کارشناسان محیطزیست هشدار میدهند تلاش آمریکا برای نوسازی و افزایش تولید از ذخایر عظیم نفتی ونزوئلا میتواند آسیبهای زیستمحیطی انباشته طی دههها را تشدید کند. این اقدام همچنین ممکن است در کشوری که با میراث یک صنعت نفتی که مدتهاست رو به افول است دستوپنجه نرم میکند، آلودگیهای گرمایشزا را افزایش دهد.
این هشدارها در حالی مطرح میشود که واشنگتن پس از دستگیری نیکولاس مادورو، رئیسجمهور پیشین، در آخر هفته گذشته فشارها بر ونزوئلا را تشدید کرده است. از آن زمان، ایالات متحده برای اعمال کنترل بر صادرات نفت ونزوئلا، منبع اصلی درآمد این کشور، اقدام کرده و با توقیف نفتکشهایی که به گفته آن نفت خام را خلاف تحریمهای آمریکا حمل میکردند، از برنامه خود برای هدایت نفت ونزوئلا به بازارهای جهانی تحت نظارت آمریکا خبر داده است.
دولت ترامپ اعلام کرده قصد دارد بین ۳۰ تا ۵۰ میلیون بشکه نفت خام ونزوئلا را در سراسر جهان به فروش برساند، هرچند بازه زمانی مشخصی اعلام نکرده است. عواید در حسابهایی تحت کنترل آمریکا نگهداری خواهد شد که به گفته دولت، به نفع ونزوئلاییها و آمریکاییها خواهد بود.
ونزوئلا همین حالا بهشدت در معرض آلودگی نفتی است
تحلیلگران صنعت هشدار میدهند گسترش چشمگیر تولید نفت ونزوئلا مستلزم سالها سرمایهگذاری و دهها میلیارد دلار برای تعمیر زیرساختهای فرسوده است و این پرسش را پیش میکشد که برنامههای ترامپ اصولا تا چه اندازه و با چه سرعتی قابلیت اجرا دارد.
پاشا مهدوی، دانشیار علوم سیاسی در دانشگاه کالیفرنیا در سانتا باربارا که درباره حکمرانی انرژی و اقتصاد سیاسی تحقیق میکند، میگوید: «مخازن ذخیرهسازی عملا در زمین فرو میروند، سرچاهها شکستهاند و زیرساختها در همه جا فرسوده است.»
ذخایر نفتی ونزوئلا با برآورد حدود ۳۰۰ میلیارد بشکه، بزرگترین ذخایر جهان تلقی میشود. این کشور که از ساحل کارائیب تا رشتهکوههای آند شمالی امتداد دارد، به گفته گلوبال فارست واچ، یک پلتفرم پایش آنلاین میزبانیشده توسط موسسه منابع جهانی، همین حالا بهشدت در معرض آلودگی نفتی است و در میان کشورهای استوایی از سریعترین نرخهای جنگلزدایی برخوردار است.
این کشور نفت خام سنگینی تولید میکند که بهمراتب بیش از اغلب انواع نفت آلودگی ایجاد میکند. دلیلش این است که استخراج و پالایش آن انرژی بیشتری میطلبد و اغلب با سوزاندن گاز طبیعی، عمدتا متان، همراه است؛ گازی گلخانهای نیرومند که سیاره را گرم میکند.
چندین کارشناس هشدار دادند احیای صنعت نفت ونزوئلا در کشوری که همین حالا از نشت نفت، نشت گاز و زیرساختهای فرسوده رنج میبرد، آسیبهای زیستمحیطی را تشدید میکند و با افزایش تولید، انتشار گازهای گلخانهای را بالا میبرد و خطر نشت را در اکوسیستمهای شکننده افزایش میدهد.
رصدخانه بومشناسی سیاسی ونزوئلا، یک نهاد دیدهبان محیطزیست، نزدیک به ۲۰۰ مورد نشت نفت را از ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۱ ثبت کرده که بیشترشان از سوی مقامات گزارش نشده بود.
