به تصویر کشیدن آنچه در سه روز گذشته در شهرهای مختلف ایران رخ داده، بسیار دشوار است؛ چرا که اینترنت و ارتباطات تلفنی ایران با خارج از کشور به‌طور گسترده قطع شده است. با این حال، ویدیوها و روایت‌هایی از افرادی که به اینترنت ماهواره‌ای استارلینک دسترسی دارند، به دست بی‌بی‌سی فارسی رسیده است.

این تصاویر و روایت‌ها عمدتاً بازتاب‌دهنده وقایع شهرهای بزرگ‌تری مانند تهران، کرج، رشت، مشهد و شیراز هستند. این در حالی است که اعتراضات از شهرهای کوچک‌تر آغاز شد و بنا بر گزارش‌ها، بخش قابل توجهی از کشته‌شدگان روزهای نخست اعتراضات نیز در همین شهرها بوده‌اند. با وجود این، در حال حاضر تصویری روشن از وضعیت حاکم بر بسیاری از شهرهای کوچک در دست نیست. به نظر می‌رسد دسترسی شهروندان به استارلینک در شهرهایی مثل لردگان، ازنا، ملک‌شاهی، چناران، مرودشت، دزفول و نورآباد بسیار محدود یا اساساً ناممکن است.

راستی‌آزمایی مستقل این روایت‌ها در شرایط فعلی امکان‌پذیر نیست ولی بررسی مجموعه شهادت‌های رسیده نشان می‌دهد که بسیاری از آن‌ها الگوها و توصیف‌های مشابه از نحوه برخورد نیروهای امنیتی و فضای حاکم بر شهرها ارائه می‌کنند.‌

بی‌بی‌سی فارسی برای حفظ امنیت منابع خود، از ذکر نام و مشخصات افرادی که این روایت‌ها را ارائه کرده‌اند خودداری می‌کند. همه نقل‌قول‌ها از پیام‌ها و گفت‌وگوهایی است که در شرایط قطع گسترده اینترنت به دست ما رسیده و امکان راستی‌آزمایی مستقل آن‌ها وجود ندارد.

روایت‌های شاهدان عینی از سرکوب خونین معترضان در ۱۸، ۱۹ و ۲۰ دی

مجموعه‌ای از روایت‌های دریافتی از شهرهای مختلف ایران، به‌ویژه تهران، کرج، فردیس، مشهد، شیراز و کرمانشاه، از سرکوبی بی‌سابقه و گسترده در روزهای پنج‌شنبه و جمعه حکایت دارد؛ سرکوبی که به گفته شاهدان با استفاده گسترده از گلوله جنگی، پهپاد، تک‌تیراندازها، نیروهای لباس‌شخصی و یگان‌های سپاه انجام شده است.

این روایت‌ها که بی‌بی‌سی فارسی امکان راستی‌آزمایی مستقل همه جزئیات آن‌ها را ندارد، تصویری از خشونت مرگبار علیه معترضان و شهروندان عادی ترسیم می‌کنند.

فردیس؛ «در هر کوچه دو سه کشته»

چندین شاهد از شهر فردیس، در استان البرز، می‌گویند که روز جمعه، پس از ساعاتی که هیچ نیروی انتظامی در خیابان‌ها دیده نمی‌شد، نیروهای سپاه انصار ناگهان از فضاهای سبز و کوچه‌ها به معترضان حمله کردند.

به گفته یکی از این شاهدان، نیروها «با لباس و موتورهای مخصوص انصار» مستقیماً با سلاح جنگی شلیک می‌کردند. او می‌گوید حتی خودروهای شخصی، از جمله تیبا و سمند، وارد کوچه‌ها می‌شدند و سرنشینان آن‌ها به مردم تیراندازی می‌کردند.

این شاهد از کشته شدن دست‌کم دو نفر در یک کوچه خبر می‌دهد و می‌گوید یکی از مجروحان به داخل ساختمان کشیده شد اما فرد دیگر جان باخت.

به گفته منابع محلی، نیروهای سپاه در سه نقطه اصلی فردیس متمرکز بودند: فلکه پنجم، کانال غربی روبه‌روی کتابخانه و سه‌راه حافظیه. شاهدان می‌گویند در این نقاط، به معترضان پیاده، رانندگان خودروها و حتی رهگذران شلیک می‌شد «بدون اینکه اهمیتی داشته باشد در چه وضعیتی هستند.»

یکی از شاهدان در فردیس به بی‌بی‌سی فارسی گفته است:

«روز جمعه هیچ نیروی پلیسی در خیابان نبود. ناگهان از دو طرف از داخل فضای سبز به ما حمله کردند و مستقیم با اسلحه جنگی شلیک می‌کردند.»

همین منبع می‌گوید نیروهای مسلح «با خودروهای شخصی وارد کوچه‌ها شدند و از داخل ماشین به مردم تیراندازی کردند» و تأکید می‌کند که «در هر کوچه دو یا سه نفر کشته شده بودند.»

دو ویدیو از بدن‌های تیر‌خورده هم منتشر شده بود، که در آن گفته می‌شد که مربوط به اعتراضات پنج‌شنبه ۱۹ دی است.

