سهشنبه ۲۳ دی ۱۴۰۴، شانزدهمین روز خیزش ملی ایرانیان، در حالی آغاز شد که قطع کامل اینترنت وارد پنجمین روز متوالی شده و همزمان، حجم گزارشهای رسیده از داخل ایران درباره «کشتار گسترده» و استفاده از سلاحهای جنگی علیه معترضان، نگرانیها را در داخل و خارج ایران به حدی کمسابقه رسانده است. منابع خبری ایندیپندنت فارسی میگویند با وجود این خاموشی ارتباطی، حضور خیابانی مردم در شهرهای مختلف نهتنها متوقف نشده، بلکه در بسیاری نقاط تداوم یافته است.
ع.د. از تهران صبح سهشنبه به ایندیپندنت فارسی گفت: «نمیدانیم چه تعداد را کشتند، اما میدانیم در شهرهایی مانند تهران، کرج، اصفهان، مشهد یا مازندران خیلی آدم کشتهاند، شاید چندهزار نفر... کلی مجروح هم داریم.» او در ادامه با اشاره به قطع راههای اطلاعرسانی و شدت خشونت حکومتی، خواستار اقدام خارجی فوری شد و افزود مانند بسیاری دیگر از ایرانیان، تنها راه را «کمک نظامی آمریکا و اسرائیل» میبیند.
یکی دیگر از ساکنان تهران نیز که به دلایل امنیتی خواست نامش فاش نشود و با اسم مستعار م.ر. با ایندیپندنت فارسی گفتگو کرد، روایتی مشابه اما با جزئیات بیشتر از وضعیت خیابانها ارائه میدهد. او گفت: «چیزی که الان در تهران میبینیم، اعتراض یا تجمع نیست؛ جنگ شهری است. دست مردم خالی است و طرف مقابل هم سلاح جنگی دارد. از بالای پلها شلیک میکنند، از داخل خودروها تیراندازی میکنند. باورکردنی نیست، ولی مردم عقب نمینشینند. شعار میدهند، جاویدشاه میگویند، راه میبندند، ماموران سرکوبگر را کتک میزنند و مجروحها را نجات میدهند.»
این فرد با تاکید بر گستردگی کشتار گفت: «عدد دقیق را کسی نمیداند، اما قطعا هزاران نفر کشته شدهاند. فقط در همین تهران شاهدیم که هر شب کلی جنازه میبرند. خیلیها را شبانه دفن میکنند یا اصلا تحویل خانواده نمیدهند. اینترنت را قطع کردهاند که کسی نفهمد چه خبر است. ما اینجا تا آخر ایستادهایم، اما واقعیت این است که بدون یک ضربه جدی از بیرون، این ماشین کشتار متوقف نمیشود. پیام ما به ترامپ روشن است؛ اگر واقعا کنار مردم ایران هستید، وقت اقدام است، نه مذاکره. زدن مراکز سرکوب، پادگانها و فرماندهان یعنی نجات جان هزاران نفر.»
گزارشهای رسیده به ایندیپندنت فارسی نشان میدهد سطح کشتار معترضان در خیابانهای ایران «بسیار گسترده» بوده است. با این حال، به دلیل فضای امنیتی، قطع اینترنت و دشواری دسترسی به اطلاعات مستقل، تخمین دقیق تعداد کشتهها ممکن نیست. در عین حال، درباره احتمال عبور شمار جانباختگان از ۱۰ هزار نفر گزارشهای مختلفی منتشر شده که همین گزارشها خود به یکی از موتورهای خشم و اضطراب اجتماعی تبدیل شده است.