دادههای ماهوارهای گلوبال فارست واچ، پلتفرم آنلاین پایش جنگلها که توسط موسسه منابع جهانی میزبانی میشود، نشان میدهد ونزوئلا در دو دهه گذشته حدود ۲.۶ میلیون هکتار از پوشش درختی خود را از دست داده است؛ مساحتی هماندازه مقدونیه شمالی. این روند عمدتا ناشی از کشاورزی، معدنکاری و آتشسوزیها بوده است، هرچند فعالیتهای نفتی نیز در برخی مناطق تولیدی به از دست رفتن جنگلها دامن زده است.
به گزارش آژانس بینالمللی انرژی در سال ۲۰۲۵، شدت انتشار متان، یعنی نسبت متانِ رهاشده به گاز طبیعیِ تولیدشده، در عملیات نفت و گاز ونزوئلا بسیار بالاتر از حد معمول بود و برآوردها نشان میدهد انتشار متان در بخش بالادستی حدود شش برابر میانگین جهانی است. شدت مشعلسوزی، یعنی نسبت حجم گاز طبیعیِ سوزاندهشده به نفت تولیدی، حدود ۱۰ برابر سطح معمول جهانی بود.
وزارت انرژی آمریکا در بیانیهای که با خبرگزاری آسوشیتدپرس به اشتراک گذاشت اعلام کرد: «شرکتهای نفت و گاز آمریکایی که قرار است صنعت نفت ونزوئلا را نوسازی کنند، بالاترین استانداردهای زیستمحیطی را دارند.»
در این بیانیه آمده است: «با افزایش سرمایهگذاری آمریکا در ونزوئلا، میتوان انتظار داشت شرایط زیستمحیطی بهبود یابد.»
تولید نفت خام ونزوئلا انرژیبر و کربنبر است
دیهگو ریورا ریبوتا، پژوهشگر ارشد در مرکز سیاست جهانی انرژی در دانشگاه کلمبیا، میگوید نفت خام ونزوئلا متراکم و چسبناک و دارای گوگرد بالاست و استخراج و پالایش آن از نفتهای دیگر، مانند نفت سبکتر تولیدشده از میادین شیل آمریکا، دشوارتر است.
ریبوتا میگوید: «بسیار متراکم، بسیار غلیظ و بسیار سخت است و همچنین بسیار ترش است. معنای عملی آن این است که در مقایسه با دیگر انواع منابع نفتی به زیرساختهای بیشتری و مصرف انرژی بالاتری نیاز دارد؛ بسیار انرژیبرتر است و بنابراین کربنبرتر هم هست.»
با این حال، بسیاری از پالایشگاههای آمریکا دههها پیش برای فرآوری همین نوع نفت طراحی شدهاند و همین امر نفت ونزوئلا را با وجود الزامات فرآیندی بیشتر، برای آنها مناسب میکند.
مهدوی از دانشگاه کالیفرنیا در سانتا باربارا میگوید حتی افزایش اندک تولید نفت ونزوئلا میتواند پیامدهای اقلیمی در مقیاس یک کشور کامل به همراه داشته باشد.
او میگوید افزایش تولید به حدود یک میلیون بشکه در روز، سطحی که اغلب بهعنوان هدف کوتاهمدت مطرح میشود، سالانه حدود ۳۶۰ میلیون تُن دیاکسیدکربن فقط از محل تولید اضافه میکند. به گفته او، اگر تولید به حدود یکونیم میلیون بشکه در روز برسد، انتشار سالانه به حدود ۵۵۰ میلیون تُن میرسد؛ همتراز با انتشار حدود نیمی از کل خودروهای بنزینی در ایالات متحده.
مهدوی با اشاره به اینکه بخش عمده انتشار زمانی رخ میدهد که نفت در نهایت توسط مصرفکنندگان سوزانده میشود، میگوید: «این فقط بخش تولید است.»
