در هر روز از سال جاری، اتفاقی برخلاف میل رژیم اسلامی در تهران رخ داده است. اکنون اعتراضها در سراسر کشور شعلهور شدهاند، گستردهتر از هر زمان دیگری پس از اعتراضها به قتل مهسا امینی در سال ۱۴۰۱.
امروز، شاهد اعتراضهایی هستیم که از کاسب تا دانشجو، از هر سن و هر قشر اجتماعی، را در بر میگیرد. از دریای خزر تا خلیج فارس، شعارهایی در حمایت از پایان رژیم آیتاللهها، بازگشت پادشاهی و آزادی شنیده میشود. درست است که اقتصاد در حال فروپاشی است، اما این اعتراضها درباره اقتصاد نیست، درباره رهایی است.
در دریای کارائیب، اوضاع بدتر شده است. دههها بود که ونزوئلا تسهیلاتی را فراهم میکرد که به جمهوری اسلامی امکان فعالیت میداد. پس از آنکه تحریمها داراییهای ایران را مسدود، تجارت را متوقف و عملیات را مختل کرد، چه کسی قرار بود برای کمک وارد میدان شود؟ ابتدا برخی کشورهای خاورمیانه بودند که با اشتیاق حاضر شدند سهمی ببرند و کمک کنند، اما با سقوط سوریه و کنار کشیدن دیگران، کاراکاس به مهمترین تسهیلکننده تبدیل شد. یک هفته پیش، این وضعیت تغییر کرد.
بازداشت نیکلاس مادورو شاید حاکمیت ونزوئلا را نقض کرده باشد، اما شریانهای لجستیکی جمهوری اسلامی را از هم پاشید. نیروهای شبهنظامی رژیم، سپاه پاسداران، و حزبالله اکنون از کجا گذرنامه دیپلماتیک خواهند گرفت؟ چگونه تحریمها را دور خواهند زد تا به مامورانشان در سراسر اروپا و آمریکا پول بدهند تا مخالفان را تهدید کنند؟ قطعات ماشینآلات برای موشکهای بالستیک و پهپادهایی که در سراسر خاورمیانه به کار میگیرند و به روسیه میفروشند تا اوکراینیها را بکشند، کجا تولید خواهد شد؟
اکنون ناچارند به شکلی تغییر مسیر دهند که حتی برای متصلترین کشورها [به ساختار و سازوکارهای جهانی] نیز دشوار است. رژیم ایران دوستان اندکی برایش باقی مانده و مسکو، مهمترین شریکش، خود گرفتار است.
آغاز سال ۲۰۲۶ نمیتوانست برای رهبر ۸۶ ساله جمهوری اسلامی بدتر از این باشد، اما سال تازه آغاز شده و مسیر مشخص است. آنچه احتمالا در ادامه پیش میآید نشان میدهد چرا این رژیم تمام شده است. رهبر جمهوری اسلامی، بهرغم سن بالا، در حال مقابله است. او خواستار برخورد با معترضان شده و نیروهای امنیتی رژیم را تشویق کرده است تا کسانی را که به خیابان میآیند به قتل برسانند.
نتایجش را همین حالا داریم میبینیم: سردخانههای پر، زندانهای مملو، مجروحان بسیار و بیمارستانهایی که ماموران رژیم به آنها یورش میبرند. این سرکوب تمامعیار است. اما کارایی ندارد. رژیم دیگر به پایان خط رسیده است. سنگینی عواملی که اکنون بر آیتاللهها فشار میآورد بیش از حد است.
ایران کشوری جوان است. کمتر از نیمی از جمعیت دوران پادشاهی را به یاد دارند، بنابراین تصورشان از استبداد نه سلطنت بلکه حکومت دینی است. آنان اکنون روایتهای آزادی را میشنوندــ حجاب اختیاری، نبود سپاه فاسد، نبود ماموران مذهبیــ روایتهایی که پدربزرگها و مادربزرگهایشان بازگو میکنند. این روایتها بوی رهایی میدهد.
اعدامها در زندانها در سال ۲۰۲۵ دو برابر شد
رژیم همچنین سرکوبگرتر شده است. بر اساس اعلام نهادهای حقوق بشری، شمار اعدامها در زندانهای ایران در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال پیش از آن دو برابر شده است. این بههیچوجه نشانه یک دیکتاتوری باثبات نیست. و البته، حملات اسرائیل و آمریکا فقط تاسیسات هستهای را از کار نینداخت؛ فرماندهان نظامی را نیز از میان برداشت و ناتوانی رژیم را، بهرغم میلیاردها دلار هزینه تسلیحاتی و دروغهایی که درباره قدرت جمهوری اسلامی گفته میشد، به نمایش گذاشت. آیا عجیب است که طی ماههای گذشته بازارهای طلای امارات متحده عربی از خریداران ایرانی پر شده است؟
اکنون پرسش این است: بعد چه میشود؟ پیشبینی دشوار است، اما برای آیتاللهها خوب به نظر نمیرسد. با وجود سانحه سقوط بالگرد در آغاز سال ۲۰۲۵ که رئیسجمهوری وقت را کشت، این رژیم توانسته بود پس از زلزلههای قبلی سرپا شود. اما این بار، اوضاع متفاوت به نظر میرسد.
شکاف میان طبقه حاکم و تودهها عمیقتر شده است؛ سپاه پاسداران از راه فساد ثروتمند شده و پلیس، ارتش، نیروی دریایی و نیروی هوایی را از «سطح صنعتی» رانتخواری بیرون گذاشته است. حتی بسیج، نیرویی که معمولا از مناطق روستایی جذب میشود، با مشکل روبهرو شده است، و بلایای طبیعی و انسانی آنان را با کمبود آب و تشنگی مواجه کرده است. حتی تهران هم نفسنفس میزند.
و اکنون مسئله جانشینی مطرح است. پس از نزدیک به ۵۰ سال محکوم کردن سلطنت موروثی، تنها جانشین قابلتصور پسر ۵۶ ساله رهبر جمهوری اسلامی است. به مرحله نهایی انقلابی رسیدهایم که جورج اورول در «قلعه حیوانات» توصیف کرد: «چهار پا خوب است، دو پا بهتر است.»
اما اقتصاد در سقوط آزاد است. تورم افسارگسیخته است. دولت برای تثبیت قیمتها در حال خرید ریال است و هر سلاحی را که بتواند از روسیه میآورد. اما هیچکدام کافی نیست. گزارشها از انتقال طلا به خارج از کشور رو به افزایش است، فرار نیروها از ارتش و پلیس بیشتر شده است و بدون فروش پهپاد یا معاملات برونمرزی مواد مخدر از ونزوئلا، پولی وارد نمیشود.
این موضوع که پادشاه بازگردد، دموکراسی پیروز شود، یا استبداد دیگری جایگزین وضعیت کنونی شود روشن نیست. موضوع مسلم این است که این رژیم دستکم با مرگ رهبر سالخورده کنونی به پایان خواهد رسید.
تام توگندهات نماینده پارلمان بریتانیا است و وزیر امنیت پیشین و رئیس سابق کمیته امور خارجی مجلس عوام بوده است.
ترجمه از تلگراف
