براساس گزارشهای تازه سازمان جهانی بهداشت (WHO)، دولتها باید برای کاهش روند رو به رشد چاقی، دیابت، بیماریهای قلبی، سرطان و آسیبها مالیات بر نوشیدنیهای شیرین و الکل را افزایش دهند.
سازمان جهانی بهداشت در دو گزارش منتشرشده در روز سهشنبه هشدار داد که مالیاتهای پایینِ نامتناسب با تورم باعث میشود این محصولات همچنان مقرونبهصرفه بمانند، در حالی که نظامهای سلامت برای مقابله با بیماریهای قابل پیشگیری به زحمت میافتند.
به گفته این نهاد، مالیات بر الکل و نوشیدنیهای شیرینشده با شکر از موثرترین ابزارها برای کاهش مصرف است، زیرا قیمتهای بالاتر میتواند مصرف الکل و شکر را کاهش دهد، به تعویق بیندازد یا حتی کاملا متوقف کند.
تدروس آدهانوم قبریسوس، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت گفت: «مالیاتهای سلامت از قویترین ابزارهایی است که برای ارتقای سلامت و پیشگیری از بیماری در اختیار داریم».
او افزود: «با افزایش مالیات بر محصولاتی مانند دخانیات، نوشیدنیهای شیرین و الکل، دولتها میتوانند مصرف زیانآور را کاهش دهند و منابع مالی لازم برای خدمات ضروری سلامت را فراهم کنند».
این گزارشها همزمان با فراخوان سازمان جهانی بهداشت برای افزایش و بازطراحی مالیاتها بهعنوان بخشی از ابتکار تازه این نهاد منتشر شده است؛ ابتکاری که هدف دارد تا سال 2035 قیمت واقعی دخانیات، الکل و نوشیدنیهای شیرین را افزایش دهد.
یافتهها بر پایه تحلیل قیمتها و سطح مالیات بر آبجو، نوشیدنیهای تقطیری و نوشیدنیهای شیرینشده با شکر در بیش از 150 کشور در سال 2024 و نیز مرور سیاستهای مالیاتی در حدود 180 کشور استوار است. سازمان جهانی بهداشت همچنین دادههای 2024 را با ارقام 2022 مقایسه کرده تا تغییرات در گذر زمان رصد شود.
آبجو و مشروبات الکلیِ تقطیری با وجود مالیاتها ارزانتر میشوند
مصرف الکل یکی از مهمترین عوامل خطر در جهان برای بیش از 200 وضعیت سلامت از جمله سرطان و بسیاری مشکلات رفتاری مانند افسردگی، اضطراب و اختلالات مصرف الکل است. به گفته سازمان جهانی بهداشت هر سال بیش از 2.6 میلیون نفر بر اثر شرایط مرتبط با الکل جان میبازند.
بیش از 160 کشور نوشیدنیهای الکلی را یا بر اساس قیمت نوشیدنی یا بر مبنای میزان الکل آنها مشمول مالیات میکنند. در برخی کشورها الکل مشمول مالیاتهای عمومی فروش نیز هست که قیمت همه کالاها را افزایش میدهد.
با این حال سازمان جهانی بهداشت دریافته است که آبجو و نوشیدنیهای تقطیری از 2022 تاکنون یا مقرونبهصرفهتر شدهاند یا در همان سطح قیمت ماندهاند، زیرا نرخهای مالیاتی به طور منظم برای همگام شدن با تورم تعدیل نمیشوند.
کمتر از یکچهارم کشورهایی که بر الکل مالیات میگیرند نرخهای خود را به طور منظم بهروز میکنند و تورم اثر آنها را فرسایش میدهد و الکل را در گذر زمان ارزانتر میکند.
در سطح جهان، آبجو به طور میانگین معادل 14 درصد از قیمت نهاییاش مالیات دارد و نوشیدنیهای تقطیری 22.5 درصد مالیات میپردازند. یک آبجوی معمولی 330 میلیلیتری 2.47 دلار (€2.10) قیمت دارد و تنها 0.52 دلار (€0.44) از این مبلغ مالیات است. یک بطری 750 میلیلیتری نوشیدنی تقطیری به طور میانگین 22.67 دلار (€19.28) قیمت دارد که 6.44 دلار (€5.48) آن مالیات است.
دستکم 25 کشور در جهان، عمدتا اروپایی، بر شراب مالیات نمیگیرند، با وجود آنچه سازمان جهانی بهداشت «خطرات روشن برای سلامت» توصیف کرده از جمله افزایش خطر سرطان در زنانی که بیش از 1.5 لیتر شراب در هر هفته.
تنها 28 کشور درآمد حاصل از مالیات بر الکل را برای پیشگیری و درمان اختصاص میدهند، مانند برنامههای کنترل الکل، پویشهای سلامت عمومی یا تامین مالی نظام بهداشت و درمان.
درخواست سازمان جهانی بهداشت برای مالیاتهای مبتنی بر میزان شکر بر نوشیدنیها
نوشیدنیهای شیرینشده با شکر (SSB)، مانند نوشابههای گازدار یا آبمیوهها، خطر چاقی، پوسیدگی دندان و چندین بیماری مزمن از جمله سرطان، دیابت و مشکلات قلبی را افزایش میدهند، براساس دفتر مدیترانه شرقی سازمان جهانی بهداشت.
این نوشیدنیها در بسیاری کشورها از مهمترین منابع دریافت قند هستند و ارزش تغذیهای اندکی دارند یا اصلا ندارند، این سازمان افزود.
در حالی که 116 کشور بخشی از نوشیدنیهای شیرین مانند نوشابههای گازدار و نوشیدنیهای انرژیزا را مشمول مالیات میکنند، بیشتر آنها دیگر محصولات پرقند را از جمله آبمیوهها، نوشیدنیهای لبنیِ شیرین و قهوه و چایِ آماده مشمول مالیات نمیکنند.
تحلیل سازمان جهانی بهداشت نشان میدهد که نوشیدنیهای شیرین یا بر اساس قیمت کل یا بر اساس اندازهشان مشمول مالیات میشوند.
کمتر از یکچهارم کشورها نوشیدنیها را بر مبنای میزان شکر افزوده مالیات میبندند، با وجود توصیههای سازمان جهانی بهداشت مبنی بر اثربخشی بیشتر مالیاتهای مبتنی بر شکر، چون این کار مشتریان را به انتخاب گزینههای کمقند یا بدون قند ترغیب میکند.
مالیات به طور متوسط 2 درصد به قیمت یک نوشیدنی شیرین اضافه میکند. در سطح جهان، یک بطری معمولی 330 میلیلیتری نوشابه 1.56 دلار (€1.33) قیمت دارد که تنها 0.15 دلار (€0.13) آن مالیات است.
نزدیک به نیمی از کشورهایی که نوشیدنیهای شیرین را مشمول مالیات میکنند، آبِ بطریشده را نیز مالیات میبندند؛ رویهای که سازمان جهانی بهداشت آن را توصیه نمیکند و میگوید گزینههای سالم باید مقرونبهصرفه بمانند.
از میان 116 کشوری که بر نوشیدنیهای شیرین مالیات میگیرند تنها 10 کشور منابع مالی این مالیات را به برنامههای سلامت اختصاص میدهند.
اتین کروگ، مدیر اداره عوامل تعیینکننده سلامت، ارتقا و پیشگیری در سازمان جهانی بهداشت گفت: «الکل ارزانتر محرک خشونت، آسیب و بیماری است».
او افزود: «در حالی که صنعت سود میبرد، مردم اغلب پیامدهای سلامت و جامعه هزینههای اقتصادی را به دوش میکشند».