در یکی از ویدیوها فردی که فقط صدایش شنیده می‌شود می‌گوید «امروز ۱۸ دی فردیس ببینید با مردم چیکار کردند، ساعت ۹ شب، مردم را با تیر جنگی کشتند.»

در این دو ویدیو حدود ۸ تا ۱۰ نفر دیده می‌شوند که با خونریزی شدید روی زمین افتاده‌اند و تا الان مشخص نیست سرنوشت این افراد بعدا چه شده است.

بعضی منابع محلی تخمین می‌زنند شمار کشته‌شدگان در فردیس به صدها نفر رسیده باشد و می‌گویند اجساد در کوچه‌ها تا صبح جمع‌آوری نشده بود.‌

تیراندازی از پشت‌بام‌ها و استفاده از لیزر

چند شاهد دیگر از تهران و کرج می‌گویند نیروهای امنیتی از روی پل‌ها و پشت‌بام ساختمان‌ها به طرف مردم تیراندازی می‌کردند. به گفته یکی از آن‌ها، پس از آن‌که جمعیت متفرق می‌شد، نیروها با لیزر افراد را نشانه‌گذاری می‌کردند و اگر کسی می‌ایستاد و شعار می‌داد، هدف شلیک قرار می‌گرفت.

این شاهد می‌گوید پوکه‌های گلوله جنگی در خیابان‌ها باقی مانده بود اما نیروهای امنیتی آن‌ها را جمع‌آوری می‌کردند.

شمار بالای کشته‌شدگان و اجساد در غسالخانه‌ها و پزشکی قانونی

بعضی منابع محلی و شاهدان عینی ارقام بسیار بالایی از شمار کشته‌شدگان در شهرهای مختلف مطرح می‌کنند؛ ارقامی که برخی منابع محلی و شاهدان عینی ارقام بسیار بالایی از شمار کشته‌شدگان در شهرهای مختلف مطرح می‌کنند؛ ارقامی که از چند هزار تا ده‌ها هزار نفر متغیر است. بی‌بی‌سی فارسی در حال حاضر قادر به تأیید مستقل این آمار نیست و مقامات جمهوری اسلامی هم هنوز آمار رسمی و شفافی از شمار کشته‌ها ارائه نکرده‌اند.

با این حال، حجم، تکرار و شباهت روایت‌های دریافتی از شهرهای مختلف، از شدت سرکوب و استفاده گسترده از خشونت مرگبار علیه معترضان حکایت دارد.

بی‌بی‌سی فارسی تلاش می‌کند این روایت‌ها را با منابع مستقل، تصاویر و ویدیوهای دریافتی، و اطلاعات پزشکی و حقوق بشری راستی‌آزمایی کند.

یکی از منابع مطلع به بی‌بی‌سی فارسی گفته است که صبح جمعه، پیش از طلوع آفتاب، بین ۱۸۰ تا ۲۰۰ جسد به یک غسالخانه در مشهد منتقل و به‌سرعت دفن شده‌اند. به گفته این منبع، بیشتر اجساد جراحات شدید در ناحیه سر داشتند. به‌دلیل نگرانی‌های امنیتی، نام این محل ذکر نمی‌شود.

منبع دیگری که برای شناسایی یکی از بستگانش به پزشکی قانونی کرمانشاه مراجعه کرده، می‌گوید حدود ۲۰۰ پیکر را در آنجا دیده است.

برخی شاهدان از انباشته شدن اجساد در بیمارستان‌ها خبر می‌دهند و می‌گویند پیکرها «روی هم چیده شده‌اند» و به خانواده‌ها تحویل داده نمی‌شوند.‌‌

ویدیوهایی در کانال تلگرامی وحید آنلاین منتشر شده است که تعداد پرشماری جسد در پزشکی قانونی کهریزک را نشان می‌دهند که خانواده‌های سوگوار در حال عزاداری یا شناسایی اجساد هستند.

در یک ویدیو، عکس جسد و نام کشته‌شده‌ها بر نمایشگری دیده می‌شود که ظاهرا کامپیوتر پزشکی قانونی کهریزک است. در این ویدیوها جسدهای زیادی در کاور سیاه در محوطه پزشکی قانونی کهریزک دیده می‌شوند که فقط بعضی از آنها شناسایی شده‌اند. در یک ویدیو داخل یک سوله دیده می‌شود که در آن چندین جسد قرار دارد. در ویدیوی دیگری کامیونی نشان داده می‌شود و افرادی که در حال تخلیه اجساد از آن هستند.