به گفته منابع خبری ایندیپندنت فارسی در داخل ایران، شامگاه دوشنبه ۲۲ دیماه مردم در دستکم هفت محله تهران و همچنین ارومیه، تبریز، اصفهان، نجفآباد، فولادشهر، شیراز، شهسوار (تنکابن)، کرمانشاه، رشت و آستارا به خیابانها رفتهاند. این در حالی است که حکومت ایران در پنج روز اخیر اینترنت را بهطور کامل قطع کرده و به دلیل اختلال در اینترنت استارلینک، مخابره وضعیت برخی شهرها همچنان ممکن نشده است. نتیجه این دوگانه شکلگیری «اعتراضهای کمخبر اما پرحجم» است؛ خیابانهایی که حرکت در آنها ادامه دارد، اما تصویر و روایتشان بهسختی از مرزها عبور میکند.
روایتهای محلی از اصفهان، بهویژه فولادشهر، یکی از برجستهترین نمونههای این وضعیت است. یکی از مخاطبان ایندیپندنت فارسی با استفاده از عبارت «حضور بسیار گسترده» مردم در روزهای اخیر گفت که نیروهای سرکوبگر با «مسلسل و سلاح جنگی» به مردم شلیک کردهاند و به گفته او دستکم ۱۷ معترض در فولادشهر کشته شدهاند. این شاهد عینی از آتشسوزی اداره مالیات، بانکها و حوزه علمیه فولادشهر هم خبر داد و گفت ۹۰ درصد فروشگاهها تعطیلاند و ۱۰ درصدی هم که باز میکنند، نهایتا ساعت ۳ یا ۴ بعدازظهر میبندند.
به گفته او، معدود مغازهدارانی که کرکرهها را بالا میدهند، با اعتراض مردم برای تعطیلی مواجه میشوند. او از قطع اینترنت و همچنین قطع ارتباط تلفنی داخلی از ساعت ۸ شب تا صبح سخن گفت و افزود اپلیکیشنهای بانکی و اسنپ هم سه تا چهار روز گذشته از کار افتاده بودند، اما از روز دوشنبه بهتدریج برخی اپلیکیشنها دوباره فعال شدند و مدارس نیز فعالیت حضوری را از سر گرفتند.
یک شاهد عینی دیگر از اصفهان، که بهتازگی از ایران خارج شده، در گفتگو با ایندیپندنت فارسی از گسترده بودن حضور مردم در خیابانهای اصفهان بهویژه بلوار کشاورز خبر داد.
در سوی دیگر، حکومت همزمان با تشدید سرکوب خیابانی و کنترل ارتباطات، تلاش کرده است هزینه حمایتهای نمادین از معترضان را بالا ببرد. صداوسیمای جمهوری اسلامی از پلمب کافههای وریا غفوری، مهر و ماه و ساعدینیا به دلیل حمایت از مردم معترض خبر داد.
در سطح بینالمللی، همزمان با تشدید خشونت و قطع اینترنت، موجی از موضعگیریهای تندتر علیه جمهوری اسلامی شکل گرفته است. یوهان وادهفول، وزیر خارجه آلمان، گفت بازداشتها، شکنجه و تیراندازی و «تعداد زیادی کشته» نشان میدهد این رژیم «آشکارا دیگر هیچ مشروعیتی ندارد» و تاکید کرد برلین از «تمامی ابزارها» از جمله تحریمها استفاده میکند.
صدراعظم آلمان نیز در شبکه ایکس نوشت خشونت علیه مردم «نشانه ضعف» است و اتحادیه اروپا در حال کار روی تحریمهای بیشتر است.
در همین چارچوب، رئیس پارلمان اروپا اعلام کرد ورود تمامی کارکنان دیپلماتیک و هرگونه نماینده جمهوری اسلامی به همه ساختمانهای پارلمان اروپا ممنوع شده است.
اسپانیا روز سهشنبه ۲۳ دی سفیر جمهوری اسلامی در مادرید را احضار کرد تا «مخالفت و محکومیت شدید» خود را با سرکوبها اعلام کند. وزیر خارجه اسپانیا بر ضرورت احترام به حق اعتراض مسالمتآمیز و آزادی بیان تاکید کرد و خواستار توقف بازداشتهای خودسرانه شد.
