رژیم طالبان در تازهترین ویدیو تبلیغاتی خود به احتمال زیاد برای نخستین بار از هلیکوپتر برای هدفزنی استفاده کرده؛ اقدامی که اگرچه جنبه نمایشی دارد و وزارت دفاع این رژیم با هدف تولید محتوای تبلیغاتی انجام داده، میتواند بهعنوان نخستین نشانه استفاده عملیاتی طالبان از هلیکوپتر برای هدفزنی تلقی شود.
در ویدیو منتشرشده دیده میشود که طالبان با هلیکوپتر امدیــ۵۳۰ که به طور خاص برای شناسایی و اجرای حملات سبک و دقیق طراحی شده است، به یک هدف مشخص شلیک میکند. با این حال، کارشناسان نظامی تاکید میکنند چنین هدفزنیهایی الزاما به معنای برخورداری طالبان از توان رزمی پایدار نیست و بیشتر عملیات روانی و نمایش قدرت به نظر میرسد.
مشخص نیست طالبان چگونه موفق شدهاند این هلیکوپترهای ساخت آمریکا را که پیش از خروج آشفته نیروهای آمریکایی از افغانستان غیرعملیاتی شده بودند، دوباره آماده پرواز و از آن برای هدفگیری استفاده کنند. بهخصوص که حتی در صورت عملیاتی شدن برخی از این هلیکوپترها، طالبان همچنان در دسترسی به مهمات، قطعات یدکی و زیرساختهای پشتیبانی فنی با محدودیت جدی مواجهاند؛ عواملی که تداوم این دست عملیات هوایی را با تردید جدی روبرو میکند.
در عین حال، در این ویدیو دیده نمیشود که طالبان از هلیکوپتر بلکهاوک استفاده کرده باشند. هلیکوپتر امدیــ۵۳۰ برای عملیات محدود و شرایط سادهتر طراحی شده، در حالی که بلکهاوک هلیکوپتری مناسب رزم و نیز جابجایی نیرو با نیازهای فنی، آموزشی و پشتیبانی پیچیدهتر و بهرهگیری عملیاتی از آن مستلزم ساختار حرفهایتر و پایدارتر است.
هرچند از نظر فنی، به پرواز درآوردن هلیکوپتر امدیــ۵۳۰ در مقایسه با بلکهاوک، سادهتر و آسانتر است، طالبان همین اقدام را نیز یک «دستاورد» برای خود تبلیغ کردهاند. در حالی که پرواز با هلیکوپترهایی که تعمیر اساسی نشدهاند و ساعات پرواز و کنترلهای ایمنی آنها نادیده گرفته شده، خطر نقص فنی، سقوط و زمینگیرشدن این تجهیزات هوایی را به میزان قابلتوجهی افزایش میدهد.
رژیم طالبان در انزوای جهانی قرار دارد و به دلیل نقض گسترده حقوق بشر، بهویژه حقوق زنان، تنها از سوی روسیه به رسمیت شناخته شده است. علاوه بر این، حضور گروههای تروریستی در افغانستان تحت حاکمیت طالبان سبب شده است که هیچ کشوری زیر بار حمایت نظامی، از جمله همکاری در زمینه آموزش نیروی هوایی، بازسازی این نیرو و عملیاتیسازی هلیکوپترهایی که آمریکا از کار انداخته بود، نرود. فعالیت حتی محدود نیروی هوایی طالبان نیز نگرانی کشورهای منطقه و غرب را درباره احتمال انتقال نیرو یا استفاده از این ظرفیت برای گروههای تروریستی فعال در افغانستان را افزایش داده است.
در چنین شرایطی، طالبان ناگزیر شدهاند شماری از خلبانان، مهندسان و خدمه پروازهای نظامی دوره جمهوریت را جذب کنند تا از این ظرفیت برای فعالسازی بخش هوایی خود استفاده کنند و نیروهای تازهای را نیز در این بخش آموزش دهند؛ اقدامی که بیش از آنکه بر ساختار منظم متکی باشد، بر راهحلهای موقت و منابع محدود انسانی استوار است.
