رویای ژاپنی، کابوس آمریکایی؛داستان کشوری با سقف شیشهای
در حال حاضر دولت آمریکا بدون هیچ تعارفی، ژاپن را هدف تعرفههای فولاد، آلومینیوم و خودرو قرار داده و همزمان، این کشور را وادار به صدها میلیارد دلار سرمایهگذاری اجباری در آمریکا کرده است. این نه شراکت است و نه اتحاد؛ بلکه باجخواهی اقتصادی است.
خلاصه خبر
گروه فارس پلاس: در ذهن بخشی از افکار عمومی، ژاپن کشوری است منظم، پیشرفته و ثروتمند که با حمایت آمریکا به این وضعیت رسیده است. تصویری شیک و تمیز از کشوری که گویا از دل ویرانههای جنگ جهانی دوم و به لطف چتر حمایت آمریکا به غول اقتصادی شرق آسیا تبدیل شده است. اما این تصویر بیش از آنکه واقعیت تاریخی باشد، روایتی گزینشی و تحریفشده است؛ روایتی که بخشی از تاریخ ژاپن را حذف کرده و بخشی دیگر را بزرگنمایی کرده است.
واقعیت این است که ژاپن نه با آمریکا ساخته شد و نه با آمریکا به ثبات رسید؛ بلکه با آمریکا مهار شد.پیشرفت ژاپن یک پروژه پس از جنگ جهانی دوم نبود. ریشههای توسعه اقتصادی، اجتماعی و نهادی این کشور به قرن هجدهم و دوره ادو (توکوگاوا) بازمیگردد؛ زمانی که ژاپن با اتخاذ سیاست «ساکوکو» یا کشور بسته، بیش از دو قرن درهای خود را به روی نفوذ اقتصادی و فرهنگی غرب بست.
در آن مقطع، ژاپن با آگاهی از ماهیت استعمار، ترجیح داد مستقل بماند اما وابسته نشود. نتیجه این تصمیم، شکلگیری زیرساختهای بومی، نظم اداری، تولید داخلی و انسجام اجتماعی بود؛ مؤلفههایی که بعدها موتور صنعتیشدن ژاپن شدند.این بخش از تاریخ، دقیقاً همان بخشی است که در روایت آمریکایی حذف میشود. سیاست «کشور بسته» نه با رضایت ژاپن، بلکه با زور آمریکا پایان یافت. در سال ۱۸۵۳، ناوگان جنگی آمریکا به فرماندهی «متیو پری» با تهدید نظامی، ژاپن را وادار به امضای قراردادهای نابرابر کرد. قراردادهایی که حق حاکمیت قضایی، تعرفههای گمرکی و استقلال اقتصادی ژاپن را زیر سؤال برد.ژاپنیها این دوره را یکی از تاریکترین مقاطع تاریخ خود میدانند؛ دورهای که شباهت عجیبی به تجربه ایران در عصر کاپیتولاسیون دارد. آمریکا در این مقطع نه ناجی ژاپن، بلکه آغازگر تحقیر ملی بود.
واکنش ژاپن به این تحقیر، تسلیم نبود؛ بلکه مقاومت و اصلاحات بود. عصر مِیجی با شعار روشن «بیگانگان را بیرون اندازید» آغاز شد و دولت، صنعت، ارتش و فناوری را با تکیه بر توان داخلی بازسازی کرد. ژاپن به سرعت صنعتی شد، ارتش مستقل ساخت، سلاح بومی تولید کرد و حتی قدرتهای بزرگی مثل روسیه را در جنگ ۱۹۰۵ شکست داد.ژاپن تا پیش از جنگ جهانی دوم، یک قدرت مستقل اقتصادی و نظامی بود؛ نه کشوری وابسته و نه دستنشانده .اما آنچه این مسیر را شکست، نه ضعف ژاپن، بلکه مداخله خشن آمریکا بود. بمباران اتمی هیروشیما و ناکازاکی فقط یک جنایت جنگی نبود؛ پایان استقلال ژئوپولیتیک ژاپن بود. پس از جنگ، آمریکا ارتش ژاپن را منحل کرد، قانون اساسی تحمیلی نوشت و این کشور را به پایگاه نظامی خود در شرق آسیا تبدیل کرد.
از آن پس، ژاپن اجازه داشت رشد کند، اما نه بیش از حد، و اجازه داشت پیشرفت کند، اما نه مستقل. دهه ۱۹۸۰ نشان داد آمریکا تا کجا تحمل رشد متحدش را دارد. وقتی ژاپن به دومین اقتصاد جهان تبدیل شد و صنایع خودروسازی، الکترونیک و نیمههادی آن بازار آمریکا را تسخیر کرد، واشنگتن وارد عمل شد. توافق پلازا، جنگ تعرفهای و محدودیت صادرات و فشار مالی، از جمله اقدامات آمریکا علیه ژاپن بود. به عبارت دیگر، اینها سقف شیشهای آمریکا بر سر ژاپن است. نتیجه چه شد؟ حباب اقتصادی، ترکیدن بازارها و دهه از دست رفته. رکودی که ژاپن هنوز هم از سایه آن خارج نشده است. براساس گزارشهای رسمی منتشر شده، ژاپن امروز با مشکلات جدی اقتصادی و اجتماعی دستوپنجه نرم میکند.رشد اقتصادی پایین، جمعیت پیر، بحران نیروی کار، فرسودگی صنعتی، فشار تعرفههای آمریکا و کاهش اعتماد عمومی به رابطه با واشنگتن.
نظرسنجی اخیر NHK نشان میدهد محبوبیت روابط با آمریکا در افکار عمومی ژاپن به پایینترین سطح در سالهای اخیر رسیده است. این آمار، نشانه یک شکاف پنهان اما عمیق است.در حال حاضر دولت ترامپ، بدون هیچ تعارفی، ژاپن را هدف تعرفههای فولاد، آلومینیوم و خودرو قرار داده و همزمان، این کشور را وادار به صدها میلیارد دلار سرمایهگذاری اجباری در آمریکا کرده است. این نه شراکت است و نه اتحاد؛ بلکه باجخواهی اقتصادی است.
۱۶ MB
تجربه ژاپن، این درس را به ما میدهد که، آمریکا کشورها را پیشرفته نمیکند، بلکه آنها را تا جایی بالا میآورد که خطری برای سلطهاش نباشند. بر همین اساس ژاپن زمانی رشد کرد که مستقل بود و زمانی متوقف شد که وابسته شد.شاید وقت آن رسیده باشد که به ژاپن نه بهعنوان «الگوی وابستگی موفق»، بلکه بهعنوان هشدار تاریخی نگاه کنیم؛ هشداری درباره بهایی که وابستگی به آمریکا دارد، حتی برای منظمترین و صنعتیترین ملتها.با دنبال کردن صفحه فارس پلاس، از بهروزترین تحلیلها در حوزه سیاست داخلی و خارجی باخبر شوید.
20:42 - 17 دی 1404
نظرات کاربران
