به گفته سه منبع از داخل ایران، با وجود قطع سراسری ارتباطات، برخی از مردم همچنان از اینترنت ماهوارهای استارلینک متعلق به ایلان ماسک استفاده میکنند که تازهترین نمونه از بهکارگیری این فناوری برای دور زدن قطع اینترنت در مناطق گرفتار بحران به شمار میرود.
به گزارش نیویورکپست، مقامهای جمهوری اسلامی طی روزهای اخیر سرکوبی مرگبار علیه اعتراضات سراسری به راه انداختهاند که قطع تقریبا کامل اینترنت نیز بخشی از آن بوده است. خدمات اینترنت در ایران عمدتا از طریق کابلهای فیبر نوری و دکلهای مخابراتی ارائه میشود که همگی بهطور گسترده از دسترس خارج شدهاند.
با این حال، به گفته سه نفری که در داخل ایران از استارلینک استفاده میکنند و با خبرگزاری رویترز گفتگو کردهاند، این سرویس که اینترنت را مستقیم از طریق هزاران ماهواره در مدار پایین زمین ارسال میکند، با وجود ممنوعیت رسمی از سوی حکومت جمهوری اسلامی، همچنان در برخی نقاط این کشور فعال است. یکی از این افراد که در غرب ایران حضور دارد، گفته دهها نفر را میشناسد که از استارلینک استفاده میکنند و افزوده است که کاربران در شهرها و مناطق مرزی تا حد زیادی از این قطعیها مصون ماندهاند.
آلپ توکر، بنیانگذار گروه پایش اینترنت نتبلاکس، نیز اعلام کرده که از منابعی در منطقه شنیده است در ایران دسترسی محدود به استارلینک همچنان وجود دارد. هرچند به نظر میرسد سطح خدمات کاهش یافته باشد. او گفت: «دسترسی پراکنده است، اما هنوز وجود دارد.»
توکر همچنین افزود که قطع گسترده اینترنت که از ۸ ژانویه در ایران آغاز شد، تا روز سهشنبه ادامه داشته و بر اساس دادههای اینترنت ثابت و موبایلی که نتبلاکس رصد میکند، سطح اتصالهای غیرماهوارهای به حدود ۱ درصد میزان معمول در این کشور رسیده است.
در حالی که هنوز مشخص نیست اختلال در خدمات استارلینک در ایران دقیقا چگونه اعمال میشود، برخی متخصصان گفتهاند میتواند از پارازیتاندازی روی ترمینالهای استارلینک انجام شود و توان این تجهیزات را برای دریافت سیگنال از ماهوارهها مختل کند.
استارلینک؛ ابزار ارتباطی در بحرانهای جهانی
نقش استارلینک بهعنوان شریان ارتباطی برخی معترضان در ایران، تازهترین نشانه از ایفای نقش ایلان ماسک و اینترنت ماهوارهای او در منازعات و ناآرامیهای جهانی است.
این سرویس از زمان تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، برای نیروهای اوکراینی نقشی حیاتی ایفا کرده است. در میانمار، جایی که حکومت نظامی بارها اینترنت را قطع کرد، گروههای شورشی، سازمانهای امدادی و کادر درمان از استارلینک برای ارتباطات استفاده کردند. در سودان نیز، به دلیل خاموشیهای طولانیمدت، هر دو طرف درگیر در جنگ داخلی چندساله از این سرویس بهره بردهاند.
در همین حال، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، روز یکشنبه اعلام کرد قصد دارد با ایلان ماسک درباره بازگرداندن اینترنت در ایران گفتگو کند، هرچند بهطور مشخص از استارلینک نام نبرد.
ماسک پیشتر ترمینالهای استارلینکــ تجهیزاتی که اندکی بزرگتر از یک لپتاپاندــ را به رایگان برای اوکراین ارسال کرد و اینترنت رایگان در آن کشور ارائه داد. قیمت ترمینالهای استاندارد استارلینک حدود ۵۹۹ دلار بهعلاوه هزینه اشتراک ماهانه است؛ رقمی که آن را برای بسیاری از ایرانیان غیرقابلدسترس میکند.
استارلینک مجوز فعالیت رسمی در ایران ندارد، اما ماسک پیشتر اعلام کرده بود که این سرویس در ایران فعال است. او دسامبر ۲۰۲۲ در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که شرکتش «در آستانه فعالسازی نزدیک به ۱۰۰ ترمینال استارلینک در ایران» قرار دارد؛ رقمی که البته در مقایسه با جمعیت ۹۲ میلیونی ایران بسیار است.
ماسک در ژوئن سال گذشته، در پاسخ به پستی در شبکه ایکس که از او خواسته بود دسترسی استارلینک را برای ایران فراهم کند، نوشت: «پرتوها روشناند.»
پس از جنگ ۱۲روزه جمهوری اسلامی و اسرائیل در ماه ژوئن، مجلس ایران قانونی را تصویب کرد که استفاده از استارلینک را بهطور رسمی ممنوع میکند و بنا بر گزارش رسانههای دولتی، برای استفاده یا توزیع این فناوری بدون مجوز مجازاتهای سنگینی در نظر گرفته شده است.
