ایران و اسرائیل با هدف شکل‌دهی به نگرش‌های مردم در میان جمعیت کشور مقابل، کارزارهایی به راه انداخته‌اند. اسرائیل به زبان فارسی و ایران به زبان عبری.

علاوه بر صفحه عبری زبان علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران در شبکه ایکس، سه رسانه وابسته به حکومت ایران شامل خبرگزاری تسنیم، پرس ‌تی‌وی و نور نیوز، وب‌سایت‌های خبری به زبان عبری‌ دارند. مجموع دنبال‌کنندگان این حساب‌ها در شبکه‌های اجتماعی حدود ۷۰ هزار نفر است.

پیام‌رسانی رسمی اسرائیل از طریق دو حساب اصلی انجام می‌شود: اسرائیل فارسی و حساب‌های فارسی‌زبان ارتش این کشور، در حالی که رسانه‌های مستقل مانند کان و تایمز آو اسرائیل نیز محتوای فارسی تولید می‌کنند. مجموع دنبال‌کنندگان حساب‌های اسرائیل به بیش از۴/۶ میلیون نفر می‌رسد.

پیام‌های فارسی اسرائیل عمدتا بر انتقاد از حکومت ایران، حمایت از خیزش ایرانیان، استفاده از نمادهای پیش ازانقلاب مانند شیر و خورشید، و تجلیل از پیوندهای تاریخی میان ایرانیان و یهودیان متمرکز است.

محورهای کلیدی پیام‌رسانی ایران به زبان عبری شامل هشدار به اسرائیل، اعلام همبستگی با فلسطینی‌ها و تلاش برای برجسته کردن فروپاشی درونی اسرائیل است.

در حالی‌ که اعتراضات در ایران ادامه داشته، اسرائیل از طریق حساب‌های رسمی فارسی‌ زبان خود در شبکه‌های اجتماعی از معترضان حمایت کرده، رهبری ایران را مورد حمله قرار داده و به پیوندهای تاریخی میان یهودیان و ایرانیان اشاره کرده است.

این حساب‌ها به‌همراه محتوای فارسی‌زبان از رسانه‌های غیر دولتی اسرائیلی بیش از یک دهه است که تلاش می‌کنند با استفاده از قدرت نرم و روایت‌های ضد حکومتی، بر مخاطبان ایرانی تاثیر بگذارند.

در سال‌های اخیر، ایران با راه‌اندازی کانال‌های عبری‌زبان در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های دولتی، از جمله پلتفرمی وابسته به علی خامنه‌ای، همین رویکرد را بازتاب داده است. در حالی‌ که پیام‌های اسرائیلی عمدتا بر تفاوت‌های اخلاقی با ایران و فراخوان به تغییر رژیم تاکید دارد، سخنان ایران بر تهدیدهای وجودی از جمله شعارهای موشکی وعده‌ دهنده نابودی اسرائیل تا بیلبوردهایی در تهران که شمارش معکوس تا فروپاشی اسرائیل را نشان می‌دهند، استوار است.

در حالی‌ که حساب‌های فارسی‌زبان اسرائیل با استفاده از اصطلاحات بومی و آشنا، بیشتر با مخاطبان ایرانی ارتباط برقرار می‌کنند، محتوای عبری‌زبان ایران اغلب با واقعیت‌های زندگی اسرائیلی‌ها فاصله دارد. این کارزار ایرانی بیشتر جنبه نمایشی دارد و برای مصرف بین‌المللی طراحی شده تا روایت‌های ایران را تبلیغ و موضع ضد اسرائیلی آن را تقویت کند اما تاثیر ملموس آن محدود باقی مانده است. در مقابل، کارزار فارسی‌ زبان اسرائیل رویکردی همدلانه و حمایتی اتخاذ کرده، در پی جلب نظر افکار عمومی ایران از طریق تجلیل از گذشته پیش از انقلاب و تقویت حس هویت مشترک است.

این رسانه‌ها چقدر قدمت دارند؟

ایران سال‌هاست که در حوزه رسانه‌های عبری‌ زبان فعالیت کرده اما موفقیت چندانی به دست نیاورده است.

