در حالی که قطعی سراسری اینترنت در ایران وارد سومین روز شده است، گزارشها از داخل کشور از تداوم و گسترش اعتراضات مردمی، تشدید سرکوب معترضان و مختل شدن زندگی روزمره و زیرساختهای ارتباطی و اقتصادی حکایت دارد.
نهاد ناظر بر اختلالات اینترنت در جهان، نت بلاکس، صبح شنبه ۲۰ دی اعلام کرد ارتباط ایران با شبکه جهانی اینترنت همچنان بهطور کامل قطع است و میلیونها شهروند از دسترسی به اطلاعات، ارتباط با بستگان و اطلاع از وضعیت اطرافیانشان محروماند.
بر اساس گزارشهای میدانی و منابع محلی، همزمان با قطعی اینترنت بینالملل، محدودیتهای گستردهای نیز بر تلفنهای همراه اعمال شده و در برخی مناطق حتی «اینترنت ملی» نیز از دسترس خارج شده است.
این خاموشی ارتباطی، ایران را در انزوای کامل قرار داده و امکان اطلاعرسانی مستقل و مستندسازی تحولات میدانی را به حداقل رسانده است.
قطعی اینترنت همزمان با اوجگیری اعتراضات
قطعی کامل اینترنت از شامگاه پنجشنبه ۱۸ دی و همزمان با اوجگیری اعتراضات سراسری در پی فراخوان شاهزاده رضا پهلوی آغاز شد. پیش از آن، گزارشها از کاهش شدید سرعت و کیفیت اینترنت در بسیاری از شهرها حکایت داشت، اما از ساعت ۲۲ به وقت تهران، تمامی مسیرهای ارتباطی بهطور کامل مسدود شد. این اقدام در حالی صورت گرفت که دامنه اعتراضات مردمی در تهران و دهها شهر دیگر به شکلی کمسابقه فراگیر شد.
نتبلاکس در بیانیهای اعلام کرد: «اکنون ساعت هشت صبح در ایران است و پس از شبی دیگر از اعتراضات که با سرکوب مواجه شد، دادهها نشان میدهد قطعی اینترنت وارد سیوششمین ساعت شده و امکان شهروندان برای آگاهی از امنیت اطرافیانشان بهشدت کاهش یافته است.» نهادهای حقوق بشری تاکید کردهاند که چنین قطع ارتباطی، با توجه به سوابق حکومت ایران، خطر نقض گسترده حقوق بشر را افزایش میدهد.
تداوم اعتراضات بهرغم سرکوب
بهرغم سرکوب شدید در شامگاه ۱۸ دی، گزارشها و تصاویر منتشرشده از دومین شب فراخوان شاهزاده رضا پهلوی در شامگاه ۱۹ دی، که بخشی از آنها از طریق اینترنت ماهوارهای استارلینک منتشر شده است، از حضور گسترده معترضان در خیابانهای تهران و چندین شهر بزرگ دیگر حکایت دارد. این وضعیت یادآور اعتراضات آبان ۱۳۹۸ است، با این تفاوت که این بار قطعی اینترنت نتوانسته به طور کامل مانع انتقال تصاویر و اخبار شود.
نهادهای حقوق بشری هشدار میدهند که تداوم قطعی اینترنت و نبود مسیرهای مستقل اطلاعرسانی، این امکان را برای حکومت فراهم میکند که بدون نظارت عمومی اقدام به سرکوب گسترده و حتی کشتار معترضان کند. به باور این نهادها، قطع ارتباطات یکی از ابزارهای کلیدی برای پنهان کردن نقض حقوق شهروندان در جریان اعتراضات است.
فروپاشی حکمرانی الکترونیک و اختلال اقتصادی
یکی از پیامدهای مستقیم اختلال گسترده اینترنت طی روزهای گذشته، سقوط عملی حکمرانی الکترونیک بوده است. شهروندان از نبود دسترسی به خدمات بانکی، پایانههای خودپرداز و سامانههای پرداخت الکترونیک خبر میدهند. گزارشهای متعدد نشان میدهد که فعالیتهای روزمره اقتصادی، از خریدهای ساده تا مبادلات تجاری، در ایران با اختلال جدی مواجه شده و بسیاری از کسبوکارها و فعالیتهای عادی از روز پنجشنبه عملا تعطیل شدهاند.
