از متغیرها غافل شدیم و فقط درباره عددها صحبت میکنیم.
مسلم شجاعی افزود: همه بینندگان شما با جغرافیای سرزمین، اقوام، تنوع زیستبوم، تنوع زبان، تنوع پوشش و چهارفصل بودن و ... آشنا هستند؛ همه اینها را که کنار هم بگذاریم، ۱۵ میلیون گردشگر خارجی که عددی نیست، بلکه باید ۷۰ میلیون نفر گردشگر خارجی داشته باشیم. اما ظرف و مظروف باید با هم دیده شود و در این بررسی، شرایط کشور را در نظر بگیریم. اگر شرایط مثل فروردین باقی میماند، چه بسا به عدد ۹ میلیون گردشگر هم میرسیدیم و اتفاقا پیشبینی ما هم همین بود. اما شرایط ثابت نیست. همین حالا که درباره مثبت شدن آمار مهر و آبان صحبت میکنیم، با توجه به شرایط فعلی و اخبار منفی که منتشر میشود، میدانیم که آمار دی و بهمن ریزشی خواهد بود. یک گردشگر تجاری که چند بار به ایران آمده شاید به این اخبار توجه نکند، اما گردشگر بالقوه حتما اخبار را رصد میکند.
اما اگر اعداد را کنار بگذاریم، تکلیف برنامهها چیست؟ این سوالی است که شجاعی به آن پاسخ داد: من از دفتری آمدم که رسالت اصلیاش معرفی ایران و جذب گردشگر است و همه پروژههایی که تعریف و اجرا میکنیم در راستای همین دو رسالت است. ذیل این رسالتها، حضور در رویدادهای بینالمللی و کسب میزبانی حداکثری مهمترین سیاست ماست. سعی میکنیم در این رویدادها تاکید کنیم که ایران و گردشگریاش چیست.
آنطور که مدیرکل بازاریابی و توسعه گردشگری خارجی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی توضیح داد برای حضور در رویدادهای بینالمللی و نمایشگاهها حمایت صد در صدی از بخش خصوصی صورت میگیرد. او گفت: در گذشته اینطور بود که ۷۰ درصد هزینه را دولت پرداخت میکرد، اما در حال حاضر صد در صد هزینه را پرداخت میکنیم و بخش خصوصی فقط حضور دارد. هرچند بودجه ما در این بخش محدود است و به میزان بودجهای که داریم اثربخشترین نمایشگاهها و رویدادها را شناسایی و در آن شرکت میکنیم. البته که ما باید به میزان هدفگذاری جذب ۲۰ میلیون گردشگر خارجی که برایمان برنامهریزی شده است، بودجه داشته باشیم، اما اینطور نیست.
یکی دیگر از برنامههای وزارتخانه برای رشد گردشگری خارجی هم تفاهم با کشورهای مختلف است که مدیرکل بازاریابی و توسعه گردشگری خارجی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی درباره آن گفت: گردشگری، بزرگترین جریان مردمی دنیاست که طی آن، ۱ میلیارد و ۴۰۰ میلیون نفر در مرزهای کشورها جابه جا میشوند؛ هیچ جریان مردمی به این قدرت نیست که چندان به تفاهم کشورها هم وابسته نیستند. نه اینکه تفاهم کشورها اهمیت نداشته باشد، اما مساله این است که ما چه تفاهم داشته باشیم و چه نداشته باشیم، گردشگر تردد میکند. اما این تفاهمها برای تسهیل تردد شکل میگیرد و مهم است. ما هم بر همین اساس، تفاهمنامههای متفاوت کوتاهمدت و بلندمدت با کشورهای مختلف داریم، اما مهمتر از این تفاهمنامهها اتفاقاتی است که در درون یک کشور رخ میدهد.
او با بیان اینکه عمده گردشگر ما فرهنگی و زیارتی و در رتبه سوم گردشگر سلامت هستند، ادامه داد: گردشگری سلامت یکی از اولویتهای ما است که با توانمندی پزشکان و زیرساختهای بیمارستانی و قیمت رقابتی به آن رسیدهایم. هماهنگی خوبی بین وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت امور خارجه و وزارت اطلاعات در این زمینه وجود داشتیم. این بخش اشکالات کوچکی دارد که باید رفع شود. در حال حاضر حدود ۱۰ درصد گردشگری ما از گردشگری سلامت است.
