همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: «اروپا» اندکی کوچکتر از ماه است. قمر مشتری، دهههاست بهدلیل برخورداری از سه مؤلفه کلیدی زیستپذیری شامل آب مایع، ترکیبات آلی و منبع انرژی در کانون توجه دانشمندان قرار دارد. اما مطالعهای که بهتازگی در نشریه Nature Communications منتشر شده، این تصویر خوشبینانه را به چالش میکشد و نشان میدهد با وجود اقیانوسی عظیم از آب شور در زیر پوسته یخی این قمر، شرایط لازم برای وجود حیات در این سیاره هرگز فراهم نشده است.
به گزاش رویترز، تمرکز اصلی این پژوهش بر بررسی فعالیتهای تکتونیکی و آتشفشانی در کف اقیانوس زیرسطحی اروپا بوده است؛ فرآیندهایی که روی زمین نقشی حیاتی در تأمین مواد مغذی و انرژی شیمیایی برای میکروارگانیسمها ایفا میکنند. به گفته پژوهشگران، مدلسازی شرایط فیزیکی اروپا نشان میدهد که بستر سنگی این قمر بهاحتمال زیاد بیش از حد «سخت و پایدار» است و امکان ایجاد شکستگیها، گسلها یا فعالیتهای آتشفشانی را نمیدهد.
پل برن، سیارهشناس دانشگاه واشنگتن در سنتلوئیس و نویسنده اصلی این مطالعه، توضیح میدهد که در زمین، برهمکنش آب دریا با سنگهای تازهنمایانشده در اثر فعالیتهای تکتونیکی، واکنشهای شیمیایی مهمی مانند تولید متان را ممکن میسازد؛ فرآیندهایی که سوخت اصلی حیات میکروبی محسوب میشوند. به گفته او، نبود چنین سازوکاری در اروپا، کف اقیانوس این قمر را به محیطی بسیار فقیر از نظر انرژی زیستی تبدیل میکند.
نتایج این پژوهش حاکی از آن است که برخلاف زمین و حتی قمر آتشفشانی «آیو» (دیگر قمر مشتری)، اروپا احتمالا فاقد ساختارهایی مانند رشتهکوههای زیرآبی، دهانههای عمیق، آتشفشانهای زیردریایی و منافذ گرمابی موسوم به «دودکشهای سیاه» است؛ مناطقی که در زمین خاستگاه اولیه حیات بهشمار میروند.
با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که این یافتهها تنها شرایط کنونی اروپا را بررسی کردهاند. به باور آنان، این قمر ممکن است میلیاردها سال پیش فعالتر بوده و حتی برای دورهای کوتاه، شرایط مناسبتری برای شکلگیری یا بقای حیات داشته است؛ شرایطی که بهمرور و با کاهش انرژی درونی از بین رفتهاند.
این تردیدهای علمی در حالی مطرح میشود که ناسا در سال ۲۰۲۴ فضاپیمای «Europa Clipper» را برای بررسی دقیقتر این قمر به فضا پرتاب کرده است. این فضاپیما قرار است از سال ۲۰۳۱ دهها بار از کنار اروپا عبور کند و دادههایی کلیدی درباره ساختار پوسته یخی، اقیانوس زیرسطحی و امکان زیستپذیری آن ارسال کند.
با وجود نتایج این مطالعه، بسیاری از دانشمندان همچنان معتقدند اروپا، دستکم در حال حاضر، بهترین گزینه ما برای یافتن نشانهای از حیات فراتر از زمین باقی مانده است؛ جهانی که شاید هنوز همه رازهایش را آشکار نکرده باشد.