کمیسیون تماس با شخصیتها در رژیم طالبان روز یکشنبه ۱۴ دی اعلام کرد دو خلبان نظامی حکومت پیشین به افغانستان بازگشتهاند. در اطلاعیه این کمیسیون ادعا شده است: «خلبانهای بازگشته به افغانستان گفتند که پس از فتح کابل (اشاره به سقوط نظام جمهوریت) به دلیل تبلیغات نادرست از کشور خارج شدند، اما اکنون پس از بازگشت به افغانستان با هیچ مشکلی روبرو نشدهاند.»
رژیم طالبان درباره نام این دو خلبان و اینکه آنها از کدام کشور به افغانستان بازگشتهاند، جزئیاتی ارائه نکرده است. بخشی از خلبانان و کادر هوایی افغانستان حاضر نشدند زیر پرچم «امارت طالبان» کار کنند، زیرا در حملات انفجاری، انتحاری، مسلحانه و گروگانگیریهای طالبان، شماری از همقطاران آنان کشته شده بودند.
در دوران نظام جمهوریت، تجهیز و آموزش نیروی هوایی افغانستان روندی پرهزینه و ساختاریافته بود و شماری از خلبانان با حمایت آمریکا و ناتو به امارات متحده عربی، کشورهای عضو ناتو و حتی ایالات متحده اعزام میشدند تا دورههای آموزشی را سپری کنند و سپس اجازه فعالیت در نیروی هوایی افغانستان را به دست آورند. طی این روند، تعمیر و بررسی دقیق هلیکوپترهای نظامی برای سنجش ساعات پرواز و کاهش خطر سقوط نیز انجام میشد. در حالی که رژیم طالبان برای آموزش خلبانان و کادر پرواز هزینه چندانی نمیکند و این پایداری توان هوایی این رژیم را با تردید مواجه کرده است.
ایالات متحده آمریکا و ناتو برای ایجاد و توسعه نیروی هوایی افغانستان مبالغ هنگفتی هزینه کردند. بر اساس گزارش بازرس ویژه ایالات متحده آمریکا برای بازسازی افغانستان (سیگار) که ژانویه ۲۰۲۱ منتشر شد، واشنگتن بین سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۹ حدود ۸.۵ میلیارد دلار برای حمایت و توسعه نیروی هوایی افغانستان هزینه کرد که با سرنگونی حکومت پیشین افغانستان، بخش عمده این سرمایه گذاری از بین رفت و بخشی از آن نیز در اختیار رژیم طالبان قرار گرفت.
ایندیپندنت فارسی پیشتر گزارش داده بود که رژیم طالبان به دلیل اعتماد بیشتر به نیروهای انتحاری خودــ که تا سرحد «فدا کردن» جانشان برای بقای این رژیم پیش میروندــ به جذب نیرو از این گروه در بخش هوایی اقدام کرده و بخشی از خلبانانی که دورههای آموزشی را سپری کردهاند، از میان نیروهای انتحاری انتخاب شدهاند. در عین حال، بعید نیست که برخی کشورها یا گروهها، پنهانی و غیرعلنی برای فعالسازی نیروی هوایی رژیم طالبان همکاری کرده باشند.
در حال حاضر، وزارت دفاع رژیم طالبان نیز دانشکده آموزش نیروی هوایی را با استفاده از امکانات بهجامانده از دوره حکومت پیشین افغانستان که تحت حمایت آمریکا و ناتو بود، فعال کرده است. طالبان در ماههای اخیر مدعی عملیاتی کردن بخشی از هلیکوپترهای باقیمانده از دوره جمهوریت شدهاند، اما شمار دقیق این هلیکوپترها مشخص نیست و در بسیاری موارد فعالیتهای این رژیم، بهویژه در بخش نظامی، به صورت اغراقآمیز بازتاب داده میشود.
طالبان در دوران نظام جمهوریت بیشترین تلفات را از حملات هوایی نیروهای افغان و متحدان خارجی آنها، از جمله آمریکا و ناتو، متحمل شدند و به همین دلیل اکنون در تلاشاند نیروی هوایی خود را تقویت کنند. با این حال، نگرانی جدی وجود دارد که امکانات نیروی هوایی طالبان در اختیار گروههای تروریستی فعال در افغانستان قرار گیرد؛ بهویژه آنکه رژیم طالبان پیوندهای خود را با شبکه القاعده، تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) و دیگر گروههای ستیزهجو و تروریستی قطع نکرده است.