شجاعی همچنین با اشاره به پروژهای با عنوان «اینفلوئنسر مارکتینگ» گفت: هدف ما در این پروژه ورود اینفلوئسنرهای خارجی، دیدن ایران، ارتباط با مردم و نشر آنچه که میبینند است. اگر ایران هراسی مقابله فرهنگی با ایران است، چه خوب است راه مقابله با آن هم فرهنگی باشد. به قول معروف «مشک آن است که خود ببوید نه آنکه عطار بگوید». ما هیچ دخل و تصرفی در نوع خبر و تصویری که این اینفلوئنسرها از ایران منتشر میکنند، نداریم، اما یک پژوهش نشان داد که بیش از ۹۵ درصد پیامهایی که میگذارند مثبت و از مردم و سبک زندگی ایرانیان است. فرهنگ و رفتار مردم ایران یک فناوری نرم است که ما داریم و به گردشگری ما کمک بسیاری میکند.
لغو روادید یک سیاست مکمل است
طبق اعلام وزارت امور خارجه، از ۱۵ بهمن ۱۴۰۲، شهروندان ۲۸ کشور دنیا توانستند بدون ویزا به ایران سفر کنند. اتباع این کشورها قادر هستند هر شش ماه یک بار بدون روادید و فقط با بلیت و پاسپورت معتبر به ایران سفر کنند و به مدت ۱۵ روز در ایران اقامت داشته باشند. کارشناسان اما این استراتژی را در جذب گردشگر خارجی یک استراتژی شکستخورده توصیف میکنند.
مدیرکل بازاریابی و توسعه گردشگری خارجی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با بیان اینکه اصل موضوع لغو روادید با هدف سهولت در ورود گردشگر به کشور صورت گرفته است، گفت: این تجربهای است که بسیاری از کشورها در دنیا دارند و یک موضوع جاافتاده در صنعت گردشگری دنیا محسوب میشود. در کشور ما هم قبلا لغو روادید محدود داشتیم، اما سال ۱۴۰۲ بود برای اولین بار و به صورت یکجا ۲۸ کشور را لغو روادید کردیم. در کوتاهمدت تحلیلهای آماری ما نشان داد نتیجه لغو روادید مثبت بود و درباره کشورهای مختلف از ۱۰ تا ۲۵ درصد رشد داشتیم. اما یک نکته را نباید فراموش کنیم؛ سیاست لغو روادید یک سیاست مکمل است و اصل سیاست نیست.
مسلم شجاعی افزود: موضوع مهم دیگر در زمان لغو روادید، این بود که به دنیا نشان دهیم با آغوش باز پذیرای گردشگران هستیم. البته که در این جریان، نیم نگاهی هم به موضوع ایرانهراسی داشتیم. دنیا ایران را با اخبار منفی پوشش میداد و ما باید مقابله و ورود گردشگر را تسهیل میکردیم که حداقل دغدغه تردد نداشته باشد. در واقع این، یک سیاست مثبت در اعلام دوستی و همراهی ایران به جوامع دیگر بود.
او در پاسخ به سوالی درباره رتبه ۹۸ پاسپورت ایران در میان پاسپورت کشورها، تصریح کرد: اینکه رتبه پاسپورت ایران در میان کشورها چند است، مرتبط با دستگاه دیپلماسی است، اما ما چه کمکی برای بهود این شرایط میتوانیم داشته باشیم؟ لغو دوطرفه روادید اعتبار گذرنامه را افزایش میدهد که بعد از لغو روادید یکطرفه برخی کشورها به مرور از سمت خودشان این کار را انجام دادند و لغو روادیدشان با ما دوطرفه شد. عمان، تونس، قزاقستان و تاجیکستان از جمله این کشورها هستند. هدف ما از لغو روادید همانطور که گفتم مسائل دیگر بود، اما به هر حال به اعتبار پاسپورت هم کمک کرد. هرچند این لغو روادید دوطرفه خیلی مرتبط با شرایط اقتصادی است؛ همان طور که ما با هر کشوری لغو روادید نمیکنیم کشورهای دیگر هم دغدغهها و نگرانیهایی در این زمینه دارند.
سرنوشت توریست کارت چه شد؟
سید رضا صالحیامیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی مدتی پیش با ارائه جزئیاتی ا ز اجرای طرح «توریست کارت» گفته بود که اجرای این طرح امنیت گردشگران را بسیار بالاتر خواهد برد. او تاکید کرده بود که مسئله اجرای این طرح، موضوع نرخ با بانک مرکزی بود که قرار شد نرخ، توافقی باشد و بانک مرکزی آن را بهصورت روزانه اعلام کند. هرچند این نرخ مقداری کمتر از بازار آزاد است، اما امنیت گردشگران را بسیار بالاتر میبرد.
