در حالی که دامنه اعتراضهای مردمی در ایران هر روز گستردهتر میشود، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، به جمهوری اسلامی هشدار داده است که در صورت استفاده از خشونت علیه معترضان، آمریکا برای نجات مردم وارد عمل خواهد شد.
واشنگتن در حالی به تهران هشدار میدهد که تنش میان جمهوری اسلامی و غرب روبهافزایش است. البته تهدیدهای واشنگتن علیه تهران پدیدهای تازه نیست، اما لحن ترامپ، فضای سخنان او و پیامهایی که در پس آن نهفته است، این مرحله را متفاوت و خطرناکتر نشان میدهد. اظهارات اخیر ترامپ در قبال تحولات ایران صرفا بهعنوان فشار سیاسی یا روانی تلقی نمیشود، بلکه این برداشت را القا میکند که گزینه نظامی یا امنیتی بهطور جدی روی میز است.
امروز ایران گسترش چشمگیر دامنه اعتراضاتی را شاهد است که ابتدا برای مطالبات اقتصادی و معیشتی آغاز شدند، اما بهتدریج رنگوبوی سیاسی گرفتند. سقوط ارزش پول ملی، تورم نزدیک به ۴۰ درصد و افزایش قیمت سوخت و کالاهای اساسی، بخشهای وسیعی از جامعه را به خیابانها کشانده و ایران را در وضعیتی شکننده و ناپایدار قرار داده است. از دید واشنگتن، این وضعیت میتواند فرصتی برای اعمال فشار و حتی احتمال مداخله با هدف حمایت از معترضان و دفاع از حقوق بشر را فراهم کند.
آنچه اظهارات اخیر ترامپ را متمایز میکند، صراحت و تندی کمسابقه آنها است. هشدار کاخ سفید درباره وارد کردن «ضربهای بسیار سخت» در صورت کشتهشدن معترضان و تاکید دوباره بر این موضع در برابر رسانهها، از آمادگی برای تشدید تنش خبر میدهد. انتشار تصویری از ترامپ و مارکو روبیو در حال پیگیری روند بازداشت نیکولاس مادورو همراه با پیامهای ضمنی تهدیدآمیز، نشان میدهد کاخ سفید تنها به حرف اکتفا نمیکند.
بنابراین، عملیات بازداشت نیکلاس مادورو، رئیسجمهوری پیشین ونزوئلا، و متحد دیرین جمهوری اسلامی، شوک سیاسی بزرگی بود و پیامی بازدارنده برای رقبای واشنگتن داشت. برای تهران، این رخداد به معنای آن است که ترامپ ممکن است در برخورد با جمهوری اسلامی هم قواعد دیپلماتیک و حقوق بینالملل را رعایت نکند. هرچند شرایط ونزوئلا با ایران تفاوت بسیاری دارد، اما پیام اصلی یکسان است: اگر واشنگتن تصمیم به اقدام بگیرد، هیچ مصونیتی برای دولتهای متخاصم وجود نخواهد داشت.
تهدیدهای ترامپ را نمیتوان از نقش بالقوه اسرائیل در هرگونه رویارویی احتمالی میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی جدا بررسی کرد؛ بهویژه اینکه بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائيل، همواره به دنبال چراغ سبز ترامپ برای حمله به ایران است؛ چه این حمله به شکل عملیاتی محدود باشد و چه در قالب درگیری گسترده انجام شود.
در چند سال گذشته، اسرائیل بارها به مواضع و پایگاههای جمهوری اسلامی در منطقه، بهویژه در سوریه حمله کرده و حتی تاسیسات نظامی در داخل ایران را هدف قرار داده است. اکنون با توجه به همسویی قابلتوجه دولت آمریکا با دیدگاه اسرائیل، انتظار میرود تلآویو در هر اقدام نظامی احتمالی آمریکا علیه جمهوری اسلامی، نقشی موثر ایفا کند.
پرونده هستهای تهران عمدهترین عاملی است که کشورهای غربی و اسرائيل را همچنان به نگرانی وامیدارد و باعث میشود جامعه جهانی حلقه تحریمهای اعمالشده علیه جمهوری اسلامی را تنگتر کند. هرچند نهادهای اطلاعاتی غربی خاطرنشان میکنند تهران هنوز به سلاح هستهای دست نیافته است، نزدیکشدن سطح غنیسازی اورانیوم به آستانه نظامی و کاهش همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، زمینه را برای هرگونه اقدام نظامی احتمالی علیه رژیم ایران فراهم میکند. این در حالی است که در پی حملات مستقیم اسرائيل و آمریکا به پایگاههای نظامی و تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی در ماه ژوئن گذشته، مسیر مذاکره و راهحل دیپلماتیک میان تهران و غرب عملا به بنبست رسیده است.
در نتیجه، میتوان گفت که جمهوری اسلامی امروز با تهدیدی چندلایه، فراگیر و بیسابقه در تاریخ خود روبهرو است. اقتصادی فرسوده و در آستانه فروپاشی، فشارهای بینالمللی فزاینده، گسترش روزافزون دامنه اعتراضات مردمی و همزمان، تهدیدها و هشدارهای صریح دونالد ترامپ درباره پیامدهای سرکوب خشونتآمیز معترضان، همگی این رژیم را به نقطهای از تنگنا و انسداد راهبردی رساندهاند که گریزی از آن دیده نمیشود.
در کنار بحرانهای روزافزون داخلی و فشارهای خارجی، تلاشهای تلآویو برای متقاعد کردن واشنگتن به اقدام نظامی علیه رژيم ایران هم تهدیدی دیگری است که همچنان بر معادلات امنیتی جمهوری اسلامی سایه افکنده است.
