کالابرگ، صدقه یا ابزار رفاه اقتصادی؟
از کارت غذای آمریکا تا انتقال نقدی در برزیل و آسیا، دولتها سالهاست برای جبران فشارهای اقتصادی، یارانه را مستقیم به مردم میدهند؛ سیاستی که حالا در ایران نیز اجرا میشود، نه یک اقدام استثنایی، بلکه بخشی از مسیری است که بسیاری از اقتصادهای جهان پیشتر پیمودهاند.
خلاصه خبر
گروه اقتصادی خبرگزاری فارس؛ با آغاز اجرای سیاست کالابرگ و انتقال یارانه از ابتدای زنجیره به مصرفکننده نهایی، یک دوگانه در افکار عمومی شکل گرفته است؛عدهای آن را «اصلاح اقتصادی» میدانند و گروهی دیگر از «صدقهدادن به مردم» سخن میگویند.اما تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد آنچه امروز در ایران در حال اجراست، نه یک سیاست خیریهای، بلکه یکی از شناختهشدهترین ابزارهای حکمرانی اقتصادی در دنیاست؛ ابزاری که هم در اقتصادهای پیشرفته و هم در کشورهای در حال توسعه، برای جبران اصلاحات قیمتی و بازتوزیع منصفانه یارانهها بهکار میرود.
یارانه پنهان؛ از جیب همه، به نفع عدهای محدود
مسئله از یک واقعیت ساده شروع میشود، یارانههای قیمتی چه در انرژی، چه در غذا و کالاهای اساسی الزاماً عادلانه نیستند.مطالعات بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول بارها نشان دادهاند که بخش عمده یارانههای قیمتی، نه به دهکهای پایین، بلکه به مصرفکنندگان پرمصرف میرسد؛ یعنی همان اقشار پردرآمدتر.از طرفی دریافت کننده یارانه در صدر زنجیره، انتفاع بی حساب و کتاب کسب کرده و کالا به قیمت کم به دست مردم نمیرسد.به همین دلیل، بسیاری از دولتها در دهههای اخیر به این جمعبندی رسیدهاند که بهجای ارزانفروشی گسترده، یارانه را مستقیم به مردم بدهند؛ سیاستی که در ادبیات اقتصادی به آن انتقال یارانه از قیمت به درآمد گفته میشود.
سیاست حمایتی تنها مخصوص «فقرا» نیست؛ تجربه آمریکا و اروپا
برخلاف تصویری که گاهی در فضای رسانهای ایران ساخته میشود، کمکهای معیشتی در جهان صرفاً ابزار امداد به فقرا نیست.در آمریکا برنامه مشهور اسنپ (SNAP) یا همان کارت غذایی، امروز حدود ۴۱ میلیون نفر از جمعیت آمریکا را پوشش میدهد؛ کارگران، خانوادههای طبقه متوسط، سالمندان و حتی شاغلانی که درآمد دارند، هدف دولت آمریکا در این طرح هستند.این برنامه نه زیرمجموعه نهاد خیریه است، نه با ادبیات «نیازمندی» تبلیغ میشود. SNAP بخشی از سیستم رسمی رفاه اقتصادی آمریکاست؛ همان کشوری که اقتصاد آزاد را شعار خود میداند.
میلیونها شهروند اروپایی یارانه غذا میگیرند
در اروپا نیز، اگرچه ساختار رفاه گستردهتر است، اما ابزارهای مشابهی وجود دارد. صندوق کمک غذایی اتحادیه اروپا (FEAD) سالانه میلیونها شهروند اروپایی را پوشش میدهد؛ نه بهعنوان «بیپناه»، بلکه بهعنوان شهروندانی که در دورههای فشار اقتصادی نیاز به حمایت موقت دارند.
انتقال نقدی؛ نسخهای که بانک جهانی توصیه میکند
در آمریکای لاتین و جنوب شرق آسیا، کشورهایی مانند برزیل و فیلیپین از مدلهای انتقال نقدی استفاده کردهاند که امروز بهعنوان نمونههای موفق جهانی شناخته میشوند.برنامه Bolsa Família در برزیل، نزدیک به یکچهارم جمعیت کشور را در مقاطعی پوشش داده است. این برنامه نهتنها فقر را کاهش داده، بلکه آثار جانبی مهمی نظیر افزایش حضور کودکان در مدرسه، بهبود شاخصهای سلامت و حتی افزایش امید به زندگی را در دستور کار قرار داده است.در فیلیپین نیز برنامه 4Ps با پوشش میلیونها خانوار، بهعنوان ابزار «تابآوری اقتصادی» شناخته میشود؛ یعنی کمک به مردم برای عبور از شوکهای اقتصادی، نه برچسبزدن به آنها.
تجربه خود ایران؛ سیاستی که زمانی الگو شد
نکته قابلتوجه آنجاست که ایران خود، یکی از پیشگامان این سیاست بوده است. در اجرای هدفمندی یارانهها در دهه ۸۰، ایران یکی از بزرگترین برنامههای انتقال نقدی همگانی در جهان را اجرا کرد؛ برنامهای که طبق گزارشهای رسمی، نزدیک به ۹۰ درصد جمعیت کشور را دربر گرفت.در همان زمان، گزارشها و یادداشتهای کارشناسی بانک جهانی از این سیاست بهعنوان نمونهای جسورانه در اصلاح یارانهها یاد کردند و آن را برای سایر کشورها قابل مطالعه دانستند؛ هرچند ضعفهایی در تداوم، تأمین مالی و هماهنگی سیاستها وجود داشت.بنابراین این سیاست «کمک به مردم» است، نه «کمک به درماندگان»تجربه جهانی نشان میدهد، انتقال یارانه به مردم، سیاستی رایج و پذیرفتهشده است؛ این سیاست در آمریکا، اروپا، ژاپن، برزیل و آسیا اجرا میشود و در هیچیک از این کشورها، بهمعنای «بدبختسازی تصویر جامعه» نیست.اگر قرار است یارانه از قیمت کالا برداشته شود، منطقیترین و شفافترین مسیر، بازگرداندن مستقیم آن به مردم است؛ نه پنهان، نه رانتی، نه وابسته به میزان مصرف.بحث اصلی، نه «صدقه گرفتن مردم»، بلکه چگونگی تقسیم منصفانه منابع ملی است؛ موضوعی که در صورت اجرای صحیح میتواند بهجای شکاف اجتماعی، به اعتماد عمومی منجر شود.#کالابرگ #یارانه#آمریکا_کالابرگ
16:31 - 17 دی 1404
نظرات کاربران