هدف از اجرای این طرح، نهادینهسازی بهرهبرداری از منابع ارزی ورودی در بستر رسمی معاملات ارزی، تسهیل خدمات پرداخت ریالی برای گردشگران خارجی و ارتقای شفافیت جریان ورود ارز به کشور اعلام شده است.
مدیرکل بازاریابی و توسعه گردشگری خارجی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در برنامه تلویزیون اینترنتی همشهری در این باره گفت: با اینکه صنعت گردشگری یکی از بهترین و موثرترین صنایعی است که میتواند به ایران در شرایط تحریم و مشکل نقل و انتقال ارز کمک کند، اما اراده و راهکارهای ما به تنهایی کافی نیست. برای مثال در زمینه نقل و انتقال ارز حدود ۲ سال با بانک مرکزی در حال مذاکره بودیم که توریستکارت به گردشگر بدهند که با خود پول نقد حمل نکند و استرس حمل پول نقد نداشته باشد. بانک مرکزی اعلام کرد نرخ تبدیل ارز به ریال برای توریست کارت بر اساس نرخ توافقی روز در تالار دوم باشد. کدام گردشگری ارز خود را ارزانتر از بازار روز تبدیل میکند؟ این رویکرد ترغیبکننده نیست.
مسلم شجاعی با بیان اینکه سطح توسعهیافتگی صنعت گردشگری یک کشور به اندازه عمق توسعهیافتگی آن کشور است، تصریح کرد: مثال ساده توریست کارت مشخص میکند که ما در همه بخشها از جمله حمل و نقل، نقل و انتقال ارز، سیمکارت و... و. در نتیجه یکپارچه نبودن سیاستهای بین دستگاهی مشکلاتی داشته باشیم. هر کدام از نهادها یا وزارتخانهها بر اساس سیاستهای خود عمل میکنند، اما خروجی این عملکرد این است که وقتی به مصرفکننده یعنی گردشگر میرسد ترغیبکننده نیست و مشکل ایجاد میکند. همه این مشکلات زنجیروار به هم پیوسته هستند که باید با دخالت دستگاههای کلیدی و ذینفع حل شوند.
او در بخش دیگری از صحبتهای خود به این سوال پاسخ داد که بالاخره گردشگری قرار است مکمل نفت باشد یا جایگزین. شجاعی گفت: ما اقتصادی داریم که ۹۰ درصد دولتی و پایه اصلی بودجهای آن، نفت و پتروشیمی است. اینکه بگوییم گردشگری امروز میتواند جایگزین نفت بشود، اشتباه است. اما گردشگری با مزیتهایی که دارد طی ۲ دهه میتواند جزو ۳ صنعت اول باشد. اما در حال حاضر نگاهمان مکمل است، زیرا بهترین راه ارزآوری در شرایط تحریم گردشگری است و بهترین کسب و کار گردشگری است چون نیازی نیست تکنولوژی خاصی وارد کنیم و طبیعت و مردم و تاریخ مزیت ماست. همچنین هر چه زیرساخت و روساخت در این بخش ایجاد شود، ماندگار خواهد بود.
مدیرکل بازاریابی و توسعه گردشگری خارجی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی همچنین درباره توزیع گردشگر خارجی میان شهرهای مختلف ایران اظهار کرد: بسیاری از سیاستهای ما با هدف توزیع گردشگر دنبال میشود. البته در همه جای دنیا همه مقاصد با جاذبههای شاخص شناخته شدهاند، مثلا فرانسه با ایفل و یونان با آکروپلیس و طبیعتا ایران هم با تختجمشید و نقشجهان و ... طبیعی است که دنیا میخواهد این آثار را ببیند، اما سیاست ما برای توزیع توریست هم کاهش اقامت در اصفهان و شیراز و توزیع اقامت میان شهرهای دیگر است و هم پروژههایی داریم چون گذر از مرزها (تورهای آشناسازی با ۱۶ استان مرزی) و پروژه گردشگری محور غرب و شمال غرب.
او در پایان گفت: سفر یک کتاب و فیلم خوب و منبع آگاهی و معرفت است. میدانیم شرایط اقتصادی خوب نیست، اما میخواهم از شهروندان درخواست کنم اگر فرصت دست داد و پساندازی داشتند سفر کنند. سفر هم برای خودمان خوب است و هم به جامعه محلی کمک میکند.
