به نظر میرسد ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه، با وجود توافق رسمی «مشارکت راهبردی با ایران»، تمایلی به ارائه حمایت عملی و چشمگیر از تهران، آن هم در میانه اعتراضات اخیر در سراسر ایران ندارد.
این موضوع در حالی رخ میدهد که کرملین در حال بازنگری و بازتنظیم اولویتهای جهانی خود است و تمرکز ویژهای بر بهبود و تثبیت روابط با دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، گذاشته است.
بلومبرگ، با استناد به منابعی آشنا با بحثهای داخلی کرملین، گزارش داد که انتظار نمیرود در شرایطی که حکومت ایران با اعتراضهای گسترده داخلی و تهدید فزاینده اقدام نظامی آمریکا روبهرو است، مسکو اقدامات قابلتوجهی برای حمایت از حکومت ایران انجام دهد.
ادامه جنگ روسیه در اوکراین موجب شده است ونزوئلا، ایران و کوبا بهعنوان متحدان راهبردی مسکو با ضعفهای جدی امنیتی روبهرو شوند؛ روندی که هم کاستیهای ساختاری روسیه در حمایت از شرکایش را برملا کرده و هم اعتماد به نقش و نفوذ جهانی مسکو را بهطور محسوسی کاهش داده است.
ببر کاغذی روابط چندینساله با مسکو
در حالی که ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه، توجه خود را بر جنگ مسکو در اوکراین متمرکز کرده است، متحدان راهبردی او در سراسر جهان احساس میکنند مورد بیتوجهی یا حتی بدتر از آن، قرار گرفتهاند.
بطوریکه مقامهای ونزوئلایی به این جمعبندی رسیدهاند که رابطه امنیتی چندینساله آنها با مسکو تنها یک «ببر کاغذی» بوده است.
این تجربه محدود به ونزوئلا نیست؛ در بازه ۱۳ ماه گذشته، از دمشق و تهران گرفته تا هاوانا، دولتهای اقتدارگرا که پیشتر از روابط نزدیک خود با کرملین بهرهمند میشدند، دریافتهاند که پشتیبانی روسیه در حساسترین و تعیینکنندهترین مقاطع، آنگونه که انتظار میرفت، عملی و مؤثر نبوده است.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
بشار اسد، دیکتاتور سابق سوریه، پس از آنکه پشتیبانی نظامی روسیه رو به افول گذاشت، به مسکو گریخت.
کوبا که دیگر از حمایت یک پشتیبان خارجی قدرتمند برخوردار نیست، درگیر بحرانی انسانی شده است؛ بحرانی که به گفته برخی تحلیلگران میتواند این کشور را به حلقه بعدی زنجیره فروپاشیها تبدیل کند.
همزمان، ایران همین امسال هدف حملات هوایی آمریکا قرار گرفت و اکنون شاهد اعتراضهای گسترده داخلی است؛ اعتراضهایی که ناظران از آنها بهعنوان تهدیدی در سطح موجودیت نظام یاد میکنند و در کنار آن، خطر تشدید دوباره اقدام نظامی ایالات متحده نیز همچنان پابرجاست و آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، با مجموعهای از این فشارهای کمسابقه روبهرو است.
اولویتی بهمراتب بالاتر از حفظ پیوندها با متحدان
به باور بسیاری، گویاترین نشانه از بیتوجهی مسکو به متحدانش را میتوان در سرنوشت نیکلاس مادورو، رئیس جمهوری ونزوئلا، دید؛ کسی که بنا بر گزارشها همچنان در زندانی در نیویورک به سر میبرد.
مقامهای ونزوئلا میگویند با آنکه دونالد ترامپ، رئیس جمهوری ایالات متحده، بارها بهطور علنی از برنامه خود برای برکناری نیکلاس مادورو سخن گفته بود، دستگاههای اطلاعاتی کوبا و روسیه که ستون اصلی تأمین امنیت کاراکاس به شمار میرفتند، نتوانستند هیچ ضعف امنیتی جدی یا اطلاعات مشخص و عملیاتی درباره تهدید متوجه رهبر ونزوئلا را شناسایی و منتقل کنند.
بخش عمده حفاظت شخصی آقای مادورو در اختیار مقامهای اطلاعاتی کوبا بود که بهعنوان تیم حفاظت شخصیاش عمل میکردند. اهمیت و گستردگی این نقش زمانی آشکار شد که دولت کوبا اعلام کرد در جریان عملیات ایالات متحده، ۳۲ نفر از شهروندان این کشور جان خود را از دست دادهاند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
آنها همچنین به ناکامی سامانههای پدافند هوایی اس-۳۰۰ و بوک-ام۲ روسیه در حفاظت از حریم هوایی ونزوئلا اشاره میکنند. این مقامها شکایت دارند که روسیه پشتیبانی فنی کافی برای تضمین کارایی عملیاتی این سامانهها ارائه نکرده است. به گفته آنها، پدافند سایبری ونزوئلا نیز به حمایت فنی روسیه متکی بود که آن هم ناکافی از کار درآمد، زیرا حملات سایبری آمریکا ظاهرا موجب قطع برق در بخشهای وسیعی از کاراکاس شد.
پیامد این وضعیت، فروپاشی اعتماد در شراکت امنیتی میان ونزوئلا، کوبا و روسیه است. در کاراکاس، دلسی رودریگز، جانشین مادورو، اکنون گزینه چندانی جز پذیرش پیشنهادهای همکاری آمریکا و سست کردن روابط با شرکای قدیمی کشورش ندارد.