خبرنگار صداوسیما امروز در گزارشی از پزشکی قانونی کهریزک در حالیکه اجساد را در محوطه نشان می‌داد آن را به «آدم‌هایی» نسبت داد که «می‌خواهند افرادی را که به این تجمعات کاری ندارند درگیر کنند.»‌‌

بر اساس آمار یک منبع مورد اعتماد در رشت، ۷۰ جسد از کشته‌شدگان اعتراضات در ۱۸ دی ماه به بیمارستان پورسینای رشت منتقل شده است. ‌‌

به گفته این منبع سردخانه این بیمارستان گنجایش همه جنازه‌ها را نداشته است و این جنازه‌ها را از بیمارستان پورسینا خارج کرده‌اند. این منبع می‌گوید که ماموران امنیتی در قبال تحویل اجساد به خانواده‌ها «پول تیر» درخواست کرده‌اند. ‌‌‌‌

همزمان یکی از اعضای کادر درمان بیمارستانی در شرق تهران به بی‌بی‌سی گفته است که ۱۸ دی ماه حدود ۴۰ کشته به این بیمارستان منتقل شده است. ‌‌ برای حفظ امنیت این منبع به نام این بیمارستان اشاره نشده است.‌

رسانه‌های داخل ایران نیز از کشته‌شدن ۱۰۰ نیروی امنیتی در اعتراضات خبر داده‌اند و گفته‌اند که معترضان که از آنها به عنوان «اغتشاشگران« نام می‌برند، ده‌ها مسجد و بانک در شهرهای مختلف آتش زده‌اند. ویدیوهایی که به تایید بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی فارسی رسیده است نیز نشان می‌دهد در نقاط مختلف خودروهای پلیس و بعضی از ساختمان‌های دولتی در جریان اعتراضات آتش زده شدند.

قطع گسترده اینترنت و ارتباطات

قریباً همه روایت‌ها به قطع یا اختلال شدید اینترنت و تلفن همراه اشاره دارند. برخی می‌گویند تنها راه ارتباطی، اینترنت ماهواره‌ای استارلینک بوده. بعضی از آنها نگرانند که در صورت استفاده از استارلینک ماموران امنیتی بتوانند آن‌ها را ردیابی کنند.

به گفته شاهدان، در بسیاری از شهرها تلفن همراه فقط در ساعات صبح فعال بوده و از عصر به بعد کاملاً قطع می‌شده است. برخی نیز می‌گویند حتی ارسال پیامک ممکن نبوده و تنها پیام‌هایی که دریافت می‌شده، پیام‌های تهدیدآمیز دولتی بوده است که به مردم هشدار داده‌اند در اعتراضات شرکت نکنند.

پهپاد، تک‌تیرانداز و سلاح جنگی

چندین منبع از استفاده گسترده نیروهای امنیتی از پهپاد برای شناسایی و هدف‌گیری معترضان خبر داده‌اند. شاهدان می‌گویند سلاح‌هایی مانند کلاشنیکف به‌کار گرفته شده و شلیک‌ها «مستقیم و مرگبار» بوده است.

یکی از شاهدان می‌گوید: «این دیگر اعتراض نبود، میدان جنگ بود؛ با این تفاوت که فقط یک طرف سلاح داشت.»‌

شاهد دیگری از تیراندازی‌ها در تهران چنین روایت می‌کند:

«از روی پل‌ها و پشت‌بام‌ها با گلوله جنگی شلیک می‌کردند. اگر فرار می‌کردی کاری نداشتند، اما اگر می‌ایستادی و شعار می‌دادی، تیراندازی می‌کردند.»

یک منبع دیگر که به گفته خودش در جریان انتقال مجروحان بوده، به بی‌بی‌سی فارسی گفته است:

«جمعه فقط کشتند. در بیمارستان‌ها جنازه‌ها را روی هم می‌گذاشتند و خیلی‌ها را تحویل خانواده‌ها نمی‌دادند.»

در روایت دیگری که از شهری خارج از تهران ارسال شده، آمده است:

«پهپادها مدام بالای سر مردم پرواز می‌کردند. مستقیم شلیک می‌کردند و اصلاً فرقی نداشت طرف معترض باشد یا فقط در خیابان باشد.»

منبعی که برای شناسایی یکی از بستگانش به پزشکی قانونی مراجعه کرده، گفته است: «در سوله‌هایی که ما را بردند صدها جنازه بود. بیشترشان تیر به سر خورده بودند.»

بی‌بی‌سی فارسی تأکید می‌کند که این روایت‌ها بازتاب‌دهنده تجربه‌ها و مشاهدات فردی منابع هستند و آمار و ادعاهای مطرح‌شده در آن‌ها لزوماً قابل تأیید مستقل نیستند. با این حال، شباهت در توصیف‌ها و تکرار الگوهای مشابه در روایت‌های رسیده از شهرهای مختلف، تصویری از شدت خشونت و فضای حاکم بر اعتراضات ترسیم می‌کند.

فضای رعب و ترس پس از جمعه

بسیاری از شاهدان می‌گویند پس از جمعه، که از آن به عنوان «جمعه خونین» یاد می‌کنند، ترس گسترده‌ای در میان مردم ایجاد شده است. به گفته آن‌ها، حضور مردم در خیابان‌ها به‌شدت کاهش یافته، اما شعارها از داخل خانه‌ها و پشت‌بام‌ها ادامه دارد.

یکی از شاهدان می‌گوید: «الان بیرون رفتن یعنی رفتن به سمت مرگ.»

در عین حال، گزارش‌هایی از اعتصاب بازاریان و تعطیلی گسترده مغازه‌ها منتشر شده است.