سیدرضا صالحی امیری بعدازظهر امروز پنجشنبه ۱۸ دی در جریان سفر به استان یزد از این مجموعه تاریخی مربوط به قرن هفتم هجری دیدن کرد.
مجموعه شاه سلطان محمود، خانقاه شیخ تقی الدین دادامحمد (شیخداد) بوده است.
این بنا که در قرن هفتم هجری ایجاد شده، از حیث نقشه ساختمانی و طرز ساخت کاملا به مسجد شباهت دارد.
در جنوب صحن آن صفهای به طول ۱۱ متر و در جنوب این صفه، گنبدی که با کاشیهای فیروزه رنگ شش ضلعی و حواشی معرق پوشیده شده دیده میشود.
در این مجموعه محرابی به چشم میخورد که طرفین آن دو اتاق کوچک با تزئینات کاشی فیروزهای وجود دارد.
در این بقعه آثار و قبور متعددی دیده میشود که محل دفن عدهای از مشایخ سلسله دادائی است.
ساختمان این بنا حدود ۱۰ هزار مترمربع زیر بنا دارد و شامل مسجد ذوقبلتین، حسینیه، خانقاه، آب انبار، مکتب خانه، نانوایی، حمام، برج های حفاظتی و مقبرهای است که مدفن عدهای از مشایخ سلسله «دادایی» است.
سنگهای قبور این مجموعه به لحاظ هنر طراحی، خوشنویسی و حجاری دارای ارزش فراوان هستند. در مسجد جامع این مجموعه منبری از کاشی معرّق با نقوش گره اسلیمی و خط ثلث وجود دارد که از نظر هنری در هیچ جای استان یزد نمیتوان دید.
این مجموعه که به مرور زمان در زیر ریگهای روان کویری مدفون شده بود به همت سازمان میراث فرهنگی از زیرخاک بیرون آورده شد.
یکی از مهمترین و عجیبترین قسمتهای این مجموعه تونلی است که این خانقاه را از زیرزمین به مسجد شاه ولی در شهرستان تفت متصل میسازد.
از دیگر شگفتیهای این مکان شکل ظاهری مجموعه است به طوری که اگر از بالا به این ساختمان نگاه کنیم. شکل کلمه لا اله الا الله را تشکیل داده است.
شیخ تقی الدین از عرفای قرن هفتم هجری و مؤسّس سلسله داداییه است. وی از شاگردان و مریدان شیخ محمد، معروف به «پیراندایان» بود. او نخست به پیشه بارپازی (پاک کردن جو و گندم) اشتغال داشت و از آنچه به دست میآورد اندکی برای خود نگه داشته و مابقی را به فقیران می داد.
نقل شده که روزی همه دسترنج خود را به یکی از سادات بخشید، به همین علّت در عالم خواب مورد عنایت حضرت محمد، رسول خدا (ص) قرار گرفت و حضرت او را دادا محمد نامید و به او درجه ولایت و غنای مالی بخشید.
پس از این واقعه دادا محمد به توصیه استاد که او را دیگر نیازمند معلم نمیدانست، به اردکان رفت و به ارشاد مردم مشغول شد و خانقاه های متعددی در اطراف یزد از جمله بُندرآباد بنا کرد.
او سلسله داداییه را بنا نهاد و جمع کثیری به وی روی آوردند. افراد این سلسله مورد احترام سلاطین آل مظفر بودند و موقوفات معتبر و مفصّلی داشتند که تا اواخر عصر صفوی به «موقوفات مشایخ داداییه» شهرت داشت.
شیخ تقی الدّین پس از درگذشت در خانقاه بُندرآباد به خاک سپرده شد؛ اما پس از سه روز به دستور قاضی شهاب الدّین جسدش را بیرون آوردند و به یزد انتقال دادند و در محلّه «سرآب نو» به خاک سپردند.
این مجموعه به شماره ۷۶۹ در سال ۱۳۴۶ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
انتهای پیام