فرسودگی زیرساختهای نفتی ونزوئلا خطر نشت را افزایش میدهد
پاتریک گیلی از سازمان غیرانتفاعی گلوبال ویتنس میگوید نظام نفتی ونزوئلا پس از سالها کمسرمایهگذاری در زمره بدترینها از نظر نگهداری در جهان است؛ با خطوط لوله و تاسیسات ذخیرهسازی فرسوده و مشعلسوزی گسترده که خطر نشت و انتشار متان را افزایش میدهد. او میگوید هر تلاش شتابزده برای گسترش تولید احتمالا تولید را بر کنترل آلودگی مقدم میدارد و به تشدید آسیبهای اقلیمی و زیستمحیطی میانجامد.
کوین بوک، مدیر پژوهش در کلیرویو انرژی پارتنرز، میگوید با سرمایهگذاری قابل توجه میتوان تولید نفت ونزوئلا را هم از نظر اقتصادی و هم از نظر زیستمحیطی کارآمدتر کرد.
بوک میگوید: «سرمایهگذاری جدید جدیدترین فناوریهای مهار متان و مدیریت انتشار را به کار خواهد گرفت، نه فقط به خاطر اهداف زیستمحیطی، بلکه چون منبع ارزشمندی برای جمعآوری و فروش وجود دارد. از این رو، اگر بپذیریم که تقاضا برای نفت به هر حال رو به رشد بود، نسبت به وضع موجود حتی میتوان انتظار برخی بهبودهای نسبی زیستمحیطی را داشت.»
مقامهای آمریکایی در اظهارنظرهای عمومی اخیر خود بر کنترل فروش نفت، درآمدها و تعمیر زیرساختها تمرکز کردهاند، بدون آنکه به ملاحظات زیستمحیطی یا پیامدهای اقلیمی اشاره کنند. ترامپ، چه در دوره نخست و چه اکنون در دوره دوم، بارها اجماع علمی درباره تغییرات اقلیمی را رد کرده و سیاستهای محیطزیستی و انرژی پاک را عقب رانده است.
پیامدها برای محیطزیست از پیش شکننده
در کاراکاس، آنتونیو دلیسیو، استاد و پژوهشگر محیطزیست در دانشگاه مرکزی ونزوئلا، میگوید بهرهبرداری نفتی در این کشور مدتهاست با آسیبهای زیستمحیطی همراه بوده و آلودگیهایی چنددههای بر جا گذاشته که هرگز بهطور کامل به آن رسیدگی نشده است.
او میگوید ذخایر نفت سنگین ونزوئلا در دشتهای شکنندهای قرار دارد که رودخانههای کمسرعت در آنها جریان دارد؛ جغرافیایی که میتواند اثرات نشت را تشدید کند.
دلیسیو با اشاره به «موریچالس» (تالابهای نخلزار رایج در شرق ونزوئلا که آلودگی میتواند در آنها برای مدتهای طولانی باقی بماند) میگوید: «هر نشت نفتی ظرفیت بدتر شدن دارد، چون اینها رودهای تندرو نیستند، آبهای کمتحرکند.»
او میگوید واحدهای فرآوری انرژیبر که برای صادراتی کردن نفت سنگین از حرارت، مواد شیمیایی و حجمهای بالای آب استفاده میکنند، بهویژه در سامانههای رودخانهای شکننده، خطرات زیستمحیطی مضاعفی به همراه دارند.
او میگوید با وجود کاهش تولید نفت، آسیبهای زیستمحیطی همچنان ادامه دارد و دریاچه ماراکایبو (دریاچهای کمعمق در غرب ونزوئلا که بیش از یک قرن است در آن نفت استخراج میشود) یکی از آلودهترین اکوسیستمهای نفتزده جهان است.
او میگوید نشتها و آلودگیها مناطق دیگری را نیز متاثر کرده است، از جمله نواحی نزدیک مجتمع پالایشی پاراگوانا و پارکهای ساحلی حفاظتشدهای مانند مورروکوی، جایی که آلودگی حیات دریایی و صخرههای مرجانی را ویران کرده است.
دلیسیو میگوید هزینههای واقعی زیستمحیطی و اجتماعی نفت ونزوئلا هرگز بهطور کامل محاسبه نشده است.
او میگوید: «اگر آن هزینهها بهطور کامل محاسبه میشد، میدیدیم که ادامه تولید نفت بهترین کسبوکار برای ونزوئلا نیست.»
