آغاز سال جدید زمانی است که معمولا رسم بر این است که برای ماههای پیش رو هدفگذاری کنیم.
برای بسیاری از افراد، این میتواند به معنای در نظر گرفتن رژیمهای غذایی سالمتر و کم کردن وزن باشد، بهویژه پس از زیادهروی در دوره تعطیلات.
اما اگرچه سالم غذا خوردن و تحرک بیشتر نقطه شروع بسیار خوبی است، کاهش وزن لزوما فقط به اراده و خودکنترلی مربوط نمیشود. دانشمندان ثابت کردهاند که کاهش وزن برای برخی افراد آسانتر از دیگران است و این موضوع تماما به ژنتیک شما بازمیگردد.
دکتر گایلز یو، استاد عصبشناسی مولکولی غدد درونریز دانشگاه کمبریج و نویسنده کتاب «تغذیه ژنتیکی» (Gene Eating)، در گفتگو با ایندیپندنت درباره اینکه ساختار ژنتیکی شما چگونه میتواند بر نگرشتان به غذا و در نتیجه وزن شما تاثیر بگذارد، صحبت کرده است.
او گفت: «به بیان ساده، برخی افراد به دلایلی بسیار متنوع به سمت غذا کشیده میشوند. در نتیجه، نه گفتن برای آنها سختتر است، بیشتر غذا میخورند و چاقتر از فرد دیگری میشوند. به همین دلیل، برخی افراد کاهش وزن را دشوارتر تجربه میکنند.»
دکتر یو گفت بیش از هزار ژن در رفتار تغذیهای ما نقش دارند و این ژنها بر وزن بدن ما تاثیر روشنی میگذارند. یکی از ژنهایی که بیشترین پژوهشها روی آن انجام شده، گیرنده «ملانوکورتین ۴» است؛ «امسی۴آر» (MC4R)، یک گیرنده کلیدی در مغز، که به تنظیم اشتها، وزن بدن و تعادل انرژی کمک میکند.
در سال ۱۹۹۸، دانشمندان برای نخستین بار کشف کردند که جهشهای ژنتیکی در این گیرنده از همان دوران کودکی با چاقی ارتباط دارند. دکتر یو گفت امروزه مشخص شده است که حدود ۰.۳ درصد جمعیت عمومی، یکی از انواع جهشها در این ژن را دارند. اگر این رقم به جمعیت بریتانیا تعمیم داده شود، بیش از ۲۰۰ هزار نفر را شامل میشود.
او گفت: «بیش از ۲۰۰ هزار نفر در این کشور ممکن است یک حسگر چربی معیوب داشته باشند. معنای این موضوع این است که آنها [به عبارت دیگر حسگرهای موجود در مغز آنها] فکر میکنند چربی بدن این افراد کمتر از مقدار واقعی است.»
دکتر یو توضیح داد که این جهش میتواند تاثیر بسیار بزرگ و اثباتشدهای بر وزن بدن افراد داشته باشد. او گفت: «وقتی افراد دارای این جهش به ۱۸ سالگی میرسند، نسبت به افرادی که این جهش را ندارند، به طور میانگین نزدیک به ۱۸ کیلو سنگینترند. این معادل ۵ واحد شاخص توده بدنی است.»
او گفت نکته مهم این است که در میان جمعیتی که با مشکلات سلامتی مرتبط با «چاقی شدید» دستوپنجه نرم میکنند و در کلینیک تحت درمان قرار میگیرند، درصد افرادی که جهش «امسی۴آر» دارند، به چیزی بین ۲ تا ۱۰ درصد میرسد.
او افزود: «بنابراین اگر به جمعیت دچار چاقی شدید نگاه کنید، تعداد افرادی که این جهش را دارند، واقعا افزایش مییابد.»
به گفته دکتر یو، نشانههای گرسنگی عامل دیگری است که میتواند بر اینکه کاهش وزن تا چه حد برای افراد آسان باشد، تاثیر بگذارند. او به ایندیپندنت گفت که به طور کلی، مغز برای شکلگیری نشانههای گرسنگی به دو نوع اطلاعات نیاز دارد؛ اینکه چه مقدار چربی دارید و اینکه در حال حاضر چه میخورید و بهتازگی چه خوردهاید.
مغز این اطلاعات را از طریق دریافت هورمونها از روده و دستگاه گوارش به دست میآورد، اما مغز افراد این سیگنالها را به شکلهای متفاوتی دریافت میکند و به همین دلیل است که برخی افراد نشانههای گرسنگی را متفاوت از دیگران احساس میکنند.
اما دکتر یو تاکید کرد که ژنتیک تمام ماجرا را توضیح نمیدهد. بر اساس گزارش سال ۲۰۲۵ بنیاد سلامتی، حدود ۶۰ درصد بزرگسالان بریتانیا اضافهوزن دارند و این عدد در دهه گذشته به طور پیوسته افزایش یافته است.
او گفت هم محیط غذایی ما که در اصل به انتخابهای غذایی در دسترس و میزان دسترسی به غذاهای فراوریشده مربوط میشود و هم محیط ساختهشده ما مانند فراوانی مشاغل اداری از عوامل مهمی به شمار میروند که توضیح میدهند چرا برخی افراد برای کاهش وزن با مشکل مواجه میشوند.
او گفت: «این عوامل باعث افزایش شیوع چاقی شدهاند، اما همه افراد دچار چاقی نیستند. ژنتیک توضیح میدهد که چرا برای برخی افراد نه گفتن به این محیط پرکالری که در آن زندگی میکنیم، دشوار است.»
به گفته دکتر یو، از این رو، روایتهایی که صرفا بر خودکنترلی و اراده تاکید میکنند، میتوانند در گفتگوها درباره اینکه چگونه میتوان به سالمتر شدن کل جامعه کمک کرد، «غیرمفید» باشند.
در عوض، او معتقد است که باید «محیط غذایی را اصلاح کنیم»؛ موضوعی که به گفته او، ممنوعیت جدید دولت برای تبلیغات غذاهای ناسالم در فضای آنلاین در تمام ساعات و در تلویزیون پیش از ساعت ۹ شب، میتواند به آن کمک کند.
دکتر یو در عین حال اذعان کرد که دگرگونیهای بنیادین در آنچه سوپرمارکتها عرضه میکنند، چیزی نیست که افراد بهتنهایی قدرت انتخاب آن را داشته باشند. در عوض، او افراد را تشویق کرد بر آن محیط غذایی که میتوانند کنترلش کنند، یعنی خانه خودشان، تمرکز کنند.
او گفت: «اگر در تلاش برای کاهش وزناید، باید درباره اینکه چرا غذا میخورید، با خودتان صادق باشید. برخی افراد چون گرسنهاند، غذا میخورند، برخی دیگر چون دچار استرساند.»
او افزود: «در ادامه، باید بدانید چه غذاهایی را دوست دارید. نقطه ضعف شما چیست؟ اگر بفهمید در آن شرایط خاص چه چیزهایی را دوست دارید بخورید، میتوانید تلاش کنید آن خوراکیهای خاص را در خانه خود کاهش دهید.»
© The Independent
