رهبران دولت ترکیه از اظهارنظر درباره رویدادهای ایران خودداری کردهاند. فقط عمر چلیک، سخنگوی دولت، بیانیهای رسمی منتشر کرد. او محتاطانه اعلام کرد هرچند ترکیه وجود مشکلات در ایران را تصدیق میکند، حل این مشکلات باید بهدست خود ایرانیان صورت بگیرد. او همچنین درباره هرگونه مداخله خارجی هشدار داد. چلیک با نادیده گرفتن تهدیدهای علنی و مستقیم دونالد ترامپ، فقط اسرائیل را بهعنوان عامل بالقوه تحریککننده نام برد.
بحران ایران برای ترکیه مسئلهای پیچیده و دشوار است. از نظر تاریخی، روابط آنکارا با تهران همواره چالشبرانگیز بوده است. جمهوری اسلامی قدرت ضدغربی اصلی در منطقه بود. با این حال، جمهوری اسلامی در پی رویدادهای دو سال گذشته بهشدت تضعیف شده است. پس از سقوط رژیم بشار اسد در سوریه، سپس ناکامیهای دو متحد کلیدیاش، حماس و حزبالله، و در نهایت جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل و آمریکا، تهران در منطقه منزوی شده است.
به حاشیه رفتن ایران به سود ترکیه تمام شده است، کشوری که رهبرش، رجب طیب اردوغان، سالها است در پی ایفای نقشی بسیار بزرگتر هم در منطقه و هم در عرصه جهانی بوده است. با وجود جایگاه ترکیه در ائتلاف غربی، اردوغان همواره برای کشورش نقشی مستقل تصور کرده است. ملموسترین منفعت آنکارا در سوریه پدیدار شد، جایی که دولت جدید سنیمحور بهشکلی محسوس نفوذ و سلطه جمهوری اسلامی را با نفوذ ترکیه جایگزین کرد. با اقتصاد پویاتر و نقش جهانی پررنگتر، نفوذ تازه ترکیه اکنون فراتر از سوریه گسترش پیدا کرده است.
چالش امروز آنکارا در قبال ایران دوگانه است که شامل نگرانی از موج مهاجران در صورت ناآرامی ایران هم میشود.
از سوی دیگر، اگر جمهوری اسلامی سقوط کند، آیا ترکیه از جایگزینیاش با دولتی جدید و طرفدار غرب استقبال خواهد کرد؟ هرچند آنکارا بلافاصله از نظر اقتصادی از چنین تغییری سود میبرد، تهران جدید میتواند توجه سیاسی قابلتوجهی به خود جلب کند و بار دیگر به رقیب تازهای برای آنکارا تبدیل شود.
از اینرو، سخنان سخنگوی دولت ترکیه دستکم میتواند بازتابدهنده تمایل دولت ترکیه باشد که ایرانیان واقعا خودشان مشکلاتشان را حل کنند و شاید تغییر چندانی رخ ندهد.
هنری جی. بارکی پژوهشگر ارشد مهمان مرکز مطالعات خاورمیانه در شورای روابط خارجی است.
ترجمه از شورای روابط خارجی