وب‌سایت نور نیوز، وابسته به شورای عالی امنیت ملی ایران، در سال ۲۰۲۰ نسخه عبری‌ زبان خود را راه‌اندازی کرد.

رادیوی روزانه عبری‌ زبان نیز از سوی سرویس جهانی صداوسیمای ایران پخش می‌شود.

خبرگزاری تسنیم که به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نزدیک است، نسخه عبری وب‌سایت خود را در ژانویه ۲۰۲۲ همزمان با دومین سالگرد ترور سردار قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس، راه‌اندازی کرد.

در آن زمان، مدیرعامل تسنیم از «سانسور نظام‌مند» اخبار مربوط به اسرائیل و سرزمین‌های فلسطینی در سراسر جهان سخن گفت و اعلام کرد هدف این وب‌سایت «رساندن اخبار واقعی از آنچه در سرزمین‌های اشغالی، دیگر نقاط جهان و به‌ویژه غرب آسیا می‌گذرد به مخاطبان عبری‌زبان» است.

به‌تازگی، پرس ‌تی‌وی خدمات عبری‌زبان خود را در نوامبر ۲۰۲۵ آغاز کرد و گفت هدفش «آشکار کردن واقعیت‌هایی است که مقامات اسرائیلی سعی در پنهان کردن آن‌ها دارند.»

حساب عبری‌ زبان شخصی آقای خامنه‌ای در شبکه ایکس در اکتبر ۲۰۲۴ راه‌اندازی شد.

به‌جز حساب آقای خامنه‌ای که ۶۱ هزار و ۹۰۰ دنبال‌کننده دارد، دیگر حساب‌های عبری‌ زبان رسانه‌های وابسته به دولت ایران دنبال‌کنندگان بسیار اندکی دارند.

در سوی مقابل، دو حساب اصلی اسرائیل برای انتشار محتوای فارسی، که هر دو به دولت این کشور وابسته‌اند، میلیون‌ها دنبال‌کننده دارند.

حساب رسمی اسرائیل فارسی در ایکس در سال ۲۰۱۰ و حساب فارسی ارتش اسرائیل در سال ۲۰۱۹ راه‌اندازی شده‌اند. آن‌ها همچنین حساب‌های اینستاگرام دارند. اولی در سال ۲۰۱۷ و دومی در سال ۲۰۱۹ آغاز به کار کرده‌اند و هر دو میلیون‌ها دنبال‌کننده جذب کرده‌اند.

اینستاگرام با وجود ممنوعیت رسمی، تخمین زده می‌شود حدود ۵۰ میلیون کاربر در ایران دارد.

با این حال، مشخص نیست چند نفر از دنبال‌کنندگان حساب‌های اسرائیلی در این پلتفرم واقعا ساکن ایران هستند، چون شناسایی شدن به‌عنوان چنین کاربری ممکن است زندگی آنان را با خطر جدی مواجه کند.

آن‌ها همچنین صدها هزار مشترک در تلگرام دارند و در تمام پلتفرم‌ها محتوای مشابه منتشر می‌شود.

شایان ذکر است که همه این شبکه‌های اجتماعی در ایران ممنوع هستند و تنها از طریق شبکه‌های خصوصی مجازی یا وی‌پی‌ان قابل دسترسی‌اند.

مشخص نیست که پخش برنامه‌های فارسی از سوی شبکه عمومی اسرائیل، کان، چه زمانی آغاز شده است، اما گزارش شده که هدف از آن، ارتباط با مهاجران تازه‌وارد ایرانی به اسرائیل بوده است، مهاجرانی که در موج‌هایی پیش و پس از انقلاب ۱۹۷۹ به این کشور رفتند. کان در سال ۲۰۱۸ کانال تلگرام فارسی‌اش با عنوان رادیو اسرائیل را راه‌اندازی کرد و در سال ۲۰۲۴ نیز صفحه اینستاگرام آن فعال شد.