وزیر خارجه فنلاند نیز اعلام کرد در واکنش به قطع اینترنت و سرکوب خشونتآمیز، سفیر جمهوری اسلامی را احضار میکند و نوشت: «رژیم ایران اینترنت را قطع کرده است تا بتواند در سکوت بکشد و سرکوب کند.»
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، هم گفت از گزارشها درباره خشونت و استفاده بیشازحد از زور «شوکه» شده و از جمهوری اسلامی خواست خویشتنداری و دسترسی به اطلاعات، از جمله بازگرداندن ارتباطات، را فراهم کند.
در واشنگتن، مواضع تندتر از گذشته شده است. لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه، با حمایت از موضع دونالد ترامپ گفت «بزرگترین جایزه» دوران ترامپ میتواند «فروپاشی حکومت ایران» باشد و خامنهای «یا کشته خواهد شد یا در مسکو خواهد بود». او همچنین از «هزاران نفر» که جان میبازند سخن گفت و خطاب به ترامپ افزود: «به وعدهتان عمل کنید!»
همزمان، دونالد ترامپ با تایید دریافت درخواست مذاکره از سوی جمهوری اسلامی، اعلام کرد ارتش ایالات متحده گزینههای متعددی را ارائه کرده و قرار است در جلسه سهشنبه همه گزینهها ارزیابی شوند.
در بریتانیا، الکس یانگر، رئیس سابق امآیسیکس، گفت «در بلندمدت، این پایان جمهوری اسلامی است» و حکومت «هیچ راه عبوری» از این وضعیت ندارد.
در داخل ایران، دولت پزشکیان عملا مسئولیت قطع ارتباطات را از حوزه تصمیمگیری دولت خارج دانسته است. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، قطع تلفنهای ثابت و اینترنت را تایید کرد و گفت «در شرایط امنیتی موضوع از دست وزارتخانههای دولتی خارج است».
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز در گفتگو با الجزیره قطع اینترنت را تایید کرد و ۱۸ دی را «روز سیزدهم جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران» خواند؛ روایتی که در کنار تهدیدهای وزیر دفاع جمهوری اسلامی درباره «شگفتانه» برای مقابله با تهدیدها، نشان میدهد حکومت تلاش دارد اعتراضها را نه یک خیزش داخلی و ملی، بلکه بخشی از «توطئه خارجی» معرفی کند.
همزمان، واکنشهای صنفی و مدنی نیز در حال اوجگیری است. بیش از چهار هزار پزشک با امضای یک دادخواست اینترنتی، خشونت مرگبار و قطع اینترنت را محکوم کردند و خواستار اقدام فوری و مستقل نهادهای بینالمللی برای حفاظت از جان غیرنظامیان شدند. در خارج از کشور نیز بنا بر گزارشها، ایرانیان در بیش از ۱۰۰ شهر جهان در اعتراض به کشتار وسیع مردم در ایران و قطع اینترنت تجمع کردند و در برخی نقاط، نمادهای ملی مانند پرچم شیر و خورشید مقابل سفارتخانه و کنسولگریهای جمهوری اسلامی نصب شد.
اکنون شانزدهمین روز خیزش ملی ایرانیان در نقطه تلاقی سه روند ادامه حضور خیابانی با وجود خاموشی ارتباطی، تشدید سرکوب و ابهام سنگین درباره ابعاد واقعی کشتار و در عین حال افزایش فشار و انزوای دیپلماتیک جمهوری اسلامی در اروپا و بخشی از غرب پیش میرود.
در شرایطی که روایتهای متعدد از داخل کشور از «شلیک با سلاح جنگی» و «کشتههای بسیار» میگویند و حکومت نیز قطع اینترنت را بهصراحت تایید کرده، پرسش اصلی برای معترضان و ناظران این است که آیا ماشین سرکوب میتواند با تداوم قطع ارتباطات و هزینهسازی اجتماعی، خیابان را فرسوده کند، یا برعکس، همین سیاستها، خیزش را به مرحلهای تازه و بازگشتناپذیر خواهد برد؟
