ایلان ماسک سال ۲۰۲۲ (۱۴۰۱) در مطلبی درباره ایران نوشت: «استارلینک را فعال کنید»؛ او با این دستور روشهای کلاسیک انقلاب را برای همیشه تغییر داد و این امکان بالقوه را برای ایرانیان فراهم کرد که خارج از کنترل و سانسور حکومت، به اینترنت دسترسی داشته باشند.
به گزارش تلگراف، شبکه ماهوارهای استارلینک، متعلق به اسپیساکس میتواند به هر فرد دارای ترمینال استارلینک (دیش ماهوارهای به اندازه یک لپتاپ) امکان دهد بدون محدودیت به اینترنت متصل شود.
هر ترمینال استارلینک در داخل ایران، سیگنال را به یک ماهواره استارلینک ارسال و از آن دریافت میکند. این ماهواره مستقل، سیگنال را بدون عبور از زیرساختهای داخلی ایران منتقل میکند و بدین ترتیب، قطعی اینترنت را دور میزند.
با وجود ممنوعیت رسمی، براورد میشود بیش از ۵۰ هزار ترمینال استارلینک در داخل ایران فعال باشد. این تجهیزات از سال ۲۰۲۲، یعنی از زمان فعال شدن شبکه استارلینک بر فراز ایران، از مسیرهای غیررسمی به ایران وارد شدهاند.
با این حال، این بار به نظر میرسد حکومت ایران توانسته است با تغییر تاکتیکها، بخشی از کارآیی این سیستم را کاهش دهد.
جمهوری اسلامی نمیتوانند اتصال اینترنت استارلینک را بهطور کامل مختل کنند، اما میتواند آن را آنقدر آهسته کنند که عملا غیرقابل استفاده شود.
هر ترمینال استارلینک برای یافتن موقعیت صحیح اتصال به ماهواره، به سامانه موقعیتیاب جهانی (GPS) متکی است. نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی اکنون سیگنالهای جیپیاس را بهخصوص در مناطقی که اعتراضهای در جریان است، هدفمندانه مختل میکنند.
به گفته مهسا علیمردانی، معاون مدیر نهاد دیدهبان (Witness)، جمهوری اسلامی برای این کار از تجهیزاتی نظامی استفاده میکند که «احتمالا از سوی روسیه یا چین تامین شدهاند».
این دو کشور طی سالهای اخیر بسیار تلاش کردهاند تا شبکه جیپیاس را که در اصل آمریکا و برای اهداف نظامی طراحی کرده است، مختل یا کور کنند. روسیه بهویژه از زمان جنگ اوکراین، که در آن استارلینک در ارتباطات میدان نبرد، نقش حیاتی دارد، این موضوع را با فوریت دنبال کرده است.
روش دوم حکومت، ایجاد اختلال مستقیم در فرکانسهای ارتباطی میان ترمینالهای استارلینک و ماهوارهها است که باعث تضعیف اتصال میشود.
ترکیب این دو روش باعث شده است سرعت اتصال به استارلینک در ایران، در ساعات اوج اعتراضها، بین ۳۰ تا بیش از ۸۰ درصد کاهش یابد. شبکه استارلینک تاکنون هرگز تا این حد موثر مختل نشده بود.
دیتوسی (D2C)؛ آینده ارتباط ، اتصال مستقیم موبایل به ماهواره
با وجود این همچنان راهی وجود دارد که میتواند تلاش حکومتها را برای از کار انداختن ترمینالهای استارلینک را بیاثر کند، هرچند هنوز بهطور کامل عملیاتی نشده است.
تمام گوشیهای هوشمند تولیدشده از سال ۲۰۲۲ به بعد، از نظر فنی قادرند مستقیم و بدون نیاز به هیچ ترمینالی، به ماهوارههای استارلینک متصل شوند. در این حالت، ماهوارهها عملا مانند «دکلهای مخابراتی نامرئی در آسمان» عمل میکنند.
حکومت ممکن است بتواند ۵۰ هزار ترمینال را مختل کند، اما کنترل دهها میلیون گوشی هوشمند در دست مردم عادی عملا ممکن نیست.
با این حال، در حال حاضر برای ارائه اینترنت کامل از طریق اتصال مستقیم به موبایل (Direct to Cell یا D2C) به ۹۰ میلیون نفر در ایران ظرفیت ماهوارهای کافی وجود ندارد. علاوه بر این، خدمات یادشده را فعلا اپراتورهای محلی ارائه میدهند، نه خود شرکت اسپیساکس.
بنابراین، نهتنها به پرتاب ماهوارههای بیشتر نیاز است، بلکه باید الگوی تجاری جدیدی طراحی شود که به ساکنان ایران اجازه دهد مستقیم از طریق ماهوارههای استارلینک به اینترنت متصل شوند.
به گفته علیمردانی، «اتصال ماهوارهای دیتوسی میتواند با همان گوشیهایی که مردم از پیش دارند، میلیونها ایرانی را به اینترنت وصل کند. آنچه کم است، چارچوبهای سیاستگذاری، مدل تجاری و اراده سیاسی برای اجرای آن است».
اگر این موضوع در اولویت قرار گیرد، ممکن است امکان پوشش کامل اینترنت دیتوسی ظرف یک تا دو سال برای ایران فراهم شود. البته نسخه سادهتر، در حد ارسال پیام متنی، میتواند بسیار زودتر هم عملیاتی شود.