این وضعیت بخشهای اداری را نیز فلج کرده است. همزمان، شماری از شرکتهای هواپیمایی خارجی که پس از جنگ ۱۲روزه اخیر پروازهایشان به مقصد ایران را از سر گرفته بودند، بار دیگر این پروازها را متوقف کردند؛ اقدامی که نشاندهنده افزایش نگرانیها در خصوص امنیت و ثبات در ایران است.
روایتهای متناقض از تخریبها
طبق اخبار و تصاویر منتشرشده در جریان اعتراضات دو روز گذشته، برخی منابع از تخریب بانکها و مراکز عمومی خبر دادهاند. حکومت جمهوری اسلامی میکوشد مسئولیت این تخریبها را متوجه معترضان کند. در همین چهارچوب علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، روز جمعه در سخنانی معترضان را «تخریبگر و اغتشاشگر» خواند و بار دیگر بر برخورد قاطع با آنها تاکید کرد.
با این حال، شماری از کارشناسان و تحلیلگران با اشاره به اعتراضات پیشین، در درستی این روایت تردید دارند و تصریح میکنند که ممکن است بخش قابلتوجهی از این تخریبها برای ایجاد فضای روانی منفی علیه معترضان و با نقشآفرینی جریانهای نزدیک به حاکمیت یا نیروهای امنیتی انجام شده باشد؛ الگویی که در اعتراضات گذشته نیز گزارش شده بود.
پیامهای شاهزاده رضا پهلوی و رهبر جمهوری اسلامی و واکنشهای بینالمللی
شاهزاده رضا پهلوی نیز همزمان با گسترش اعتراضات در شامگاه جمعه ۱۹ دیماه، در پیامی «حضور دوباره و پرشکوه» مردم در خیابانها را «پاسخی دندانشکن به تهدیدهای رهبر جمهوری اسلامی» توصیف کرد و اعلام کرد در تدارک «بازگشت به میهن» است تا در زمان «پیروزی انقلاب ملی» در کنار مردم ایران باشد. او همچنین تصریح کرد: «هدف ما دیگر صرفا آمدن به خیابان نیست؛ هدف، آمادگی برای تسخیر مراکز شهرها و حفظ آنهاست.»
در مقابل، علی خامنهای بار دیگر معترضان را «افراد مضر برای کشور» خواند و تهدید کرد که باید «سر جای خود نشانده شوند». این تقابل لفظی، همزمان با تداوم اعتراضات خیابانی، نشاندهنده تشدید شکاف میان حاکمیت و بخش بزرگی از جامعه است.
در سطح بینالمللی، وزیر خارجه ایالات متحده آمریکا صبح شنبه ۲۰ دیماه در پیامی کوتاه اعلام کرد واشینگتن از «مردم شجاع ایران» حمایت میکند. رئیسجمهوری آمریکا نیز در روزهای گذشته چندین بار به مقامهای جمهوری اسلامی هشدار داده بود که در صورت کشتار معترضان، ایالات متحده در حمایت از مردم ایران اقدام خواهد کرد.
آمار قربانیان و نگرانیهای حقوق بشری
بر اساس گزارش سازمانهای حقوق بشری از آغاز اعتراضات سراسری تا شامگاه روز پنجشنبه دستکم ۴۵ معترض، ازجمله هشت کودک، جانشان را از دست دادهاند. شمار مجروحان به صدها نفر رسیده و بیش از دو هزار شهروند بازداشت شدهاند.
این اطلاعات در حالی منتشر میشود که طی دو روز گذشته، همزمان با تداوم قطعی اینترنت و انسداد مسیرهای اطلاعرسانی مستقل، رسانههای رسمی جمهوری اسلامی میکوشند با تمرکز بر معدود و محدود نشان دادن اعتراضها و انتشار تصاویری جهتدار، روایتی امنیتی از تحولات میدانی ارائه کنند، روایتی که خلاف آن را در تصاویر و ویدیوهایی که مردم با اینترنت استارلینک ارسال کردهاند میتوان فهمید.
