ری تکیه، کارشناس ارشد شورای روابط خارجی، و روئل مارک گرکت، پژوهشگر بنیاد دفاع از دموکراسیها، در یادداشت مشترک خود استدلال میکنند که رفتار متناقض تهران که ترکیبی از تهدید و نرمش را نشان میدهد یادآور روزهای پایانی رژیم پهلوی است.
به باور نویسندگان، حاکمیت که با اقتصادی ویران و مشروعیتی آسیبدیده دستوپنج نرم میکند، در برابر موج جدید اعتراضات دی ۱۴۰۴ تاکتیکی متفاوت و خطرناک را در پیش گرفته است: «عقبنشینی اجتماعی برای بقای سیاسی».
پارادوکس خامنهای و درسهای سال ۵۷
نویسندگان مقاله با اشاره به سن ۸۶ سالگی علی خامنهای، معتقدند که پروژه ۳۵ ساله او برای تبدیل ایران به یک قدرت هژمونیک منطقهای، اکنون بر باد رفته است. جنگ ژوئن ۲۰۲۵ نه تنها زیرساختهای نظامی، بلکه هاله «شکستناپذیری» رژیم را از بین برد.
تحلیلگران مینویسند: «نسل انقلابی ایران درسهای سرنگونی شاه را فراموش نکرده است. شاه تصور میکرد با اعطای آزادیهای فرهنگی و رفاهی میتواند انفعال سیاسی بخرد، اما هر عقبنشینی او تنها ائتلاف مخالفان را جسورتر کرد. خامنهای همیشه میدانست که امتیازات کوچک به امتیازات بزرگ ختم میشوند، اما اکنون جنگ ویرانگر تابستان گذشته، قضاوت و قاطعیت او را متزلزل کرده است.»
شکاف در حاکمیت: وقتی قالیباف از «سخاوت» میگوید
یکی از نکات کلیدی این گزارش، تغییر ادبیات چهرههای حکومتی است که پیشتر به مشت آهنین شهرت داشتند.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، اکنون اعمال فشار بر مردم برای امنیت اخلاقی را «کمک به رژیم صهیونیستی» مینامد و خواهان توقف محدودیتهای غیرضروری است.
از سوی دیگر محمد باقر قالیباف، فرمانده پیشین پلیس و سپاه که سرکوب کوی دانشگاه (۱۳۷۸) و جنبش سبز (۱۳۸۸) را در کارنامه دارد، اکنون تأکید میکند که با معترضان باید با «سخاوت و پاسخگویی» برخورد کرد.
گرکت و تکیه این تغییر لحن را نشانه «مذاکره رژیم با خود» میدانند؛ تلاشی ناامیدانه برای جلوگیری از تبدیل شدن اعتراضات پراکنده به یک انقلاب تمامعیار.
معامله بر سر حجاب: آزادی اجتماعی در ازای سکوت سیاسی؟
طبق مشاهدات این تحلیلگران، رژیم ایران عملاً اجرای حجاب اجباری را متوقف کرده است. «جذابیت موی زنان که زمانی خط قرمز فقها بود، اکنون نادیده گرفته میشود. کنار گذاشتن حجاب بدون جریمه شدن، به یک پدیده ملی تبدیل شده است.»
با این حال، نویسندگان استدلال میکنند که این استراتژی شکست خورده است. اعتراضات که ابتدا از بازار تهران و در واکنش به سقوط ارزش ریال آغاز شده بود، به سرعت از مطالبات اقتصادی عبور کرد.
شعارها اکنون مستقیما اصل نظام را نشانه رفتهاند: «مرگ بر دیکتاتور» و «آزادی». مردم ایران نشان دادهاند که دیگر حاضر نیستند آزادیهای اجتماعی محدود را به قیمت سلب حقوق سیاسی بپذیرند.
فاکتور ترامپ و احتمال «حمام خون»
بخش پایانی تحلیل به نقش ایالات متحده و دونالد ترامپ میپردازد. اگرچه رئیسجمهور آمریکا تهدید کرده که هرگونه خشونت علیه معترضان با واکنش نظامی روبرو خواهد شد، اما نویسندگان معتقدند این تهدید برای «بقا»ی هسته سخت قدرت تعیینکننده نیست.
آیتالله خامنهای در سخنرانی ۳ ژانویه خود مرز مشخصی بین «معترض» و «اغتشاشگر» ترسیم کرد و هشدار داد که اغتشاشگران سرکوب خواهند شد.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
گرکت و تکیه هشدار میدهند که وضعیت فعلی ناپایدار است. مسکنهای موقتی نظیر «نرمش قالیباف و پزشکیان» در صورتی که اعتراضات رادیکالتر شود، به سرعت جای خود را به خشونت عریان خواهند داد.
مقاله آنان با این جمله پایان مییابد که «اگر اعتراضات گسترش یابد، نباید در برابر واکنش خامنهای غافلگیر شد؛ او بارها به زیردستانش آموخته است که حفظ یک حکومت دینی، درست مانند پیروزی در انقلاب، نیازمند عزمی آهنین و خونریزی است.»
