کشورهای حاشیه خلیج فارس در صورت سقوط رژیم اسلامگرای ایران منافع زیادی خواهند داشت، اما در عین حال در خط مقدم ناآرامی احتمالی قرار میگیرند که ممکن است به وجود آید.
قدرتهای اصلی شورای همکاری خلیج فارس از اواخر دسامبر، همزمان با شکلگیری اعتراضهایی که ایران را متلاطم کرده است، رویکردی محتاطانه در پیش گرفتهاند. در حالی که قطر از دیرباز روابط حسنه با تهران را حفظ کرده است، سعودیها و اماراتیها پس از سالها روابط پرتنش، وارد روندهای آشتی و نزدیکی به جمهوری اسلامی شدهاند.
این گرمی روابطــ که عادیسازی مناسبات دیپلماتیک و سرمایهگذاری را نیز شامل میشودــ تا حدی ثبات در منطقه ایجاد کرده است. برای نمونه، پس از آنکه روابط ایران و عربستان سعودی در مارس ۲۰۲۳ از سر گرفته شد، حملات موشکی و پهپادی حوثیهای یمن به عربستان سعودی متوقف شد.
با وجود این تحولات مثبت، بیاعتمادی میان کشورهای منطقه و تهران همچنان ادامه داشته است. هم سعودیها و هم اماراتیها بر تعهدشان به روابط ازسرگرفتهشده با ایران پایبند ماندهاند، اما در عین حال بر تخلفهای جمهوری اسلامی تاکید میکنند؛ از جمله این موارد، تلاشهای سپاه پاسداران برای قاچاق سلاح به حوثیها در یمن و انتقال منابع مالی به حزبالله در لبنان است. همچنین، اگرچه کشورهای منطقه در جریان جنگ ۱۲ روزه نگران بیثباتی احتمالی و حمله تلافیجویانه به شهرهایشان بودند، انتقادهای علنی از اسرائیل داشتند.
در واکنش به اعتراضهایی که در هفتههای اخیر ایران را تکان داده است، مقامهای کشورهای منطقه اظهارنظرهای عمومی چندانی نداشتهاند. برداشت کنونی آنان این است که هرچند اعتراضها شدیدتر از خیزشهای سالهای اخیر است، احتمالا جمهوری اسلامی در نهایت بر اوضاع غلبه خواهد کرد. در نتیجه، پس از عبور از این بحران، رهبران منطقه ناچار خواهند بود روابطشان را با رهبری در تهران مدیریت کنند که بهنسبت ضعیفترــ و شاید کمتر قابلپیشبینیــ خواهد بود. حتی اگر آنان در این برآورد دچار خطا شده باشند و جمهوری اسلامی سقوط کند، تمرکز اصلیشان تضمین ثبات در برابر ناآرامی است که ممکن است ایران را دربرگیرد.
عمان تنها استثنا در منطقه بوده است، کشوری که اغلب کانالی برای ارتباط آمریکا و دیگران با جمهوری اسلامی بوده است. بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، در ۱۰ ژانویه با همتای ایرانیاش در تهران دیدار کرد. بیانیه این دیدار نشان میدهد که روال معمول ادامه دارد و هر دو طرف بر همکاری متقابل و تمایل به تقویت روابط تاکید کردهاند. آنها همچنین «خواستار پرهیز از سیاستها و اقداماتی شدند که میتواند تنشها را شعلهور کند» و «بر اهمیت گفتوگو و دیپلماسی توافق کردند». این ادبیات متعارف است، اما میتواند پیامی به آمریکا باشد که جمهوری اسلامی تمایل به گفتوگو دارد، همانگونه که ترامپ یک روز بعد در هواپیمای ایر فورس وان به آن اشاره کرد.
ورای دیپلماسی آشکار عمان، کشورهای منطقه خلیج فارس فقط به نظاره محتاطانه و حسابشده تحولات ایران مشغولاند و میکوشند از هرگونه دخالتی که ممکن است به ثباتشان آسیب بزند، پرهیز کنند.
استیون ای. کوک پژوهشگر ارشد مطالعات خاورمیانه و آفریقا در شورای روابط خارجی است.
ترجمه از شورای روابط خارجی
