تقابل دریایی واشنگتن و مسکو؛ توقیف نفتکش تغییر پرچم داده در اقیانوس اطلس
نیروهای آمریکایی در یک عملیات پیچیده دریایی، نفتکش «بلا ۱» را که با تغییر نام و پرچم به سمت روسیه در حرکت بود، در نزدیکی ایسلند توقیف کردند. این اقدام همزمان با تصرف نفتکش دیگری در کارائیب، نشاندهنده عزم دولت آمریکا برای تشدید محاصره نفتی ونزوئلا و قطع شریانهای مالی گروههای همسو با ایران پس از ربوده شدن نیکلاس مادورو است.
به گزارش اقتصادآنلاین، این یک تعقیب و گریز دریایی با حرکت آهسته بود. ماه گذشته در دریای کارائیب، گارد ساحلی ایالات متحده تلاش کرد وارد کشتی «بلا ۱» (Bella ۱) شود؛ یک نفتکش که برای قاچاق نفت در سرپیچی از تحریمهای آمریکا استفاده میشد. این تلاش با شکست مواجه شد. هفتهها بعد، «بلا ۱» با نامی جدید («مارینرا») و پرچمی جدید (روسیه) در اقیانوس اطلس ظاهر شد. یک زیردریایی روسی برای محافظت از آن در مسیر بود. اما در تاریخ ۷ ژانویه، نیروهای آمریکایی قبل از اینکه روسها بتوانند برسند، حمله کردند و با فرود آمدن روی کشتی در نزدیکی ایسلند، آن را با توسل به زور توقیف کردند. در همان روز، هزاران مایل آنطرفتر، نیروهای آمریکایی نفتکش دیگری به نام «ام سوفیا» (M Sophia) را نیز در آبهای کارائیب توقیف کردند. این حملات آخرین نمایش قدرت آمریکا پس از ربودن نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، در تاریخ ۳ ژانویه است.
کشتی «بلا ۱» تاریخچهای طولانی و پیچیده دارد. مالکیت آن متعلق به یک شرکت روسی تازه تأسیس است. در سال ۲۰۲۴، آمریکا آن را به دلیل مشارکت در شرکتی که ادعا میشد پوششی برای حزبالله، گروه شبهنظامی لبنانی است، تحت تحریم قرار داد. شرکت دادهپردازی «کپلر» (Kpler) معتقد است که این کشتی از اواخر سال ۲۰۲۰ بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت ایران و ۵ میلیون بشکه نفت ونزوئلا را به چین منتقل کرده است و سود حاصل از آن، بودجه حزبالله و نیروی قدس ایران را تأمین میکند؛ دو گروهی که آمریکا آنها را تروریستی میداند. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، گفته است که آمریکا تحریم نفتی ونزوئلا را حفظ میکند تا رژیم پس از مادورو را مجبور به تسلیم در برابر اراده خود کند.
تصور نمیشود که «بلا ۱» در زمان توقیف حامل نفت بوده باشد. در ماه اوت سال گذشته، این کشتی در ایران مشاهده شد، جایی که گمان میرود در جزیره خارک نفت ایران را بارگیری کرده باشد، اگرچه دادههای مکانی نادرستی را مخابره میکرد تا نشان دهد در مسافت دورتری در جنوب قرار دارد. این کشتی آن محموله نفت را در دریای عمان، شاید به یک کشتی دیگر، تخلیه کرد و به سمت کارائیب حرکت نمود، اما پس از توقیف یک نفتکش دیگر توسط آمریکا در ماه دسامبر دور زد و سپس با احتیاط دوباره به سمت ونزوئلا حرکت کرد، احتمالاً برای بارگیری نفت. پس از آنکه گارد ساحلی آمریکا با آن روبهرو شد، پا به فرار گذاشت آمریکاییها فاقد خدمه متخصص برای سوار شدن به یک نفتکش در حال حرکت بودند و دوباره از سایتهای ردیابی ناپدید شد. زمانی که در میانه اقیانوس اطلس ظاهر شد، به سمت شمال تغییر مسیر داد، احتمالاً برای رسیدن به مورمانسک، یک بندر در شمال روسیه.