سرویس رسمی رادیویی صدای اسرائیل که زمانی بخشی از شبکه دولتی بود و در ایران به نام رادیو اسرائیل شناخته می‌شد در سال ۲۰۱۷ تعطیل شد.

یکی از محورهای اصلی حساب‌های فارسی کان، تبلیغ و حمایت از رضا پهلوی، پسر تبعیدی آخرین شاه ایران، است.

اصل پیام چیست؟

پیام‌های ایران عمدتا بر تهدید تکیه دارد، در حالی‌ که اسرائیل بر تغییر رژیم تمرکز دارد.

محتوای حساب‌های رسمی اسرائیل به زبان فارسی عمدتا ضد جمهوری اسلامی است، اغلب با طنز و تمسخر همراه است. از جمله کاریکاتورها و تصاویر ساخته‌شده با هوش مصنوعی که مقام‌های ایرانی و چهره‌های سپاه پاسداران را به سخره می‌گیرند.

در کنار این موارد، روایت‌های معمول ضد حکومتی نیز به چشم می‌خورد: انتقاد از نقش منطقه‌ای ایران، گروه‌های نیابتی آن، سوءمدیریت منابع و فساد. پست‌ها همچنین اغلب پیام‌های دوستی میان ایرانیان و اسرائیلی‌ها را برجسته می‌کنند و از نمادهای پیش از اسلام استفاده می‌کنند.

نقض حقوق بشر در ایران پوشش گسترده‌ای دارد، همان‌طور که به مراسم یادبود کشته‌شدگان و اعدام‌شدگان اعتراضات به تفضیل پرداخته می‌شود. این حساب‌ها به اخبار مربوط به بحران‌های اقتصادی، تورم و رسوایی‌های فساد واکنش نشان می‌دهند.

محتوای فرهنگی نیز موضوعی تکرارشونده است، مانند جشن گرفتن اعیاد ایرانی و اغلب محتوای رسانه‌های فارسی‌ زبان مخالف حکومت مانند ایران اینترنشنال و من وتو بازنشر می‌شود.

گاهی تظاهرات‌های طرفدار اسرائیل از سوی ایرانیان خارج از کشور پوشش داده می‌شود.

پیام‌های عبری‌ زبان ایران، عمدتا از طریق رسانه‌های دولتی یا حساب‌های رسمی، بر فعالیت‌های اسرائیل در منطقه تاکید دارند و در عین حال فروپاشی درونی اسرائیل، قدرت ایران و تنش‌های اسرائیل و آمریکا را برجسته می‌کنند.

حساب‌ها معمولا از دولت اسرائیل با عنوان «رژیم» یا «نهاد صهیونیستی» یاد می‌کنند و بر «فروپاشی قریب‌الوقوع» آن تاکید دارند و خواهان اقدام بین‌المللی علیه اسرائیل هستند.

رسانه‌هایی مانند تسنیم، پرس ‌تی‌وی و نور نیوز اغلب از تحولات در اسرائیل گزارش می‌دهند، در حالی‌ که سیاست‌های نظامی و سیاسی آن را افراطی و حداکثری توصیف می‌کنند. گاه به صورت کلی از سوی دولت اسرائیل و گاه به‌طور خاص به بنیامین نتانیاهو اشاره می‌شود.

حساب عبری‌ زبان آقای خامنه‌ای در شبکه ایکس که از نوامبر ۲۰۲۵ پستی منتشر نکرده معمولا بخش‌هایی از سخنان و مواضع او را منتشر می‌کند، که در آن‌ها دولت اسرائیل به‌شدت مورد انتقاد قرار می‌گیرد و حمایت از فلسطینی‌ها ابراز می‌شود.

مقاله‌ای که تسنیم در ۲۴ دسامبر منتشر کرد، به‌درستی بخش‌هایی از مصاحبه‌ یکی از دستیاران پیشین بنیامین نتانیاهو با شبکه کان اسرائیل را بازتاب داد. در این مصاحبه او درباره‌ تلاش‌های آقای نتانیاهو برای منحرف کردن بحث‌های رسانه‌ای از مسئولیت خودش در قبال پیامدهای حمله‌های ۷ اکتبر حماس به اسرائیل صحبت کرده بود.

