قطع اینترنت در ایران و اختلال در استارلینک؛ نگرانی از سرکوب همزمان با گسترش اعتراضات

تایمز اسرائیل شنبه ۲۰ دی‌ماه گزارش داد اندکی پس از ساعت ۸ شب پنجشنبه، حکومت ایران ارتباط اینترنتی و تلفنی را قطع و عملا حدود ۸۵ میلیون نفر را از شبکه جهانی اطلاعات جدا کرد.

این اقدام مطابق الگویی است که جمهوری اسلامی پیش‌تر هم در جریان اعتراضات داخلی و هم در شرایط جنگی به کار گرفته است؛ الگویی که هدف آن قطع ارتباط شهروندان با ایرانیان خارج از کشور در آمریکا، اروپا و دیگر مناطق عنوان می‌شود.

تا پیش از این، حتی با وجود تحریم‌های شدید مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران، شهروندان می‌توانستند با استفاده از فیلترشکن‌ها به اپلیکیشن‌ها و وب‌سایت‌های مسدودشده دسترسی داشته باشند.

اما تصمیم تازه، امکان انتشار تصاویر و روایت‌های عینی از اعتراضات سراسری مرتبط با بحران اقتصادی را به‌شدت کاهش داده است؛ اعتراضاتی که به گفته ناظران، به بزرگ‌ترین چالش حکومت ایران در سال‌های اخیر تبدیل شده است.

تایمز اسرائیل نوشت قطع اینترنت می‌تواند زمینه را برای تشدید سرکوب فراهم کند، به‌ویژه در شرایطی که دولت آمریکا درباره پیامدهای ادامه کشته‌شدن معترضان هشدار داده است.

این وضعیت، همزمان با هشدار دادستان کل حکومت ایران که شرکت‌کنندگان در اعتراضات را «محارب» خوانده، موجب نگرانی شدید خانواده‌ها و نزدیکان معترضان در خارج از کشور شده است.

این گزارش یادآوری می‌کند که این سومین بار است ایران اینترنت را به‌طور گسترده قطع می‌کند. نخستین بار در سال ۲۰۱۹ و همزمان با اعتراضات به افزایش قیمت بنزین بود که به کشته‌شدن صدها نفر انجامید.

بار دوم در سال ۲۰۲۲ و پس از جان‌باختن مهسا امینی در بازداشت نیروی انتظامی رخ داد؛ اعتراضاتی که سرکوب آن بیش از ۵۰۰ کشته بر جای گذاشت.

در جریان اعتراضات ۲۰۲۲، استارلینک نقش مهمی در انتقال اطلاعات ایفا کرد. اکنون نیز، با وجود «غیرقانونی» بودن استفاده از این سرویس در ایران، تعداد گیرنده‌های آن به ده‌ها هزار دستگاه رسیده است.

به نوشته تایمز اسرائیل، بسیاری از این گیرنده‌ها در اختیار بازرگانان و افرادی است که برای فعالیت اقتصادی به ارتباط با خارج نیاز دارند، اما بخشی از آن‌ها اکنون برای ارسال تصاویر و ویدیوهای اعتراضات استفاده می‌شود.

با این حال، کارشناسان از اختلال جدی در عملکرد استارلینک خبر می‌دهند. به گفته آنان، ایران علاوه بر اخلال در سیگنال‌های جی‌پی‌اس، احتمالا از روش‌هایی فراتر، از جمله اخلال‌گرهای سیار، برای تضعیف ارتباط ماهواره‌ای استفاده می‌کند؛ روشی که پیش‌تر نیز برای اختلال در گیرنده‌های ماهواره‌ای به کار رفته بود.

تایمز اسرائیل در پایان گزارش خود تاکید کرد هرچند استفاده از استارلینک برای شهروندان ایران با خطرهای جدی، از جمله بازداشت و مجازات‌های سنگین، همراه است، اما قطع این مسیر ارتباطی می‌تواند به معنای خاموش‌شدن صدای اعتراضات در یکی از حساس‌ترین مقاطع تحولات ایران باشد.