رصد هوایی و توجیه حقوقی عملیات توقیف
در همین حال، علاقهمندان به ردیابی هواپیماها شاهد بودند که موجی از پروازهای نظامی آمریکا به سمت بریتانیا حرکت کردند، که احتمالاً نیروها و تجهیزات مورد نیاز برای یک عملیات توقیف با هلیبرد را منتقل میکردند. گمان میرود آمریکا از هواپیماهای شکار زیردریایی پی-۸ (P۸) برای ردیابی نفتکش، و همچنین از هواپیماهای تهاجمیایسی-۱۳۰ (AC-۱۳۰) برای تأمین قدرت آتش در منطقه استفاده کرده باشد. تلویزیون دولتی روسیه تصاویری از نزدیک شدن یک بالگرد به نفتکش را نشان داد. فرماندهی اروپایی پنتاگون اعلام کرد که این عملیات توسط یگانهایی از وزارت امنیت داخلی، که بر گارد ساحلی نظارت دارد، و با پشتیبانی وزارت دفاع انجام شده است.
از نظر حقوقی، «بلا ۱» احتمالاً هدفی مجاز محسوب میشود. این کشتی ادعا میکرد که با پرچم گویان حرکت میکند، اما به نظر میرسید که این یک ترفند باشد. طبق کنوانسیون ملل متحد در مورد حقوق دریاها (UNCLOS)، مجموعهای از قوانین که بر امور دریایی اعمال میشود، میتوان وارد یک کشتی «بدون تابعیت» در آبهای بینالمللی شد. زمانی در اواخر دسامبر، خدمه کشتی پرچم روسیه را روی بدنه کشتی نقاشی کردند و این کشتی در ثبت دریایی روسیه وارد شد. ماده ۹۲ کنوانسیون حقوق دریاها نسبت به این نوع فریبکاری نظر مساعدی ندارد: «یک کشتی نمیتواند پرچم خود را در طول یک سفر یا در زمان توقف در یک بندر تغییر دهد، مگر در صورت انتقال واقعی مالکیت یا تغییر ثبت.» با این حال، دولت روسیه به آمریکا در مورد این توقیف اعتراض کرد.
تاثیر بر ناوگان سایه و بازارهای جهانی نفت
این حمله برای چندین کشتی دیگر که مانند آفتابپرست تغییر ظاهر میدهند، نشانه بدی است. طبق گفته شرکت «ویندوارد» (Windward) که دادههای دریایی را تحلیل میکند، طی شش ماه گذشته بیش از دهها نفتکش که اکثر آنها تحت تحریمهای آمریکا و برخی از آنها بدون تابعیت بودهاند، وابستگی خود را به روسیه تغییر دادهاند؛ اقدامی که احتمالاً برای جلوگیری از توقیف صورت گرفته است. این روند در ماه دسامبر، همزمان با تشدید محاصره ونزوئلا توسط آمریکا و پیش از حملهای که منجر به دستگیری آقای مادورو شد، سرعت گرفت.
این حملات تأثیر کمی بر بازارهای جهانی نفت داشته است. قیمت نفت برنت، شاخص جهانی نفت، در تاریخ ۷ ژانویه نسبت به قیمت بسته شده روز قبل ۰.۵ درصد کاهش داشت. عرضه نفت ونزوئلا در مقیاس جهانی ناچیز است و ناظران کمی باور دارند که آمریکا به طور گستردهتری به سراغ ناوگان سایه روسیه برود. اما این نشان میدهد که آمریکا در حفظ فشار بر حاکمان جدید در کاراکاس جدی است. متیو رایت از شرکت کپلر میگوید: «آنها سعی کردند نفتکش را توقیف کنند و نفتکش از دست آنها فرار کرد. آنها نمیخواستند این موضوع تبدیل به یک رویه شود.» در روزهای اخیر ۱۶ نفتکش حامل نفت ونزوئلا تلاش کردهاند با خروج دستهجمعی، محاصره آمریکا را بشکنند. یکی از آنها، نفتکش «ام سوفیا» بود که کشتی دیگری است که در ۷ ژانویه توسط آمریکا توقیف شد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، گفته است که هدف او در ونزوئلا اطمینان از دسترسی آمریکا به نفت این کشور به منظور کاهش قیمتها است. در تاریخ ۶ ژانویه، او اعلام کرد که این کشور، که اکنون توسط معاون آقای مادورو اداره میشود، تا ۵۰ میلیون بشکه نفت به ارزش حدود ۲.۸ میلیارد دلار را به آمریکا «تحویل خواهد داد». او گفت که این نفت فروخته خواهد شد و عواید آن «توسط من کنترل میشود… تا اطمینان حاصل شود که برای نفع مردم ونزوئلا و ایالات متحده استفاده میشود!» در تاریخ ۷ ژانویه، کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، حتی فراتر رفت. او گفت: «به طور نامحدود، در آینده، ما تولیداتی را که از ونزوئلا میآید در بازار خواهیم فروخت.» و شاید، هر قطرهای که در دریاهای آزاد تصاحب شود.
منبع: اکونومیست