این مقاله همچنین به شمار اسرائیلی‌های کشته‌شده در حملات ۷ اکتبر اشاره کرد و از آن با عنوان عملیات «طوفان الاقصی» یاد کرد؛ نامی که حماس برای این حملات انتخاب کرده است.

رفتار این کارزارها چگونه تغییر می‌کند؟

از ۷ اکتبر به بعد، حساب‌های فارسی‌زبان اسرائیل به‌طور منظم به‌روز رسانی‌هایی درباره‌ جنگ غزه منتشر کرده‌اند، از جمله گزارش‌هایی درباره‌ کشته‌شدن فرماندهان ارشد حماس و حزب‌الله. با این حال، پس از ترور اسماعیل هنیه در تهران در ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۴ و حمله‌های پهپادی در لبنان در ۱۷ و ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۴، سکوت قابل‌ توجهی از سوی این حساب‌ها دیده شد. اسرائیل نه دست داشتن خود در این حوادث را تایید و نه تکذیب کرد. در مقابل، کشته شدن حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله، از سوی اسرائیل تایید شد.

در جریان جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در ماه ژوئن، این حساب‌ها ویدیوها و به‌روز رسانی‌هایی از حملات منتشر کردند، از جمله هشدارهایی برای ساکنان تهران. در عین حال، لحن تمسخرآمیز و استفاده از میم‌ها حفظ شد.

یکی از روایت‌های کلیدی در این دوره، فراخوان به ایرانیان برای «برخاستن علیه رژیم» و «پس گرفتن سرزمین‌تان» بود. برای مثال، مصاحبه بنیامین نتانیاهو با تلویزیون ایران اینترنشنال که در لندن مستقر است و دیگر بیانیه‌هایی که مستقیما خطاب به ایرانیان منتشر می‌شدند. پست‌ها اغلب شامل نقل‌قول‌هایی هستند که نشان می‌دهند اقدامات نظامی اسرائیل می‌تواند زمینه‌ساز تغییر رژیم در ایران شود.

پس از پایان جنگ، تمرکز این حساب‌ها بار دیگر به‌روز رسانی‌های منظم درباره‌ جنگ غزه و موضوعات مرتبط بازگشت.

در دوره‌ اخیر که اعتراضات ایران را فرا گرفته است، حساب رسمی فارسی‌ زبان اسرائیل از این تظاهرات حمایت کرده و تصاویری با نمادهای پیش از انقلاب، از جمله پرچم شیر و خورشید، منتشر کرده است. پرچمی که در دوران حکومت شاه استفاده می‌شد.

این حساب ویدیوهای متعددی را که ظاهرا از اعتراضات در ایران هستند منتشر کرده و تصویری تولیدشده با هوش مصنوعی با عنوان «همه نگاه‌ها به تهران» منتشر کرده است. اشاره‌ای به کمپین «همه نگاه‌ها به رفح» در شبکه‌های اجتماعی، پیش از حمله‌ نظامی اسرائیل به جنوبی‌ترین نقطه‌ غزه.

یکی دیگر از تصاویر منتشرشده توسط این حساب، کاریکاتوری از گروهی از ایرانیان به‌همراه یک شیر را نشان می‌دهد که پرچم پیش از انقلاب را بالا برده و آقای خامنه‌ای را تعقیب می‌کنند.

اسرائیل پیش‌تر نیز از نمادهای پیش از انقلاب مانند شیر و پرچم پیش از انقلاب برای ابراز حمایت از مردم ایران استفاده کرده بود؛ در اقدامی که ظاهرا تلاشی است برای جلب حمایت ایرانیان مخالف حکومت و هواداران پادشاهی.

در همین حال، حساب‌های عبری‌ زبان ایران نیز در دوره‌هایی از تنش بالا، به‌ویژه در جریان جنگ ۱۲ روزه، تعداد پست‌های خود را افزایش دادند و تمرکز زیادی بر تهدید ایران علیه اسرائیل و تاثیر حملات ایرانی بر این کشور گذاشتند.