پوتین تاکنون بهطور علنی درباره اقدامات ایالات متحده در ونزوئلا اظهار نظر نکرده است و وزارت امور خارجه روسیه بیانیهای نسبتا رسمی صادر کرده که در آن تاکید شده این اقدامات اصول کلیدی حقوق بینالملل را نقض میکند.
با این حال، به گفته افراد آگاه، مقامهای روس از اقدام آقای ترامپ برای پیش بردن عملیات بازداشت آقای مادورو خشمگین شدهاند. با وجود همه این تحولات، در شرایط کنونی، بهبود و مدیریت روابط با ایالات متحده برای مسکو اولویتی بهمراتب بالاتر از حفظ پیوندها با ونزوئلا دارد.
به گفته این فرد، بازداشت مادورو برای روسیه ناخوشایند است. اما یک فاجعه به شمار نمیآید.
روسیه در قبال حمایت از حاکمان ایران تا کجا پیش خواهد رفت؟
ایران موضوعی بهمراتب جدیتر است، زیرا همکاری روسیه با این کشور، از جمله در حوزه نظامی، بسیار گستردهتر و عمیقتر است.
در ژانویه ۲۰۲۵، روسیه و ایران «معاهده مشارکت راهبردی جامع» را امضا کردند که میتواند بهعنوان مبنایی برای مداخله مسکو در اعتراضها مورد استفاده قرار گیرد.
ماده ۲ این معاهده شامل توافق روسیه و ایران برای مقابله با مداخله خارجی در امور داخلی طرفهای معاهده است.
روسیه چنین ناآرامیهایی را اغلب بهعنوان «انقلابهای رنگی» که از سوی غرب حمایت میشوند تلقی میکند. بند ۷.۳ به همکاری دو طرف در حفظ امنیت عمومی مربوط میشود. هرچند ایران میتواند با استناد به این موارد از روسیه درخواست کمک کند، اما این معاهده هیچ ابزار یا سازوکار الزامآوری را که بر اساس آن مسکو موظف به کمک به تهران باشد، مشخص نکرده است.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
به گزارش بلومبرگ و به نقل از منابعی که از بحثهای داخلی کرملین مطلع هستند، پیشبینی میشود مسکو در قبال حکومت ایران که اکنون با موج گسترده اعتراضهای داخلی و تهدیدهای احتمالی نظامی از سوی ایالات متحده مواجه است، اقدامات عملی و چشمگیری انجام ندهد.
با وجود گستره همکاریهای نظامی–فنی میان روسیه و ایران، که شامل بیش از ۳ میلیارد دلار تسلیحات از موشکهای بالستیک تا گلولههای توپخانهای بوده است، مسکو در مقاطع حساس اقدامهای محدودی انجام داده است. از جمله این مقاطع میتوان به حملات ایالات متحده به تأسیسات هستهای ایران و جنگ ۱۲روزه میان ایران و اسرائیل در اواسط سال ۲۰۲۵ اشاره کرد.
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
روسیه بهطور عامدانه ابهام را در مهمترین بخشهای این معاهده که به همکاریهای امنیتی مربوط میشود گنجانده است تا از رویارویی مستقیم با ایالات متحده پرهیز کند، زیرا مسکو درگیر مناقشه در اوکراین است.
ایران، که یکی از تأمینکنندگان اصلی پهپاد برای روسیه است، در جریان بمباران تاسیسات هستهای خود توسط ایالات متحده در سال گذشته، مزیت چندانی از این رابطه ندید و این اقدام، آسیبپذیریهای آن را آشکار ساخت.
اولویت اصلی مسکو چیست؟
در همین حال، کرملین تلاش دارد از اختلافنظرهای موجود میان واشنگتن و بروکسل درباره جنگ اوکراین به نفع خود استفاده کند و همزمان با پیشروی نظامی، کنترل مناطق بیشتری از دونباس را به دست گیرد.
با این حال، اعزام نیروهای امنیتی روسیه برای پشتیبانی از حکومت ایران میتواند دولت ترامپ را به بازنگری اساسی در سیاست خود نسبت به جنگ اوکراین وادار کند و موازنه کنونی را بر هم بزند.
اگر روسیه از مداخله پرهیز کند، این امر میتواند به تداوم مذاکرات صلح میان مسکو و غرب درباره مناقشه اوکراین و حفظ روابط مثبت میان پوتین و ترامپ کمک کند.
در نتیجه، روسیه ممکن است بهطور علنی از ایران حمایت کند، اما با توجه به ظرفیت محدود خود و اولویت پایان دادن به جنگ با اوکراین، بعید است بهطور عمیق در کمک به تهران درگیر شود.
اگر حکومت ایران به از دست دادن کنترل به سود معترضان ادامه دهد، روسیه دستاوردهای خود در اوکراین را برای حفاظت از حکومتی در حال فروپاشی قربانی نخواهد کرد.
بوریس شاروف در اسپشال یوراسیا مینویسد که اگر حکومت ایران بتواند اعتراضها را مهار کند و بار دیگر کنترل امنیتی را در دست بگیرد، روسیه ارسال تجهیزات و محمولههای نظامی به جمهوری اسلامی را ادامه خواهد داد تا تهران را برای احتمال رویارویی نظامی با ایالات متحده و اسرائیل آماده کند.
این روند چشمانداز تیرهای را پیش روی سایر متحدان و شرکای راهبردی روسیه قرار میدهد و بیانگر آن است که برای کرملین، دستیابی کامل به اهدافش در جنگ اوکراین، آن هم بدون هیچگونه عقبنشینی یا امتیازدهی در مذاکرات، اهمیتی دوچندان یافته است.