در گزارش‌های عبری‌ زبان ایران، تعداد مجروحان یا کشته‌شدگان اسرائیلی به‌درستی ذکر شده و حتی به رسانه‌های اسرائیلی استناد شده است؛ با این حال، عناوین اغلب بازتاب‌دهنده‌ هشدارهای رسمی رهبران ایران به اسرائیل هستند، از جمله: «هیچ‌ جای اسرائیل دیگر امن نیست.»

حساب آقای خامنه‌ای به‌ویژه در دوره‌ جنگ ایران و اسرائیل، در انتشار پیام‌ها فعال‌تر شده بود.

قابل‌ توجه آن‌ که رسانه‌های عبری‌زبان ایران درباره‌ اعتراضات جاری در ایران گزارشی منتشر نکرده‌اند و در جریان قطع سراسری اینترنت که از ۸ ژانویه آغاز شد، در دسترس نبودند.

انتشار اطلاعات نادرست

هم حساب‌های فارسی‌ زبان اسرائیل و هم حساب‌های عبری‌ زبان ایران گاه اطلاعات نادرست منتشر کرده‌اند.

برای نمونه، حساب‌های وزارت خارجه اسرائیل روزی که این کشور به زندان اوین در تهران حمله کرد، ویدیویی منتشر کردند که بعدا بی‌بی‌سی فارسی تایید کرد با هوش مصنوعی تولید شده بود.

گزارش‌های عبری‌زبان ایران پس از جنگ ۱۲ روزه به‌شدت بر قدرت نظامی ایران تمرکز داشته‌اند.

مقاله‌ای از تسنیم مدعی شد که سامانه‌های پدافند هوایی ایران یک جنگنده اف-۳۵ اسرائیل را ساقط کرده‌ است. موضوعی که در رسانه‌های بین‌المللی گزارش نشد.

در پستی جداگانه، تسنیم نوشت که ارتش ایران پس از جنگ قوی‌تر شده است.

گزارش دیگری به آنچه «بحران گرسنگی تشدید شده» در اسرائیل خوانده شد پرداخت. بر پایه‌ گزارش تسنیم، بخش کشاورزی آسیب‌دیده اسرائیل بیش از دو میلیون نفر را دچار گرسنگی کرده و سیستم تامین غذا در حال «فروپاشی» است و این کشور با «کمبود غیر قابل‌ کنترل» روبرو شده است.

مخاطبان این پیام‌ها چه کسانی هستند؟

رسانه‌های ایرانی هنگام راه‌اندازی نسخه‌های عبری وب‌سایت‌های خود گفتند هدف‌شان دسترسی به عبری‌ زبانان و مخاطبان وسیع‌تر است. با استناد به آنچه «سانسور خبرهای مربوط به اسرائیل و سرزمین‌های فلسطینی» خواندند.

به‌طور مشابه، اسرائیل از دیر باز بر اهمیت پیام‌رسانی چند زبانه در قالب راهبرد قدرت نرم تاکید کرده و ارتباط با فارسی‌زبانان را یکی از ارکان اصلی این سیاست دانسته است.

با این حال، میزان دسترسی حساب‌های شبکه‌های اجتماعی هر دو کشور نشان می‌دهد که این تلاش‌ها همیشه به مخاطبان مورد نظر خود نمی‌رسند.

حساب‌های عبری‌ زبان ایران در مجموع حدود ۷۰ هزار دنبال‌کننده دارند، در حالی که حساب‌های فارسی‌زبان اسرائیل نزدیک به ۴/۶ میلیون دنبال‌کننده دارند.

ایران سه وب‌سایت خبری عبری‌زبان راه‌اندازی کرده، در حالی که اسرائیل در کنار محتوای مستقل تولیدشده توسط تایمز آو اسرائیل و کان عمدتا دو حساب رسمی در شبکه‌های اجتماعی دارد.

تحلیل تعاملات در شبکه ایکس نشان می‌دهد که پیام‌های فارسی‌زبان اسرائیل بیشترین بازخورد را از حساب‌هایی گرفته‌اند که در ایران ثبت شده‌اند، در حالی‌که پیام‌های عبری‌زبان ایران نیز عمدتا با حساب‌هایی در ایران تعامل دارند.

از نظر شمار دنبال‌کننده و سطح تعامل، پیام‌رسانی فارسی‌ زبان اسرائیل موثرتر از تلاش‌های عبری‌ زبان ایران در دستیابی به مخاطبان هدف خود به‌نظر می‌رسد.

محتوای عبری‌ زبان ایران با چالش‌های بیشتری مواجه است: استفاده از اصطلاحاتی چون «نهاد صهیونیستی» یا «رژیم» و تمرکز بر تهدید، بیشتر به تقویت دیدگاه‌های منفی در میان اسرائیلی‌ها منجر می‌شود تا افزایش تعامل.

افزون بر این، بسیاری از متون عبری‌زبان چنان به‌نظر می‌رسند که گویی توسط افرادی که عبری را به‌طور بومی نمی‌دانند نوشته شده‌اند. ساختار جمله و انتخاب واژگان اغلب غیر بومی است و برخی گزارش‌های ویدیویی دارای گویندگانی هستند که به‌نظر می‌رسد با رایانه تولید شده‌اند.

در مقابل، استفاده اسرائیل از زبان فارسی بومی‌، عامیانه و منطبق با فرهنگ کاربران ایرانی در شبکه‌های اجتماعی است. در بسیاری از پست‌ها به‌ویژه آن‌هایی که لحن طنزآمیز دارند لحن غیررسمی و هوشمندانه‌ای به‌کار رفته که بازتاب‌دهنده‌ آشنایی عمیق با فرهنگ دیجیتال ایرانیان است.

اگرچه سنجش دقیق دامنه تاثیر پیام‌رسانی ایران و اسرائیل دشوار است، اما هر دو کشور به انتشار پیام‌هایی در تلاش برای شکل‌دهی به برداشت‌های خارجی ادامه می‌دهند.

روش تحقیق

بی‌بی‌سی مانیتورینگ طی چندین ماه رسانه‌های فارسی‌ زبان اسرائیل و رسانه‌های عبری‌ زبان ایران را در وب‌سایت‌های خبری مربوطه و پلتفرم‌های شبکه‌های اجتماعی دنبال کرد.

اکثر این حساب‌ها به دولت وابسته‌اند، به‌جز تایمز آو اسرائیل و کان فارسی که رسانه‌های مستقل هستند.

ما تولیدات منظم این حساب‌ها را خوانده و تماشا کردیم، محورهای اصلی و زبان به‌ کار رفته را شناسایی کرده و با تحلیل تلفظ‌ها میزان تلاش صرف‌شده در تولید محتوای زبانی خارجی را سنجیدیم.

بی‌بی‌سی مانیتورینگ همچنین با استفاده از ابزار پایش شبکه‌های اجتماعی برندواچ فعالیت‌های حساب‌های کلیدی عبری‌زبان ایرانی و فارسی‌زبان اسرائیلی را از ۱ ژانویه ۲۰۲۵ تا ۸ ژانویه ۲۰۲۶ رصد و تحلیل کرد.

از برندواچ برای مکان‌یابی جغرافیایی حساب‌هایی که پست‌های کلیدی عبری‌زبان ایرانی و فارسی‌زبان اسرائیلی را بازنشر کرده بودند نیز استفاده شد. مکان‌یابی بر پایه‌ی داده‌های جی‌پی‌اس صورت گرفته است. در صورت عدم دسترسی، از موقعیت پروفایل، منطقه زمانی و آدرس آی‌پی جغرافیایی استفاده شده است.

یادآور می‌شود که موقعیت جغرافیایی ممکن است توسط خود کاربر تعیین شده باشد یا تحت تاثیر استفاده از وی‌پی‌ان قرار گرفته باشد.

بی‌بی‌سی مانیتورینگ مکان حساب‌ها را به‌طور مستقل تایید نکرده است.